كۇن نايزا بويى كوتەرىلگەن. التى قانات اق ءۇيدىڭ ءىشى قوڭىر سالقىن. قاق توردەگى قوس قاباتتاپ توسەلگەن جۇمساق كورپەنىڭ ۇستىندە ءبىر جامباستاي قيسايعان, قاپساعاي دەنەلى, دوڭگەلەك شوقشا ساقالدى, جالاڭاش قولدارىنىڭ تۇگى سىرتىنا تەۋىپ تۇرعان اقان باتىردىڭ قۇلاعىنا الىستان تالىپ شىققان ات ءدۇبىرى شالىندى.
ادەتتە بەيساۋات جولاۋشى تاي شاپتىرىم جەردەن اتىنان تۇسەر ەدى. ىلكىدەن كەلە جاتقان ىزەتتىڭ بەلگىسى. بۇل جولى سىرتتاعى جولاۋشى تىم تاقاپ كەلدى. الدە كونە سالتتى بىلمەگەنى, بالكىم, جاۋ تۇسىرگەن باتىردىڭ جاراقاتتانىپ, وتباسىندا ومالىپ جاتقانىن ەستىگەن ەسەر بىرەۋ. بوكسەسىن كوتەرە الماي جاتقان باتىر ماعان نە ىستەر دەيسىڭ دەگەن سىڭاي تانىتىپ تۇر ما. بەيساۋات جولاۋشىنىڭ بۇل ءىسى باتىردىڭ جانىنا باتىپ كەتتى.
– قايسىڭ بارسىڭ؟! – دەپ ساڭق ەتكەن اقان باتىر.
الەكەدەي جالانعان ەكى جىگىت كىرىپ كەلدى.
– اناۋ ادەپسىز كىم, ءاي؟ – دەدى اقان باتىر.
الگى ازىردە الىستان تالىپ ەستىلگەن ات ءدۇبىرى تىم تاقاۋ, اۋىل ىرگەسىنەن شىققان. ۇزەڭگىنى سىڭعىر ەتكىزىپ اتتان تۇسكەنىن ەستىدى.
انشەيىندە ءار نارسەگە كوڭىل اۋدارا بەرمەيتىن كەسەك ءبىتىمدى, ءسال-ءپال اڭعال مىنەزدى اقان باتىر بۇل جولى شيرىعىپ قاتتى نامىستانعان. نامىستاناتىن ءجونى دە بار ەدى. بىلتىر ۇلىتاۋدىڭ ەتەگىندە ەستەكتەرمەن بولعان قاتتى شايقاستا بەلىنە شوقپار ءتيىپ شويىرىلىپ قالعان. ەندى مىنە, كوزگە كۇيىك بولعانداي, كەسكەن دوڭبەك قۇساپ ءتور الدىندا قيمىلسىز قالعان اقان باتىردى «ەندى قولىڭنان نە كەلەدى» دەيتىندەي باسىنا شاۋىپ, توسكە ورلەپ, تۇپ-تۋرا اۋىلدىڭ قوتانىنا دەيىن اتتان تۇسپەي كەلەدى.
التى قانات اقبوز ۇيدەن اتىپ شىققان قوس جىگىت تۇرقى ۇزىن, شوقتىعى بيىك قاراگەر اتتى شاۋجايىنان ۇستاپ ادالباقانعا الىپ كەلدى. بەيمەزگىل ۋاقىتتا باتىر اۋىلىنىڭ تىنىشتىعىن بۇزعان, كونەتوز شاپان كيگەن, ءجۇزى جەلقاقتى, قارا ساقالدى, ەڭسەگەي بويلى جولاۋشى ەكەن. قانجىعاسىنا بايلاپ العان دومبىراسى بار.
اۋەلى ءجون سۇراسقان. ەڭسەگەي بويلى جولاۋشى قارا دومبىرانىڭ قابىن سىپىرىپ تاستادى. الدە كوپ ۇستالعاندىقتان, الدە كيىكتىڭ مايىن جاققاندىقتان با ەكەن, قارا دومبىرانىڭ ساعاعى جىپ-جىلتىر. جولاۋشى دومبىراسىن كۇيلەپ ۇزاق وتىردى. سودان سوڭ جوسىلا تارتقان.
اۋەلى سالتاناتتى راۋىشتەگى سارىن التى قانات اق ءۇيدىڭ ىشىنە توگىلىپ جۇرە بەردى. قۇس جاستىقتى قولتىعىنا قىسقان اقان باتىر ءسال-ءپال العا ۇمسىنعانداي. كۇي سارىنى جابىرقاعان جانىنا مايداي جاعىپ بارادى. شالقار دالا, ساعىم ويناعان سارى دالانىڭ مامىراجاي كۇي كەشكەن مەزگىلى. انە كوز ۇشىندا ءبىر ءۇيىر قاراقۇيرىق جوسىپ بارادى. سۇمبىلە سۋعا قۇلاعانىمەن, ءشوپتىڭ رەڭى تايا قويماعان. سولتۇستىكتەن ەسكەن جەلمەن ەركەك ءشوپتىڭ باسى تىنىمسىز تەربەلەدى. ءبىر ءسات دەمىن ىشىنە تارتقان دالانىڭ ءۋىلى تىنىمسىز بەبەۋلەپ, كەۋدەسىندە جانى باردىڭ ءبارىن الىسقا, تىم-تىم الىسقا شاقىرعانداي.
