– بۇگىندە عالىمداردىڭ كۇنى تۋىپ تۇرعانداي. اسىرەسە مەديتسينا عىلىمىنىڭ قاۋھارى سىنعا ءتۇسىپ جاتقان سەكىلدى. ءبىز نە نارسەنى نازاردان تىس قالدىردىق؟
– بۇل تۇيتكىلدىڭ تامىرى تەرەڭدە جاتىر. مەديتسينا عىلىمى وزدىگىنەن باعىت الىپ, داڭعىل جولعا ءتۇسىپ, دامىپ كەتە المايدى. وعان قالايدا ەلدىڭ جالپى عىلىمعا دەگەن كوزقاراسى, ساياسي شەشىمدەرى مەن دامىتۋ ستراتەگيالارى تىكەلەي اسەر ەتەدى. ماسەلەن, بۇرىن عىلىم اكادەمياسى عالىمداردى ورتالىقتاندىرىپ, ۇلكەن ءىس تىندىردى. كەيىن ونى جاۋىپ تاستادى. بۇل – عىلىمعا دەگەن نەمقۇرايدىلىقتىڭ انىق كورىنىسى. ارينە, جەڭ ۇشىنان جالعاسقان جەمقورلىقتىڭ كەسىرى كوپ بولعاندىقتان جابىلعانىن تۇسىنەمىز. بىراق ونىڭ ورنىن باساتىن ەشتەڭە جوق. ەشقانداي عىلىمي زەرتتەۋ جۇرگىزەتىن, نە ونى باسقاراتىن ادام جوق. نازاردان تىس قالعان نارسەنى بىلمەيمىن, ەندى كوڭىل ءبولىنىپ جاتقانداي. ويتكەنى بىزدە عانا ەمەس, بۇكىالەمدىك قوعام عىلىمنىڭ ادام ومىرىنە قانشالىقتى قاجەت ەكەنىن قاۋىپ كەلگەندە تەرەڭ ءتۇسىنىپ جاتىر
– ينفەكتسيونيست-عالىمدى كوپ ىزدەپ, ءوزىڭىزدى ازەر تاپتىق. بۇل سالا شىنىمەن زەرتتەۋسىز قالعان با؟
– ءبىزدىڭ سالاداعى زەرتتەۋ جايىن سۇراپ وتىرسىڭ عوي. «نەگە ءالسىز؟», بولماسا «وسىنداي ۋاقىتتا ناتيجە نەگە كورىنبەيدى؟» دەگەن سۇراق تا كوكەيىڭدە تۇرعان شىعار. سەبەبى بىزدە زەرتحانالار كوپ بولعانىمەن, ءبارى جەكەنىڭ مەنشىگىندە كەتكەن. وعان ەشكىم كوڭىل بولمەيدى. مەن قازىر قابىلداۋىما ىزدەپ كەلگەن ناۋقاستىڭ اناليزدەرىن جولداعان زەرتحانا قورىتىندىسىنا كۇمانمەن قارايمىن. 50 پايىز عانا سەنەمىن, قالعانىن ءوز تاجىريبەمە قالدىرامىن. دارىگەر-عالىم جۇقپالى اۋرۋلاردى زەرتتەپ, مەديتسينا عىلىمىنىڭ ناق سول سالاسىن دامىتىپ, عىلىمي دارەجە الايىن دەسە, شەتەلدىك جۋرنالداعا ماقالا جازۋ كەرەك. بۇل سالاداعى ماقالالاردى قابىلداي بەرمەيدى, سەبەبى ءبىزدىڭ زەرتحانالارعا سەنبەيدى. سەنبەگەنى دە دۇرىس, ويتكەنى ساپاسى سىن كوتەرمەيدى. اقشاڭىز بولسا, ليتسەنزيا الاسىز. وسىدان كەيىن زەرتحانا اشىڭىز دا جۇمىس ىستەي بەرىڭىز. زەرتحانالارعا دەگەن سەنىم بولۋ ءۇشىن ساپاسىن انىقتايتىن تاۋەلسىز باقىلاۋ قىزمەتى كەرەك. مۇنداي قىزمەت تەك ءوز ماماندارىمىزدان (ايتپەسە تاعى جەمقورلىق جايلاپ كەتەدى) ەمەس, شەتەلدىك ساراپشىلاردان دا قۇرالۋى ءتيىس. عالىمنىڭ زەرتحانالارداعى زەرتتەۋ قورىتىندىسى, عىلىمي جۇمىسىنىڭ ءىس جۇزىندەگى ناتيجەسى كوڭىل كونشىتپەگەن سوڭ, شەتەلدىك عىلىمي جۋرنالدار ماقالاسىن باسپايدى. ودان كەيىن قانداي عىلىم جاسالسىن؟.
