سۋرەت «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» ارحيۆىنەن الىندى
«جالپى, ەلباسى اسا ماڭىزدى ماسەلە قوزعالاردىڭ الدىندا ۇندەۋ جاريالايدى. كەشەگى ۇندەۋىن تاريحي ءسات دەپ سيپاتتادى. نەسىمەن تاريحي ءسات دەپ ويلايسىز؟» دەگەنىنە وراي: «راسىندا دا, ءبىز تاريحي ءسات دەگەن ۇعىمدى ءجيى قولدانىپ جىبەرەتىنىمىز بار, كەيدە ول ورىندى بولادى, كەيدە ارتىقتاۋ بولادى. ال وسى كۇندەر, وسى تاۋلىكتەر شىن مانىندە قازاقستاننىڭ ارعى-بەرگى تاريحىنداعى اسا ماڭىزدى تاريحي ءسات. ويتكەنى كەشە, 2019 جىلدىڭ 19 ناۋرىزىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىنىڭ وكىلەتتىلىگىن توقتاتاتىنىن جاريا ەتتى. بۇگىن تاعى دا ءبىر ۇلكەن وقيعا بولماقشى. كونستيتۋتسياعا سايكەس ەلباسى وكىلەتتىگىن توقتاتۋىنا بايلانىستى پرەزيدەنت قىزمەتىنە كىرىسەتىن قاسىم-جومارت توقاەۆ انت قابىلداماقشى. مۇنىڭ ءبارى تاريحي ساتتەر», دەپپىز. ءيا, 2019 جىلدىڭ 19 ناۋرىزى ەل تاريحىنىڭ ەرەن بەلەسى ەدى.
تەلەارنادان سول سۇحبات بەرىلگەن كۇنى قاسىم-جومارت توقاەۆ كونستيتۋتسياعا سايكەس پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى رەتىندە انت قابىلداپ, پرەزيدەنت قىزمەتىنە كىرىستى, قازاقستاننىڭ بولاشاقتاعى بەينەسى جايىندا, ەل تۋرالى, ەلباسى تۋرالى كەڭىنەن تولعاپ ءسوز سويلەدى. ول كۇنى قازاق ەلى تاعى ءبىر بيىككە كوتەرىلدى. ەلدىكتىڭ ەسەيۋىنىڭ كەزەكتى سالتاناتىنا كۋا بولدىق. ەلباسى تۋرالى ءسوز ەلباسىنىڭ وزىنەن بۇرىن ەلدىڭ وزىنە كوبىرەك كەرەك ەدى. سول ءسوز ايتىلدى. كوپتىڭ كوڭىلى ورنىنا ءتۇسىرىلدى. ساياساتتاعى ساباقتاستىقتىڭ ساقتالاتىنى, الدا دا العا ۇمتىلاتىنىمىز ۇتىمدى ءتۇسىندىرىلدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ سوزىندە ايتىلعان باعالاردان كەيىن ەلباسى ەڭبەگىنە بايلانىستى پىكىر قوسۋ قيىنداپ تا قالعان ەدى. دەگەنمەن, جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن ايتىپ, نۇرىن تاسىتۋ – پاراسات پارىزى. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ادامزات تاريحىنان ويىپ تۇرىپ ورىن الاتىن تۇلعالار توبىنان تابىلاتىنى تالاس تۋدىرمايدى. قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پارلامەنتتەگى سوزىنەن كەيىن مۇنى تاعى دا تەرەڭىرەك تاني تۇستىك.
