ءبىلىم بەرۋدى توقتاتپايدى
بۇل – بۇۇ جانىنداعى ءبىلىم, عىلىم جانە مادەنيەت جۇمىستارىمەن اينالىساتىن يۋنەسكو-نىڭ باس ديرەكتورى ودرە ازۋلەنىڭ ۇندەۋى. قاشىقتان وقىتۋ فورماتىنا الەمنىڭ 167 ەلى كوشتى. يۋنەسكو-نىڭ ەسەبىنشە, قازىر 1,5 ملرد بالا قاشىقتان وقيدى. سەبەبى قاۋىپتى ىندەت جەر بەتىنە جىلدام تاراپ جاتىر. قاتەر تۋعاندا حالىقتى, اسىرەسە بالالاردى ساقتاۋعا مىندەتتىمىز.
اتالعان حالىقارالىق ۇيىم مەكتەپتەرىن جابۋعا ءماجبۇر بولعان ەلدەردىڭ بارلىعىن جانە سول ەلدەردەگى جەكەمەنشىك ۇيىمداردى وقۋشىلارعا ءبىلىم بەرۋدى جالعاستىرۋعا, قانداي جاعداي بولسىن, بالالاردىڭ ءبىلىم الۋىن توقتاتپاۋعا شاقىردى. دۇنيەنى دۇرلىكتىرگەن دەرت ءبىلىم سالاسىنا دا ەداۋىر قيىندىق اكەلدى. بۇعان جوعارىداعى ىقپالدى ۇيىمنىڭ الەمدەگى وقۋشىلاردىڭ 87 پايىزى مەكتەپكە قاتىناي الماي قالعانىن جازعانىنان انىق كوز جەتكىزۋگە بولادى. يۋنەسكو وسىعان وراي ءبىلىم بەرۋ بويىنشا جاھاندىق كواليتسيا قۇردى.
يۋنەسكو-نىڭ باس ديرەكتورى ودرە ازۋلە:
– ءبىز بۇعان دەيىن ەشقاشان ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسى ءدال وسىنداي كەڭ كولەمدە بۇزىلىسىمەن بەتپە-بەت كەلمەدىك. سەرىكتەستىك قارىم-قاتىناس – العا جىلجۋدىڭ جالعىز جولى. كواليتسيا وقۋشىلار مەن مۇعالىمدەردى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار قالپىنا كەلتىرۋ پروتسەسى كەزىندە دە قولداۋ كورسەتەتىن ينكليۋزيۆتىلىك پەن تەڭدىككە باعىتتالعان شەشىمدەردى ىزدەستىرۋ ءۇشىن ۇيلەستىرىلگەن جانە يننوۆاتسيالىق ءىس-قيمىلدارعا شاقىرۋدى كوزدەيدى, – دەدى.
بىرلىك الەمدى قۇتقارادى
ءيا, و.ازۋلە ايتقانداي, سەرىكتەستىك قارىم-قاتىناس – العا جىلجۋدىڭ جالعىز جولى, ءدال قازىر تىعىرىقتان شىعۋدىڭ دا توتە جولى. بۇل ويدى تەرەڭىنەن تۇيسىنگەن حالىقارالىق ۇيىمدار, سالاسى ءبىر كومپانيالار, ءبىر-بىرىنە تىعىز قارىم-قاتىناستا العا جىلجيتىن ۇيىمدار الدەقاشان بىرىگۋدى باستاپ كەتتى. ايتالىق, بۇگىندە Microsoft, GSMA, Weidong, Google, Facebook, Zoom, KPMG, Coursera سەكىلدى ءىرى جەكە سەكتورلار يۋنەسكو قۇرعان كواليتسياعا قوسىلىپ, Khan Academy, Dubai Cares, Fundación Profuturo سىندى كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمدار مۇشە بولعان جانە الپاۋىت ۆۆس ارناسى الەمدەگى وقۋشىلار مەن ستۋدەنتتەردىڭ قاۋىپتى ىندەت تۋرالى تانىمىن كەڭەيتۋگە اتسالىسىپ جاتىر.
