جىلما جىل ۇكىمەت الدىن الا كوكتەمگى ەگىستى جۇرگىزۋگە قاجەتتى جانار-جاعارمايدى الدىن الا ءبولىپ, وسى ءىستى جۇزەگە اسىرۋدى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى مەن ءتيىستى وپەراتورلارعا تاپسىراتىن. كوكتەمگى ەگىسكە قاتىساتىن تەحنيكالاردىڭ سانى مەن دايىندىق دەڭگەيى انىقتالاتىن. مەزگىل تاياپ كەلگەندە ۇكىمەت ءوزىنىڭ ءبىر وتىرىسىن وسى ىستەردىڭ بارىسىنا ارناپ, دايىندىق ماسەلەسىن تاعى ءبىر پىسىقتاپ وتەتىن.
ال وسى تارتىپپەن سالىستىرعاندا بيىلعى ازىرلىكتىڭ توتەنشە سيپاتى باسىم بولىپ وتىر. ويتكەنى الەمدى كەڭىنەن شارپىعان كوروناۆيرۋس دەرتى ءبىزدىڭ ەلىمىزگە دە جەتتى. وسىعان وراي وڭىرلەردىڭ ءبىر بىرىمەن قاتىناسىنا شەكتەۋ جاسالدى. ەكونوميكانىڭ ءجۇرىسى باياۋلادى. «جىعىلعانعا جۇدىرىق» دەگەندەي, قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ نەگىزگى تىرەگى بولىپ ەسەپتەلەتىن مۇناي سەكتورىندا الەم بويىنشا ابىگەر ورناپ, ودان تۇسەتىن ءتۇسىم كۇرت قۇلدىرادى.
سوندىقتان بۇل جاعدايدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى مەن مۇناي سەكتورى اراسىنداعى كوكتەمگى ەگىس كەزىندەگى ءداستۇرلى قارىم-قاتىناسقا دا اسەر ەتۋى مۇمكىن ەدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ دەر كەزىندە جاسالعان مالىمدەمەسى مىنە, وسى قيىندىقتىڭ دا الدىن الىپ, بۇل جولى دا ءتارتىپتىڭ بۇلجىمايتىنىن, كەرىسىنشە كوكتەمگى ەگىس كەزىندە اۋىل شارۋاشىلىعىنا قولداۋ شارالارىنىڭ نىعايا تۇسەتىنىن ءبىلدىردى. ءوز مالىمدەمەسىندە پرەزيدەنت ەگىس ناۋقانىن ۋاقتىلى وتكىزۋ اسا ماڭىزدى ەكەنىن, وعان بيۋدجەتتەن 70 ميلليارد تەڭگە بولىنگەنىن جەتكىزدى. «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» اق ارقىلى بەرىلەتىن قارجىنىڭ ۇستەمەاقىسى 5 پايىزدان اسپايدى. وسى ماقساتقا «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلاماسى ارقىلى قوسىمشا 100 ميلليارد تەڭگە ءبولۋدى تاپسىردى. سونىمەن قاتار ۇكىمەتكە جانارمايدىڭ نارىقتىق باعاسىن 15 پايىزعا ارزانداتىپ, 165 تەڭگەگە دەيىن تومەندەتۋ مىندەتى جۇكتەلدى. وسىنى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن 390 مىڭ توننا جانارماي جەڭىلدىكپەن ساتىلاتىن بولادى.
كوكتەمگى ەگىس كەزىندە اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن وندىرۋشىلەر ءاشتو ءۇشىن مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىنان ديزەل وتىنىن تيەپ-جونەلتۋ ءبىرىنشى كەزەكتە تۇرعانىن اتاپ ءوتۋ قاجەت. وسى رەتتە ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى مەن اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى اراسىنداعى الدىن الا كەلىسىم بويىنشا ديزەل وتىنىن تيەپ-جونەلتۋ تاۋلىك سايىن باقىلانىپ, وعان مونيتورينگ جۇرگىزىلەدى.