– گرانتتىق قارجىلاندىرۋ ارقىلى زەرتتەۋ جۇرگىزۋگە بولادى عوي؟
– ءيا, بىراق جوبالاردى گرانتتىق قارجىلاندىرۋ ارقىلى عىلىم جاساۋعا بولادى دەگەنگە ءوز باسىپ سەنبەيمىن. بۇل – ايلىعى شايلىعىنا جەتپەيتىن عالىمداردىڭ كۇنكورىس قامى عانا. عىلىم كانديداتى دارەجەسىن الۋدى توقتاتتى عوي. وسى اتاقتى الۋ ءۇشىن بەلگىلى ءبىر تاقىرىپتى تۇبىنە دەيىن زەرتتەپ, ناتيجەگە قول جەتكىزەسىڭ. تاقىرىبىڭدى جۇمىس ىستەپ ءجۇرىپ زەرتتەي الاسىڭ. ال قازىرگى شاكىرتتەرىمنەن كورىپ جۇرگەنىمدەي, دوكتورانتۋرادا نە وقىپ, نە زەرتتەپ جارىتپايدى. اقشا تابۋ ءۇشىن عىلىمي زەرتتەۋىنە تۇك قاتىسى جوق جۇمىستارعا جەگىلەدى. كانديداتتىقتى قايتارۋعا بولادى نەمەسە ونىڭ ورنىن تولتىراتىن بىردەڭە بولۋى كەرەك.
– ءوزىڭىز س.اسفەندياروۆ اتىنداعى ۇلتتىق مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىندە بولاشاق دارەگەرلەرگە ءدارىس وقيسىز. جاستاردى عىلىمعا تارتۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟
– جاستاردى عىلىمعا قىزىقتىرۋ ءۇشىن ولاردىڭ الدىنداعى اعا تولقىن – بىزدەر بارلىق جاعىنان ۇلگى بولۋىمىز كەرەك. مىسالى, مەن پروفەسسور, دوكتورمىن. ال نەسى بار؟ مەندە جاستار قىزىعاتىنداي قوعامدىق بەدەل, بالالاردىڭ ءبارى فۋتبوليست پەن ءانشى بولعىسى كەلەتىنىندەي جوعارى جالاقى, اتاعىمدى وزىمنەن بۇرىن وزگەلەر, جوعارىداعى مەن تومەندەگىسى باعالايتىنداي ىقپال بار ما؟ جوق! بۇگىنگى تولقىندى پروفەسسور, دوكتور, 40 جىلدىق ەڭبەك ءوتىلى بار دەگەن دۇنيەلەرمەن قىزىقتىرا المايسىڭ. ولارعا كوز الدىندا كورىنىپ تۇراتىن دالەل, «مەن عىلىم جولىنا تۇسسەم, وسى پروفەسسورداي ادامزاتقا قاجەت ادام بولامىن!» دەپ ۇمتىلدىراتىنداي موتيۆاتسيا كەرەك.
– قازىرگى كوروناۆيرۋستىڭ اقۋالىن كاسىبي مامان رەتىندە قالاي باعالايسىز؟
– بۇل سۇراقتى قويماسا دا بولادى. قازىر اقپارات دەگەن ونسىز دا ەرنەۋدەن اسىپ, ادام ميىنداعى قوقىس شەلەكتى تولتىرىپ تاستادى عوي. سوندىقتان سونىڭ اسا پايداسى جوق.
