مۇنداي پوليتسيا بولىمشەلەرى 2013 جىلى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا قۇرىلعان بولاتىن. ارينە, ارادا كوپ جىل وتە قويعان جوق. بىراق, ەڭ باستى ماسەلە, جول-پاترۋلدىك پوليتسياسىن قۇرۋ ناتيجەسى بۇل ءىستىڭ ءوزىن-ءوزى اقتايتىندىعىن كورسەتتى. ال بۇلاردىڭ سانى بۇرىنعى ءبىر-ءبىرىنىڭ ءىسىن قايتالايتىن بىرقاتار قىزمەتتەردىڭ باسىن قوسۋ ارقىلى ارتتىرىلعان بولاتىن. ءسويتىپ, كەزەكشىلىككە شىعاتىن پوليتسيا جاساعى دا كوبەيە ءتۇستى. ەندى جۇرتشىلىقتىڭ ءبىر بايقاعانى, ولار وسى قيمىل-ارەكەتتەرى ارقىلى كەز كەلگەن قۇقىق بۇزۋشىلىقتارعا بايلانىستى تۇسكەن دابىلدارعا وراي تەز قيمىلداپ, كوپتەگەن قىلمىستىڭ ءىزىن سۋىتپاي اشۋعا سەپتەسىن بولادى ەكەن. سونىڭ ناتيجەسىندە, دەر كەزىندە اشىلعان قىلمىس سانى 6,9 پايىزعا ارتسا, جول قوزعالىسى ەرەجەسىن بۇزۋشىلاردى انىقتاۋ 7,7 پايىزعا ءوسىپ وتىرعان كورىنەدى.
ارينە, مۇنداي ۇلگىلى ءۇردىس ءبىزدىڭ ەل تاجىريبەسىنە سوڭعى جىلدارى عانا ەنىپ وتىرعانى بەلگىلى. مۇنداي وزىق قىزمەت ءتۇرى وركەنيەتتى ەلدەردىڭ بىرقاتارىندا باياعىدان بەرى جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. سوندىقتان, ولاردىڭ كوپ جىلعى جۇمىسىندا جەتكەن جەتىستىكتەرىنە ساي ونى ۇلگى ەتىپ الۋ كوشە ءتارتىبىن قاداعالاۋدا بەلگىلى ءبىر ءتيىمدى ناتيجەلەرگە ناقتى قول جەتكىزۋگە دەگەن ۇمتىلىستان تۋىنداعانى تۇسىنىكتى. ماسەلەن, وعان دالەل, وتكەن جىلى قوعامدىق ورىنداردا جاسالاتىن قىلمىستار سانى 3,2 پايىزعا ازايسا, سونىڭ ىشىندە كوشەدە ورىن الاتىن قۇقىق بۇزۋشىلىقتار 4,1 پايىزعا تومەندەگەن. سول سياقتى, قازىرگى كەزدە ەلىمىزدە كولىك سانى جىل سايىن ەمەس, اي سايىن كوبەيىپ وتىر. ءبارىن ايتپاعاندا, وسى سوڭعى ءتورت جىلدا ەلىمىزدە ءتۇرلى كولىك ءتۇرىنىڭ قاراسى ايتارلىقتاي ارتقانىنا قاراماستان, كەرىسىنشە, جول اپاتى ازايا تۇسكەنى دە بايقالدى. مىنە, مۇنى دا كولىكتەردىڭ ورتاسىندا ءجۇرىپ, جۇرگىزۋشىلەردىڭ جول ەرەجەلەرىن بۇزباۋىن مۇقيات قاداعالاۋ ارقاسىندا جەتكەن جەتىستىك دەيمىز. قوعامعا ناقتى كەرەگى دە وسى ەمەس پە؟
جوعارىدا جول-پاترۋلدىك پوليتسياسى 2013 جىلى عانا پايدا بولدى دەدىك. ال وسى جىلعا دەيىن جول-كولىك وقيعالارى (جكو) 65 پايىزعا وسكەن ەكەن. سونىڭ ىشىندە جول اپاتى سالدارىنان وپات بولعاندار سانى 0,5 پايىزعا, جاراقاتتانعاندار سانى 71 پايىزعا ارتىپ كەتكەن ەدى. جول-پاترۋلدىك پوليتسياسى قىزمەتى ءوز مىندەتىن ورىنداۋعا كىرىسسىمەن, ياعني 2014 جىلدىڭ قورىتىندىسىنا كوز سالساق, جكو 13 پايىزعا قىسقارعان. اپات سالدارىنان قازا بولعاندار سانى 15 پايىزعا ازايسا, جاراقاتتانعاندار سانى دا 13 پايىزعا تومەندەگەن. سول سياقتى, بىلتىر جول اپاتىنان قازاعا ۇشىراعاندار سانى 3 245-تەن 2 390-عا دەيىن كەمىپتى. دەمەك, جول-كولىك وقيعالارىنىڭ بىرتىندەپ بولسا دا ازايۋى – كۇشەيتىلە تۇسكەن باقىلاۋ ناتيجەسى ەكەنى انىق.
مىنە, ەندى سول 2013 جىلدان بەرى قارايعى ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى جوعارىدا ايتىلعان تاجىريبە ناتيجەسىن ەسكەرە كەلە, ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ قاڭتار ايىنان باستاپ جول قوزعالىسىن قاداعالاۋ تۇگەلدەي اۆتوپاترۋلدەۋ تاسىلىنە كوشتى. وعان قوسا, تاعى ءبىر جاڭالىق, قۇقىق بۇزۋشىلىقتى اۆتوماتتى تۇردە تىركەۋ جۇيەسى ەنگىزىلدى. ال بۇعان دەيىن وسى جۇيە ارقىلى تەك جول قوزعالىسى ەرەجەسىن بۇزعاندار عانا انىقتالاتىن.
مۇنداي باقىلاۋ مەن ىزگىلەندىرۋ ءىسىنىڭ جاقسىلىعى ۇشتاسا كەلە, پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى الا تاياقتى دا ۇستامايتىن بولدى. جۇرگىزۋشىلەردىڭ جۇيكەسىنە تيەتىن الا تاياقتىڭ ورنىنا باسقا تاسىلدەردىڭ قولدانىلۋى دا وركەنيەتتىلىكتىڭ ءبىر كورىنىسى ەكەنى انىق. وسى ارقىلى جۇرگىزۋشىلەردىڭ دە ءوزارا ءبىر-بىرىنە دەگەن سىيلاستىعى, تارتىپكە, زاڭعا دەگەن قۇرمەتى ارتا تۇسەدى دەپ ويلايمىز. سول سەكىلدى, كولىك قۇرالدارىن توقتاتۋ پاترۋلدىك اۆتوكولىكتەگى ارنايى دىبىس جانە جارىق كومەگىمەن دە ىسكە اسىرىلادى. ال كەيبىر جاعدايلاردا كولىك قۇرالدارى قولمەن بەلگى بەرۋ كەزىندە ءبىر مەزگىلدە ىسقىرىق ۇنىمەن دە توقتاتىلادى. دەمەك, ەندى جول پوليتسياسى قول كوتەرگەندە ونى جاماندىقتىڭ ەمەس, جاقسىلىقتىڭ بەلگىسى دەپ ۇعايىق, اعايىن!
الەكساندر
تاسبولاتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان»