كوپ ۇزاماي ەلدىڭ جاڭا باسشىسى قازاقستاندا كەزەكتەن تىس پرەزيدەنت سايلاۋى وتەتىنىن جاريا ەتتى. بۇل دا ابدەن ورىندى قادام بولدى. دەمىن ىشىنە الىپ وتىرعان حالىقتىڭ كوڭىلىن كۇپتى ەتە بەرمەۋ, جان-جاقتان جانار قاداعان سىرت كوزدى ساباسىنا ءتۇسىرۋ كەرەك ەدى. ونىڭ جالعىز جولى, سەنىمدى جولى پرەزيدەنت سايلاۋىن كەزەكتەن تىس وتكىزۋ ەكەنىن جۇرتتىڭ ءبارى دە ءبىلىپ وتىرعان ەدى. بار ماسەلە سايلاۋدىڭ قاي كەزگە بەلگىلەنەتىنىنە عانا بايلانىستى بولاتىن. ول جاعداي دا كوپ ۇزاماي ايقىندالدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتىن كەزەكتەن تىس سايلاۋ 2019 جىلعى 9 ماۋسىمدا وتەتىنى رەسمي جاريا ەتىلدى. بۇل ماسەلەنى مەملەكەت باسشىسى ءوز بەتىنشە, جەكە-دارا شەشكەن جوق. ەلباسىمەن اقىلداستى, پارلامەنت پالاتالارىنىڭ باسشىلىعىمەن, كونستيتۋتسيالىق كەڭەسپەن, ساياسي پارتيالار جەتەكشىلەرىمەن كەڭەستى. ءسويتىپ بارىپ, ەل تاعدىرىنا قاتىستى شەشىم جونىندە ءبىر توقتامعا كەلدى. قازاقستان ازاماتتارىنا ارناعان مالىمدەمەسىندە ەل پرەزيدەنتىن سايلاۋدى نەلىكتەن كەزەكتەن تىس وتكىزۋ كەرەكتىگىن نەگىزدەدى. ايتقانىنىڭ ءبارى دە كوكەيگە قوندى. قوعامدىق-ساياسي كەلىسىمدى قامتاماسىز ەتۋ, العا قاراي سەنىمدى جىلجۋ, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ مىندەتتەرىن شەشۋ ءۇشىن بىزگە انىقتىق, ايقىندىق, اشىقتىق كەرەك ەدى. ونىڭ ۇستىنە الەمدەگى احۋال دا بۇلتاڭ-بۇلتاڭ ەتىپ, حالىقارالىق ساياساتتىڭ اۋا رايى ب ۇلىڭعىر بولىپ تۇرعانى تاعى بار. ال بۇل ەل قاۋىپسىزدىگىنە تىكەلەي قاتىستى جاي. وسىندايدا بيلىك ءترانزيتىنىڭ ۋاقىتىن سوزىپ الماۋ وتە ماڭىزدى. ماسەلەنىڭ باسىن تەز اشىپ, مەملەكەتتى دامىتۋدىڭ جاڭا كەزەڭىن بىردەن باستاپ كەتۋ ءجون ەدى. ءدال سونداي شەشىم قابىلداندى. حالىقتىڭ تاڭداۋىمەن, ەلدىڭ تىكەلەي ەركىمەن سايلانعان باسشىنىڭ ءوزى دە, ءسوزى دە سالماقتىراق بولاتىنىن ايتىپ جاتۋ ارتىق. جىرعالىپ جۇرەتىن جاعداي جوق ەدى. ۇلى دالا ەلىنىڭ ۇلى مەجەگە ۇمتىلعان ۇلان-عايىر كوشى كىدىرمەۋى كەرەك بولاتىن.
پرەزيدەنت سايلاۋىنىڭ الدىندا «حابار» ارناسىنىڭ «ەرەكشە كوزقاراس» باعدارلاماسىندا تانىمال جۋرناليست زەيىن الىپبەكتىڭ: «قازىرگى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ساياسي بەلسەندىلىگىنە قانداي باعا بەرەسىز؟ مىسالى, وسى وكىلەتتىكتى اتقارا باستاعاننان بەرگى ۋاقىتتا ءوزىن قالاي كورسەتتى؟» دەگەن سۇراعىنا: «توقاەۆ 20 ناۋرىزدان باستاپ قانا ءوزىن كورسەتتى دەپ قاراۋعا بولمايدى. قاسىم-جومارت توقاەۆ تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى كۇندەرىنەن سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى بولىپ, شەكارانى شەگەندەۋ ماسەلەسىنە جاۋاپ بەرگەن كۇندەرىنەن باستاپ, سىرتقى ىستەر ءمينيسترى رەتىندە ەلدىڭ سىرتقى ساياساتىن ايقىنداۋعا تىكەلەي ارالاسقان كەزىنەن باستاپ, ۇكىمەت باسقارعان كەزىنەن باستاپ, بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى مىندەتىن اتقارعان كەزىنەن باستاپ, سەنات باسقارعان كەزىنەن باستاپ ەلدىك ىستەرگە ارالاسىپ كەلە جاتىر. بۇل كىسى توتەننەن كيلىگىپ, 20 ناۋرىزدان باستاپ بيلىك ىسىنە ارالاسىپ وتىرعان جوق. سودان بەرگى ۋاقىتتىڭ وزىندە كوپ نارسە اتقارىپ ۇلگەردى. بىراق مەن قازىر بۇل ماسەلەنى تالقىلاماۋعا ءتيىسپىن. ويتكەنى قازىر توقاەۆ تۋرالى ايتۋ سايلاۋالدى ناسيحات بولىپ كەتەدى», دەپ جاۋاپ قايتارعان ەدىك. ول كەزدە تۇسىنىكتى سەبەپتەرمەن ايتا الماعان ءسوزىمىزدى Nur Otan پارتياسىنىڭ سايلاۋالدى شتابىنىڭ مۇشەسى رەتىندە ەلىمىزدىڭ بىرقاتار وبلىستارىن ارالاعان كەزدە حال-قادەرىمىزشە جەتكىزۋگە تىرىستىق.
ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەل تاريحىنداعى اسا ەلەۋلى ءىسىنىڭ ءبىرى ءوزى باستاعان, ەلى قوستاعان ۇلى شارۋانى لايىقتى جالعاستىرۋشى رەتىندە ساڭلاق ساياساتكەر قاسىم-جومارت توقاەۆتى تامىرشىداي تاپ باسىپ تانىعانى, ونى ۇزاق جىلدار بويى سان ءتۇرلى سالالاردا سىناپ, تاربيەلەپ, ۋاقىتى كەلگەندە مەملەكەت تىزگىنىن قولعا ۇستاتقانى دەپ بىلەمىز. 2019 جىلدىڭ 9 ماۋسىمىندا وتكەن پرەزيدەنت سايلاۋى ەلدىگىمىزدىڭ, بىرلىگىمىزدىڭ جارقىن كورىنىسىنە اينالدى. قاسىم-جومارت توقاەۆ ايقىن باسىمدىقپەن مەملەكەت باسشىسى بولىپ سايلاندى. ەلباسىنىڭ تاڭداۋى مەن ەلدىڭ تاڭداۋى ءبىر جەردەن شىقتى. مۇنىڭ ءوزى ابدەن زاڭدى, ابدەن ورىندى ەكەنىن سودان بەرگى ءبىر جىلدايعى ۋاقىت كورسەتىپ كەلەدى.
قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ مەملەكەت باسشىسى قىزمەتىنە كىرىسكەلى جاساپ جاتقان جۇمىسىنىڭ بارلىعى ەلدى تازالىققا, تاربيەگە, تارتىپكە شاقىرۋ بولىپ وتىر. ەلدە جەتىستىك بارشىلىق. ولاردى كورمەۋ – كورمەس تۇيەنى دە كورمەستىڭ كەبىن كيۋ. كەمىستىك تە جەتەرلىك. ءبارىن جاسىرماي ايتىپ, جايىپ سالىپ وتىرمىز. ءيا, شەشىمىن تاپپاعان شارۋا شاش-ەتەكتەن. ولاردى از جىلدىڭ اياسىندا شەشىپ تاستاۋ ءتىپتى دە مۇمكىن ەمەس. بىراق باعىت – بەرىك. ءبىز قازىر ەلىمىزدە باستالعان وڭ وزگەرىستەردىڭ باياندى بولارىنا سەنۋىمىز كەرەك. توقاەۆتىڭ توڭىرەگىنە توپتاسىپ, حالىق سوزىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت قۇرۋ جونىندەگى تالابىن قولداپ, ەلدەگى جاسالىپ جاتقان جاڭالىقتاردىڭ جاقسىلىققا جەتكىزەرىنە سەنۋ ءدال قازىر وتە ماڭىزدى. ارىستاعى جارىلىستان كەيىن دە, قوردايداعى قاقتىعىستان كەيىن دە ەلدىگىمىزدى, بىرلىگىمىزدى, ىرىلىگىمىزدى تانىتىپ ەدىك. ەندى تاعى ءبىر سىناق الدىمىزعا تارتىلدى. جەر-جاھانعا جايىلىپ, جابىسىپ جاتقان كوروناۆيرۋس ىندەتى تاۋەلسىزدىگىنە وتىز جىل دا تولماعان ءبىز تۇرماق, ەكونوميكاسى بىزدەن الدەقايدا قۋاتتى, مەديتسينا سالاسىنىڭ ينفراقۇرىلىمى الدەقايدا مىعىم ەلدەردىڭ دە تالايىنىڭ اپتەر-تاپتەرىن شىعارىپ جىبەردى. ءدال قازىر