– وندا مىنانى ايتىڭىزشى. وسىنداي جاعدايدىڭ الدىن الۋ ءۇشىن قايتپەك كەرەك؟
– جۇقپالى اۋرۋلاردى زەرتتەيتىن عالىمدار قاتارىن ءاردايىم كوبەيتىپ وتىرۋ كەرەك. سوندا قاۋىپتى الدىن الا بولجاپ, تىم بولماعاندا بۇرىننان بار ۆيرۋستاردى جويۋدى جولعا قويۋعا بولادى. جۇقپالى اۋرۋلار جونىندە ءبىر نارسە انىق, 1 ۆيرۋستى جويساڭ, ونىڭ ورنىنا 5-10 ۆيرۋس پايدا بولادى. سوندىقتان ۇزدىكسىز دامۋ, دامىتۋ قاجەت. جالپى مەديتسينا عىلىمى دامىماسا, مەديتسينا دامىمايتىنىن تۇسىنۋگە ءتيىسپىز.
بىراق بۇل دا جەتكىلىكسىز. وتكەندى اڭساساڭ, بولاشاققا بەت المايتىنداي, بۇگىنمەن ءومىر سۇرۋدەن قاشاتىن ادامداي قابىلدايتىندار كوپ. بىراق تاريح بىزگە ساباق الىپ وتىرۋ ءۇشىن قاجەت. ايتالىق, كەڭەس وكىمەتى كەزىندە ۋچاسكەلىك دارىگەرلەردىڭ ەڭ باستى مىندەتى – ساۋ ادامداردىڭ دەنساۋلىق ساۋاتتىلىعىن اشۋ, اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزۋ بولاتىن. «مىناۋ تىزىمدەگى جۇقپالى اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ شارالارىن قانشا ادامعا ءتۇسىندىردىڭ؟» دەپ ەسەپ الىناتىن. قازىر قالاي؟ ۋچاسكەلىك دارىگەرلەردىڭ كوبى تەك قانشا ادامدى قابىلداعانى, جازىپ بەرگەن دارىلەرى تۋرالى ەسەپ بەرۋدەن قولى بوسامايدى. ال ءوز ۋچاسكەسىندەگى ساۋ ادامداردىڭ اۋىرىپ قالماۋى ءۇشىن قانداي ۇلەس قوستى؟ نە ىستەدى؟ بۇل ءتىپتى ۇمىت قالعان.
سودان سوڭ سالاۋاتتى ءومىر سالتىن ساقتاۋدى ۇيرەتەتىن ءپان مەكتەپتەردە بارلىق سىنىپتى قامتۋى قاجەت. ۆولەولوگيا ساباعىنىڭ بەلگىلى ءبىر سىنىپتاردا عانا وتەتىنىن قوسپاعاندا, ونى بيولوگيا, مەديتسينانىڭ ءيىسى مۇرنىنا دا بارمايتىن ادامدار وقىتادى. وعان قوسا «حالىقتىڭ كوزى ءھام قۇلاعى» سانالاتىن مەديا رەسۋرستارى دا كەشكە دەيىن كونتسەرت بەرە بەرمەي, ءبىر ۋاقىت حالىقتىڭ سالاۋاتتى سالتى تۋرالى ساۋاتىن اشۋعا ۇلەس قوسۋى قاجەت.
ءبارىن ايت تا ءبىرىن ايت, ء«بىرىنشى بايلىق – دەنساۋلىق» دەگەن ءسوزدىڭ قادىرىن كەش تۇسىنبەي, ءاردايىم ساناعا ءسىڭىرىپ تۇراتىنداي جۇمىس اتقارىلعانى ابزال.
P.s. سۇحباتتان سوڭعى «سۇحبات»:
– عاليا عابدۋللاقىزى, وزەكتى ويلارىڭىز بەن سالماقتى سۇحباتىڭىزعا راقمەت! سۋرەتىڭىزدى قالاي الساق بولادى؟
– سۋرەتكە ءتۇسۋدى مۇلدە جاراتپايمىن. سول سۋرەتسىز-اق شىعارا بەرشى, قاراعىم.