كۇي يىرىمىنە ونە بويى قورعاسىنداي بالقىعان اقان باتىردىڭ ەسىنە وتكەن جىلعى قاندى مايدان شايقاس ءتۇستى. جامان جالعىزتاۋدىڭ ارعى بەتىندەگى از-مۇز ەستەك ەس جيىپ, اتقا ءمىنىپ, جىگىت جيناسا كەرەك. اۋەلى جاقسىلىق قاراۋىلدىڭ التى اۋىلىن شاۋىپتى. جەلىككەن جاۋدىڭ جاساعى جەكەبوياققا جەتكەنشە, شۇڭعىرشانىڭ قولىن باستاپ اقان دا جەتكەن. بورلىق وزەنىنىڭ جاعاسىندا ەكى قول كەزدەستى. شۇڭعىرشانىڭ ءۇش ءجۇز جىگىتى ەستەكتىڭ بەس ءجۇز قارالى جاساعىن ءاپ-ساتتە قاسقىر شاپقان قويداي قىرعان.
وڭ بىلەگىن سىبانىپ, كەرەگە كوز اق ساۋىتتىڭ جەڭىن ءتۇرىپ تاستاعان اقان باتىر مەنمىن دەپ كەۋدەسىن سوققان ەكى جىگىت ارەڭ كوتەرەتىن نايزاسىمەن ەستەكتىڭ جەتى-سەگىزىن شانشىپ تاستاعان. استىنداعى اقبوزى دا جاي وعىنداي زۋىلداپ, ماشىقتى قالپىنان تانار ەمەس. قان مايدانعا كىرگەندە اقان باتىر اقبوزدىڭ شىلبىرىن بوس تاستايتىن. تەك تاقىمىمەن عانا ىم, باعىتتاپ وتىرادى. جانۋار يەسىنىڭ ويىن تۇسىنبەي قالعان جەرى جوق. ەكى قولى بىردەي بوس اقان باتىر زىلدەي نايزاسىن ۇمسىنا تولعاپ, قاھارلانا تۇيرەگەندە جان شىداپ كورگەن ەمەس.
مايدان ءسال سايابىر تاپقان. تۇس-تۇسىنان شىرىگەن بوزدەي سوگىلگەن ەستەكتىڭ قولى جان ساۋعالاپ كەتتى. ات ۇستىندە قالعانىن شۇڭعىرشانىڭ باتىر جىگىتتەرى نايزانىڭ ۇشىنا, قىلىشتىڭ جۇزىنە بايلاعان. اقبوز اتىمەن مايدان دالاسىن بارلاپ, الاڭسىز تۇر ەدى. قاپىدا قالدى. ەندى ءبىر مەزەتتە ءدال سەگىزكوزىنەن الدەنە سارت ەتە تۇسكەن. قايىڭ شوقپار ەكەن. قارا بۇجىر, ەكى يىعىنا ەكى كىسى مىنگەندەي زور دەنەلى ەستەك قاقىراتا سوعىپتى. اقبوز اتتىڭ ساۋىرىنان سىپىرىلىپ تۇسە بەرگەن اقان باتىردى كەنجەباي مەن قونىسباي قوس قولتىعىنان دەمەي بەرگەن. سودان قايتىپ ۇزەڭگىگە اياعىن سالا الماي قالدى.
ۇزەڭگىگە اياق سالعاندى ايتاسىز, جان ادامعا باستىرماعان ءور كەۋدە ءبىر بولەك, بوكسە ءبىر بولەك. شاماسى, ەستەكتىڭ شوقپارى ومىرتقاسىن وپىرىپ جىبەرگەن.
كۇيشى ەندى ءبىر ءسات الاپات داۋىلدى, قۇيىنداي جىگەرلى سارىنعا كوشكەن. جورىق كۇيى. قارا بۇلتتاي تۇنەرىپ كەلگەن قالىڭ قالماقتىڭ سۇسى سۇمدىق. كۇن استىندا الماس قىلىشتار زەڭگىر كوكتەن قارا جەردىڭ ءتوسىن قاق ايىرىپ تۇسەتىن نايزاعايداي جارقىلدايدى. اق ساۋىتتاردىڭ جۇزىندە پۇشايمان ەلدى مازاق قىلعانداي اق تورعىنداي ۇلبىرەگەن اپپاق ساۋلە جىمىڭ-جىمىڭ ەتىپ, كوزدەرىن اشىپ-جۇمىپ ءدىرىل قاعادى. اجال اڭساي ۇشقان سۇر جەبە ەندى-ەندى ەلىم دەپ ەڭىرەگەن ىزگى نيەت شۇپىلدەي تولعان ادال كەۋدەگە, ارمان تۇنعان كەۋدەگە كەرەقارىس قاقىراتا كىرىپ قادالاتىنداي. شۇرقىراي كىسىنەگەن قالىڭ جىلقىنىڭ تۇياعىنان ۇشقان قارا توپىراق قارا بۇلتقا اينالىپ, قارا بۇلت ەلدىڭ, شۇڭعىرشانىڭ قارا قايعىسى بولىپ كەتكەندەي مە, قالاي؟!