مۇنداي ءۇردىس, قاۋىپ-قاتەر كەلگەندە ىسكەرلىك پەن ىزگىلىكتىڭ ۇلگىسى ەلىمىزدە دە كورىنىس تاپتى. ماسەلەن, ءبىلىم جانە عىلىم ۆيتسە-ءمينيسترى رۇستەم بيعاري, تسيفرلىق دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى دارىن تۇياقوۆ, سونداي-اق «قازاقتەلەكوم» اق, «ترانستەلەكوم» اق, «كار-تەل» جشس, «كسەll» اق, «موبايل تەلەكوم-سەرۆيس» جشس, «Astel» اق سياقتى بايلانىس وپەراتورلارىنىڭ باسشىلارى ىنتىماقتاستىق تۋرالى ءتيىستى مەموراندۋمعا قول قويدى. سونىڭ ناتيجەسىندە ەندى ەلىمىزدەگى توتەنشە جاعدايعا بايلانىستى قازاقستاندىقتارعا 25 ءبىلىم بەرۋ ينتەرنەت-رەسۋرسىنا تەگىن كىرۋگە مۇمكىندىك بار. اتالعان ينتەرنەت-رەسۋرستاردىڭ قاتارىندا مۇعالىمدەر مەن وقۋشىلارعا, سونداي-اق اتا-انالارعا اسا قاجەتتى Kundelik.kz, BilimLand, I-mektep.kz پەن ستۋدەنتتەر, بولاشاق ستۋدەنتتەرگە, وقىتۋشىلارعا كەرەكتى testcenter.kz, CollegeSmartNation, ەلەكتروندى رەكتورات nkzu.kz, univer.kstu.kz, Paragraph Bilim بار.
سونىمەن قاتار ءبىلىم بەرۋ پلاتفورمالارى بار بىرقاتار جەكە كاسىپكەرلەر دە تەگىن قىزمەت ۇسىنىپ جاتىر. ماسەلەن, ءىت سالاسىنىڭ مامانى نۇرلان جاناي پەداگوگ قاۋىمعا كارانتين كەزىندە قاشىقتان ءبىلىم بەرۋدىڭ قىر-سىرىن ۇيرەتەتىن «ونلاين پەداگوگ» مارافونىن باستادى. ال Bilge Center قۇرىلتايشىسى اكىم تۇرسىن باستاۋىش سىنىپتارعا ارنالعان تەگىن ساباقتار تىزبەگىن جانە بارلىق سىنىپتارعا Bilgen.biz اتتى سۇراق-جاۋاپ پورتالىن اشقانىن ايتتى. بۇدان بولەك ۇلتتىق تەستىلەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ديدار سماعۇلوۆ تا اتالعان ورتالىقتىڭ كوممەرتسيالىق ۇيىم ەكەنىنە قاراماستان توتەنشە جاعداي كەزىندە تالاپكەرلەردىڭ ۇبت سىناعىن تەگىن تاپسىرا الاتىنىن جەتكىزگەن ەدى.
بىرلىكتىڭ ءبىر بەلگىسى باق تاراپىنان بولعان قادامداردان دا كورىندى. بۇعان دەيىن ءبىز مۇعالىمدەردىڭ «بالاپان» تەلەارناسىنان قازاق تىلىندە, «ەلارنا» تەلەارناسىنان ورىس تىلىندە ساباق بەرەتىنىن جازعانبىز. ال جاقىندا قازاق راديوسىنىڭ دا قاشىقتان وقىتۋعا اتسالىساتىنى ايتىلدى.
ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن ونلاين-بريفينگتە:
– سوڭعى توقساننىڭ ءبىلىم باعدارلاماسىن قامتۋ ءۇشىن 3 مىڭنان اسا تەلە-ساباق تۇسىرۋگە ءتيىسپىز. قازىر سول تەلە-ساباقتاردىڭ 300-دەن استامى دايىن. كەلەسى ۇلكەن باعىت – راديو. قازاقتىڭ قارا شاڭىراعى سانالاتىن قازاق راديوسىنىڭ ءۇنى بايلانىسى جوق شالعاي ەلدى-مەكەندەرگە جەتىپ جاتقانىن بىلەمىز. سوندىقتان قازاق راديوسىمەن جۇرگىزىلگەن كەلىسسوزدەردىڭ ناتيجەسىندە كەستە بويىنشا راديو-ساباق بەرۋدى باستاماقپىز, – دەگەن بولاتىن.
تۇيتكىل – تەحنيكا تاپشىلىعى
قاشىقتان وقىتۋ ورتا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ تاجىريبەسىندە بۇرىن بولمادى. سوندىقتان ءتۇرلى تاراپتان سان قيلى ساۋال تۋاتىنى انىق. وسىعان وراي مينيسترلىكتە سيتۋاتسيالىق ورتالىق قۇرىلدى. بۇل جونىندە ا.ايماعامبەتوۆ:
– اتالعان ورتالىق مەكتەپتەردەگى عانا ەمەس, بۇعان دەيىن قاشىقتان ءبىلىم بەرۋگە كوشكەن كوللەدجدەر مەن جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى جاعدايدى دا كۇن سايىن ءجىتى باقىلاپ وتىرادى. ويتكەنى ءبىز ءۇشىن قاشىقتان وقىتۋدىڭ قالاي جۇرگىزىلگەنى عانا ەمەس, ءبىلىم بەرۋدىڭ ساپاسى دا اسا ماڭىزدى, – دەدى.