ءار ادام ءوزى ءۇشىن, اتا-اناسى ءۇشىن, بالالارى ءۇشىن, نەمەرەلەرى ءۇشىن, ءوزىنىڭ ەلى ءۇشىن جاۋاپتىلىق تانىتۋعا ءتيىس, قاراپايىم گيگيەنالىق ساۋاتتىلىق تانىتۋعا ءتيىس, ءتىپتى اشىق ايتساق – ارقايسىمىزعا ءبىر-اق رەت بەرىلەتىن ءومىردىڭ قادىرىن بىلۋگە ءتيىس دەسەك, مۇنىمىز قيىن كۇندەگى قۇيىنداتپا سوزگە جاتقىزىلماس. ىلايىم, بۇل بالەكەت قازاقستانىمىزدى جاناپ قانا ءوتىپ, ىندەتتى ىنىنەن شىعارماي تۇنشىقتىرۋعا قول جەتىپ, قۋاناتىن كۇنىمىز تەزىرەك كەلسىن. دابىلدىڭ دەر كەزىندە قاعىلۋى, پرەزيدەنتتىڭ قاتتى قاداعالاۋى, ۇكىمەتتىڭ ۇيلەسىمدى ءىسى, سالالىق مينيسترلىكتىڭ كاسىبيلىك سيپاتى اپاتتىڭ الدىن الارىمىزعا ۇمىتتەندىرەدى. ايتسە دە, جامان ايتپاي جاقسى جوق, «ە, ەشتەڭە ەتپەيدى, قۇداي ساقتاسىن» دەپ قويىپ, بۇرىنعىداي الاڭسىز, اشىق-شاشىق جۇرە بەرەتىن, كورەم دەگەندى كورە بەرەتىن, بارام دەگەنگە بارا بەرەتىن, شاقىرام دەگەندى شاقىرا سالاتىن, شاقىرعان جەرگە بارا سالاتىن, ادام نە ىستەپ, نە قوياتىنىن ءوزى شەشپەيتىن بە ەدى دەپ ساندالما ساياسات سوعاتىن كەز ەمەس بۇل. ءتاستۇيىن جۇمىلاتىن, تارتىپكە باعىناتىن, ساقتاناتىن, قاتتى ساقتاناتىن كەز بۇل. توقاەۆ تا قۇداي ساقتانعاندى ساقتايتىنىن ەسكە سالىپ وتىر. قازاقى كەڭبالاق قالپىمىزدى قويا تۇراتىن, جايباراقاتتىقتى جويا تۇراتىن, شيرىعاتىن, شىمىرىعاتىن شاق شىنداپ تۋدى. ارانىن اجداھاداي اشقان كوروناۆيرۋستى كورشى قىتاي ەلى ءتارتىپتىڭ, تەك تەمىردەي ءتارتىپتىڭ ارقاسىندا عانا اۋىزدىقتاي الدى. تارتىپكە باعىنساق, پرەزيدەنت جارلىعىمەن جاريالانعان توتەنشە جاعدايدىڭ توسىن تالابىن تەرەڭ تۇسىنسەك, سەرگەك سەزىنسەك, ءبىز دە سولاي ەتە الامىز. «تارتىپكە باعىنعان قۇل بولمايدى, ءتارتىپسىز ەل بولمايدى» دەگەن باتىر باۋىرجان. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ءبىزدىڭ بارشامىزدى, ارقايسىمىزدى سىن ساعاتتا سىر بەرمەۋگە شاقىرىپ وتىر. سولاي بولارىنا سەنەمىز. وسىدان ءبىر جىل بۇرىن جاريا ەتىلگەن ساياسات ساباقتاستىعى دەگەنىمىز دە وسى.
ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ,
ءماجىلىس دەپۋتاتى