ءدال وسى ساتتە الاش قولى ارۋاقتانىپ, باسىنا كىرىپ باس ساۋعالاتقان قۇبا قالماقتىڭ جويقىن, سەرپىندى شابۋىلىن تويتارىپ, جەڭىسكە جەتكەندەي مە. كۇي سارىنى وزگەشە ەدى. قوس ىشەكتەن ورىلگەن مىڭ سان دىبىس ەلىم-ەلىم دەپ ەڭىرەپ جاتقانداي. ەل باسىنا كۇن تۋعاندا ەرلەر وسىلاي جاتار ما, تۋىرلىعىڭدى كەسكىلەيتىن تەنتەك جۇرتتى باسىندىرىپ قوياسىڭ با؟ شالعىنى بەلدەن كەلەتىن اتا قونىس – اششىلى جەكەبوياقتىڭ جاسىل جايلاۋىن قۇبا قالماقتىڭ اتىنىڭ تۇياعى توزدىراتىن بولدى-اۋ ەندى.
التى اي قىس بويى سارىجانباس بولىپ قوزعالىسسىز جاتقان اقان باتىر العا قاراي ءبىر ۇمسىندى. ءوزىنىڭ بويىنا قىس بويى تىرشىلىكتىڭ نىشانى بايقالماعان قوس جاۋىرىنىنان تومەن جان كىرىپ كەلە جاتقاندىعىن اڭعارعان دا جوق. قۋاتتى قولدارىمەن استىنداعى تۇيەجۇن كورپەنىڭ پۇشپاعىن سىعىمداي بەردى.
اتقا قونعان ءار ادام ءدال مىناداي داۋىلپاز ءۇندى ەستىسە شىداپ تۇرا الماس, جايباراقات جاتا الماس. جاتا السا, باتىرلىعى قايدا, باعىلاندىعى قايدا؟ اقان باتىر دا شىداي المادى. كۇي سارىنى قۇلاقتان كىرىپ, تۇلا بويدى دۋىلداتىپ, ەرلىك تۇنعان كەۋدەنى كوكتەي ءوتىپ, قوس جاۋىرىننىڭ ومىرتقامەن تۇتاسقان جەرىن ساباقتاي, سەگىزكوزگە قۇيىلعان. الدەن ۋاقىتتا اقان باتىر ءوزىنىڭ جۇرەلەپ وتىرعاندىعىن اڭعاردى. ەندى ءبىر ۋاقىتتا كەرەگەگە ىلىنگەن كەرەگەكوز اق ساۋىتىن كيىپ جاتىر ەكەن. ءدال وسى ساتتە ەڭسەگەي بويلى كۇيشىنىڭ سۇمدىق سارىنىنا بالقىپ وتىرىپ, التى قانات اق ورداداعى شەتىن جاعدايدى وزدەرى دە بايقاي الماي قالعان ەكى كۇتۋشى جىگىت دالاعا اتىپ شىققان.
– ءسۇيىنشى, ءسۇيىنشى!
– باتىر جازىلدى!
– باتىر ورنىنان تۇرىپ كەتتى, ەستيسىڭدەر مە, ەي جاماعات!
قوس جىگىتتىڭ قوسارلانا شىققان جان داۋىسى تىلسىم توڭىرەكتىڭ ءۇنسىز شىمىلدىعىن قاق ايىرىپ, قوزىكوش جەرگە جەتكەندە باتىر اۋىلىنىڭ ەڭكەيگەن كارىسى, ەڭبەكتەگەن بالاسىنا دەيىن التى قانات اق وردانىڭ شالعىنى جاپىرىلماعان ىرگەسىنە جينالىپ قالدى.
– اق سارىباس! – دەدى بىرەۋلەر.
– قۇداي كوز جاسىمىزدى كورگەن ەكەن,–دەستى ەكىنشى بىرەۋ.
اقبوز ءۇيدىڭ ىشىندە, قاق توردەگى كيىك بوستەگىنىڭ ۇستىندە مالداس قۇرىپ وتىرعان كۇيشى ءالى دە وزگەشە سارىندى ءورىپ وتىر. قوس ىشەك, توعىز پەرنە, بەس ساۋساق. لىقسىپ توگىلگەن, شاراسىنا سىيماي اقتارىلعان جورىق كۇيى. كۇي ەندى ءبىر مەزەتتە وزگەشە اۋەن اڭعارتقان. قالىڭ قالماق ەسكى كەزدەمەدەي سوگىلىپ, كەيىن ىسىرىلعان. قالماقتىڭ الاماندارى بىرىنەن سوڭ ءبىرى ات جالىن قۇشىپ, اجال تاپقان. وزگەنىڭ جەرىن اڭساعاندار سول جەردە مىسكىن بولىپ قالماق. ماڭگىلىككە!
اقمولا وبلىسى