ونىڭ ايتۋىنشا, call-ورتالىق 5 ملن-عا جۋىق ءبىلىم الۋشىلاردىڭ (ستۋدەنتتەر, وقۋشىلار) كوكەيىندەگى تۋىنداعان سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرۋدى مىندەتىنە الادى. سونداي-اق ءار وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسى مەن اۋدان, قالالىق ءبىلىم بولىمدەرى جانىندا ادىستەمەلىك كومەك كورسەتەتىن call-ورتالىقتارى جۇمىسىن باستايدى. مينيسترلىكتە دە 1450 قىسقا ءنومىرى بويىنشا call-ورتالىق بار.
قاشىقتان وقىتۋعا كوشۋدەگى ەڭ ماڭىزدى ماسەلە – تەحنيكا تاپشىلىعى. مينيسترلىك ءبىرشاما ۋاقىت بۇرىن بۇل پروبلەمانى مەكتەپتەگى كومپيۋتەرلەردى وعان مۇقتاج وقۋشىلار مەن مۇعالىمدەرگە تاراتىپ بەرۋ ارقىلى شەشەتىنىن حابارلاعان.
– كومپيۋتەرلەردى وقۋشىلارعا تاراتۋدا ەلوردا مەن الماتى قالاسى بەلسەندىلىك تانىتىپ وتىر. ماسەلەن, الماتىدا از ۋاقىتتىڭ ىشىندە 10 مىڭنان اسا كومپيۋتەر تاراتىلدى. مەكتەپتەگى تەحنيكالاردى ۋاقىتشا پايدالانۋ بويىنشا ارنايى اكتىمەن بالالارىنىڭ ءبىلىم الۋى ءۇشىن اتا-انالارعا تاپسىرىپ وتىرمىز, – دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.
تەحنيكا تاپشىلىعىنىڭ ءتۇيىنى كومپيۋتەرلەردى تاراتىپ بەرۋمەن تۇبەگەيلى تارقاتىلمايدى. سوندىقتان مينيسترلىك ارنايى تەحنيكالار (كومپيۋتەر, پلانشەت, نوۋتبۋك) ساتىپ الۋدى دا قولعا العان.
– ساتىپ الىناتىن تەحنيكا تەك قانا كومپيۋتەر ەمەس, بۇل قاشىقتان ءبىلىم الۋعا كومەكتەسەتىن كەز كەلگەن قۇرىلعى بولۋى مۇمكىن. سەبەبى ەلىمىزدە كومپيۋتەر تولىعىمەن جەتەدى دەپ ايتا المايمىز. سوندىقتان جەتپەگەن جاعدايدا باسقا دا قۇرىلعىلاردى الامىز. قازىرگى تاڭدا 80 مىڭعا جۋىق تەحنيكا ساتىپ الۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. ارينە تەك وقۋشىلاردا ەمەس, مۇعالىمدەرىمىزدە دە تەحنيكا تاپشىلىعى بار. سول سەبەپتى پەداگوگتاردى ءتيىستى قۇرال-جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى شەشىلىپ جاتىر, – دەدى ا.ايماعامبەتوۆ.
دايىندىق بارىنەن ماڭىزدى
وسى ويعا نەگىزدەلگەن جۇمىستاردىڭ العاشقىسى كەشە, ياعني 1 ساۋىردە سىناق-ساباقتار ۇيىمداستىرىلۋمەن باستالدى. بارلىق مەكتەپتەردەگى مۇعالىمدەر وقۋشىلارىمەن بايلانىسقا شىعىپ, قاشىقتان سىناق-ساباق بەردى. ال بۇگىن ياعني 2 ءساۋىر كۇنى جالپىۇلتتىق اتا-انالاردىڭ جينالىسى بولادى. اتالعان ماسەلەدە اتا-انالارعا مۇعالىمدەرمەن بىردەي جۇك تۇسەدى. سوندىقتان ولار قاشىقتان وقىتۋدى قالاي جۇرگىزىلەتىنىن, مۇنداي فورماتتاعى ساباقتاردى وتكىزۋدىڭ پروبلەمالارى مەن شەشۋ جولدارىن ءبىلۋى كەرەك. ءمينيستردىڭ مالىمدەۋىنشە, 3 ساۋىردە سىنىپ ساعاتتارى وتكىزىلەدى. مۇندا دا قاشىقتان وقىتۋدى جۇزەگە اسىرۋ فورماتتارى مەن پروبلەمالارى تالقىلانادى.
– وسى ءۇش شارا 6 ساۋىرگە دايىندىقتى پىسىقتاۋ. سەبەبى بۇرىنعىدان وزگەشە باستالعالى وتىرعان بيىلعى سوڭعى توقسانعا مۇعالىم دە, اتا-انا دا, وقۋشى دا, قۇرىلعى دا – ءبارى ساقاداي ساي بولۋى ءتيىس, – دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.