ءاشتو ءۇشىن ديزەل وتىنىنىڭ باعاسىنا كەلەتىن بولساق, جۇرگىزىلەتىن ەگىن جۇمىستارى ءۇشىن ديزەل وتىنىنا باعا ۇسىنىلاتىن, وسىنىڭ الدىندا تونناسىنا 194 مىڭ تەڭگەنى قۇراعان ەدى. جەتكىزۋ مەن ساقتاۋدى ەسەپكە العاندا ءاشتو ءۇشىن بولجامدى باعا ليترىنە شامامەن 180 تەڭگەنى قۇراۋى ءتيىس, ول جانار-جاعارماي ستانسالارىنداعى باعالاردان 13 تەڭگەگە ارزان.
«ەنەرگيا كوزدەرىنە الەمدىك باعا بەلگىلەنىمدەرىنىڭ تومەندەۋى اياسىندا كوكتەمگى ەگىن جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن ديزەل وتىنىنىڭ باعاسى تونناسىنا 194 مىڭ تەڭگەدەن تونناسىنا 184 مىڭ تەڭگەگە دەيىن تومەندەتىلدى. جەتكىزۋ مەن ساقتاۋدى ەسەپكە الا وتىرىپ, ءاشتو ءۇشىن بولجامدى باعا ليترىنە شامامەن 172 تەڭگەنى قۇراۋى ءتيىس, ياعني بۇل جانار-جاعارماي ستانسالارىنىڭ باعالارىنان 21 تەڭگەگە ارزان. بۇل باعا ناۋرىز ايىنا عانا ۇسىنىلدى, كەيىننەن ءاشتو ءۇشىن ديزەل وتىننىڭ باعاسى سول كەزەڭدە نارىقتا قالىپتاسقان كونيۋنكتۋرانى ەسكەرە وتىرىپ ەسەپتەلەتىن بولادى» دەگەن-ءدى ەنەرگەتيكا ءمينيسترى نۇرلان نوعاەۆ وسىنىڭ الدىندا وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىنداعى سوزىندە.
ەندى مەملەكەت باسشىسى ءوز مالىمدەمەسىندە ۇكىمەتكە جانارمايدىڭ نارىقتىق باعاسىن 15 پايىزعا ارزانداتىپ, 165 تەڭگەگە دەيىن تومەندەتۋ مىندەتىن جۇكتەپ وتىر. ارينە بۇل كوكتەمگى ەگىسكە قاتىساتىن ديقان قاۋىمى ءۇشىن ۇلكەن قۋانىش جانە قالىپتاسقان جاعدايعا بايلانىستى قوسىمشا قولداۋ شاراسىنىڭ ىسكە قوسىلاتىنىن بىلدىرەدى.
«قولايسىز اۋا رايى جاعدايلارىن ەسكەرە وتىرىپ, ءبىزدىڭ قوسىمشا 10 مىڭ توننا ديزەل وتىنىن ءبولۋ تۋرالى ءوتىنىشىمىزدى ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى قولدادى, بۇل بارلىق وڭىرلەردىڭ ديزەل وتىنىنا دەگەن قاجەتتىلىگىن تولىق كولەمدە وتەۋگە مۇمكىندىك بەردى. قازىرگى ۋاقىتتا وڭىرلەردىڭ وپەراتورلارى شارت جاساسۋ جانە ناۋرىز ايىنا بولىنگەن ديزەل وتىنى ءۇشىن تولەم جاساۋ راسىمدەرىن جۇرگىزۋدە», دەيدى اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ساپارحان وماروۆ.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» اكتسيونەرلىك قوعامىنا اگروونەركاسىپتىك كەشەن سۋبەكتىلەرىن قولداۋ جونىندەگى ءىس-شارالاردى جۇرگىزۋ ءۇشىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 70 ملرد تەڭگە بيۋدجەتتىك كرەديت ءبولىندى, بۇل ادەتتەگىدەن 10 ملرد تەڭگەگە كوپ. تۇپكىلىكتى قارىز الۋشىلار ءۇشىن جىلدىق سىياقى مولشەرلەمەسى 5%-دان اسپايدى.
قازىرگىدەي جاعدايدا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا وراي جەڭىلدىكتى بيۋدجەتتىك كرەديتتىڭ جىلداعىعا قاراعاندا 10 ملرد تەڭگەگە ارتىق ءبولىنۋى دە وسىناۋ قىسىلتاياڭ شاقتا ديقان قاۋىمى ءۇشىن مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ كۇشەيگەندىگىنىڭ ءبىر كورىنىسى.
سونداي-اق مەملەكەت باسشىسى مالىمدەمەسىندە تاپسىرعانىنداي, اگروونەركاسىپتىك كەشەن سۋبەكتىلەرىنە كرەديت بەرۋدى ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردىڭ كەپىلدىگىمەن تىكەلەي «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» اق ارقىلى جۇرگىزۋ جوسپارلانۋدا. كرەديت بەرۋدى ودان ءارى اگروونەركاسىپتىك كەشەن سۋبەكتىلەرىن قارجىلاندىرۋ ءۇشىن وڭىرلىك ينۆەستيتسيالىق ورتالىقتاردىڭ كەپىلدىگىمەن ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردى, كرەديتتىك سەرىكتەستىكتەردى, وڭىرلىك ينۆەستيتسيالىق ورتالىقتاردى جانە ميكروقارجى ۇيىمدارىن قورلاندىرۋ ارقىلى دا جۇزەگە اسىرۋ كوزدەلىپ وتىر.
3 ملن گەكتار ەگىس الاڭىن قارجىلاندىرۋمەن قامتۋ, 2 400 اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىگە كرەديت بەرۋ جوسپارلانۋدا.
«قازىرگى ۋاقىتتا 60 ملرد تەڭگەگە جۋىق سوماعا 1,6 مىڭنان استام ءوتىنىم قابىلداندى. جالپى دايىندىق جوسپارلى رەجىمدە جۇرگىزىلۋدە جانە كوكتەمگى دالا جۇمىستارىن جاپپاي جۇرگىزۋ كەزىندەگى بارلىق باعىتتار بويىنشا دايىندىق 100%-دى قۇرايتىن بولادى», دەيدى ساپارحان وماروۆ.
اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اتاپ وتكەندەي, 2020 جىلى اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىن 22,5 ملن گەكتار القاپقا ەگۋ جوسپارلانۋدا, بۇل 2019 جىلعى دەڭگەيدەن 238 مىڭ گەكتارعا كوپ. بۇل رەتتە ءداندى جانە ءداندى-بۇرشاقتى داقىلدار القابى 15,2 ملن گەكتاردى, ونىڭ ىشىندە بيداي القابى 11,4 ملن گەكتاردى قۇرايدى.
«مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن ورىنداۋ ماقساتىندا ەگىس الاڭدارىن ءارتاراپتاندىرۋ مەن رەنتابەلدىلىگى جوعارى داقىلدار وندىرۋگە كوشۋ جۇمىستارى جالعاسۋدا. ماسەلەن, مايلى داقىلداردىڭ بولجامدى القابى 3 ملن گەكتاردى قۇرايدى, بۇل وتكەن جىلعىدان 122 مىڭ گەكتارعا كوپ. كوكونىس-باقشا داقىلدارى مەن كارتوپ القابى 19,3 مىڭ گەكتارعا, ازىقتىق داقىلدار القابى 309 مىڭ گەكتارعا ۇلعايادى. تەحنيكالىق داقىلدار (قانت قىزىلشاسى, ماقتا, تەمەكى) القابى 132 مىڭ گەكتاردى (18,6 مىڭ گەكتارعا كەم) قۇرايدى», دەدى اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ساپارحان وماروۆ.
