بۇعان قازاقستاندىق تۇتىنۋشىلاردىڭ سول ەلدەن كەلگەن ونىمدەرگە كوبىرەك دەن قوياتىنى سەبەپ بولىپتى. بۇگىن الماتىدا باس قوسقان ساۋدا جەلىلەرى باسشىلارى, ريتەيلەرلەر ىشكى نارىقتاعى بەلورۋس ونىمدەرىنىڭ وتىمدىلىگى جانە تارتىمدىلىعى تۋرالى ويلارىمەن ءبولىستى.
رەسمي دەرەككە دەن قويساق, ەكى ەلدىڭ تاۋەلسىز ەل رەتىندە الىس-بەرىس جاساي باستاعانىنا بيىل 24 جىل. 1996 جىلدان بەرى ساۋدا ەكونوميكالىق بايلانىستار تۋرالى ۇكىمەتارالىق كوميسسيا جۇمىس ىستەيدى.
ەكى ەل اراسىنداعى كەلىسىمدەر قورجىنى 65 مەملەكەتارالىق, ۇكىمەتارالىق جانە ۆەدومستۆوارالىق كەلىسىمدەردى قامتيدى ەكەن. سولاردىڭ ىشىندەگى ەڭ ءىرىسى - ەكى مەملەكەت اراسىنداعى 2026 جىلعا دەيىنگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق كەلىسىمشارت.
وتكەن جىلدىڭ مامىر ايىندا بەلورۋس پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكو ەەك كەزىندە قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆقا بەلورۋستە دايىندالعان ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى سالىنعان كارزەڭكەنى سىيعا تارتتى. سول كەزدە ساراپشىلار بەلورۋس ەاەو-دا رەسەيدەن كەيىنگى ازىق-ت ۇلىك يمپورتەرى ەكەنىن جۋرناليستەردىڭ ەسىنە سالىپ قويعان.
سول ەلدەگى ەلشىمىز اسقار بەيسەمباەۆ ۇسىنعان دەرەكتەردە 2016-2018 جىلدارى ەكى ەل اراسىنداعى ساۋدا اينالىمى ەكى ەسە وسكەنى, 419 ملن اقش دوللارىنان 896 ملن اقش دوللارىنا جەتكەنى ايتىلادى.
بەلارۋسسيا ساۋدا-ونەركاسىپ پالاتاسىنىڭ توراعاسى ۆلاديمير ۋلاحوۆيچ 2020 جىلى ەكى ەل اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 1 ميلليارد دوللاردان اسادى دەپ ۇمىتتەنەدى: «وتكەن جىلى (بەلارۋس ستاتيستيكاسى بويىنشا) ءبىز شامامەن 1 ميلليارد دوللارعا جەتتىك. ءبىر جىلدا ءبىز تاۋار اينالىمى 1 ميلليارد دوللارعا جەتىپ قانا قويماي, بۇل كورسەتكىشتى ەداۋىر ەڭسەرۋگە ءتيىسپىز », - دەدى ول وتكەن اپتا باسىندا جۋرناليستەرمەن كەزدەسكەن كەزدە.
سول كەزدەسۋدە ۆلاديمير ءۋلاحوۆيچتىڭ اڭگىمەسىنەن ءبىز ول ەلدەن قانداي تاۋارلاردىڭ يمپورتتالاتىنىن ءبىلىپ الدىق. ءسۇت ونىمدەرىنەن باستاپ جۇك كولىگىنە دەيىن بەلورۋستاردان الادى ەكەنبىز.
قازاقستان ءوز كەزەگىندە بەلارۋسسيانى نەگىزىنەن مۇناي ونىمدەرىمەن, كومىرمەن, مەتاللدارمەن جانە پروكاتپەن قامتاماسىز ەتەدى. قازاقستاندا 246 بەلورۋسسيالىق كومپانيا مەن بەلارۋسسيا كاپيتالى بار كومپانيالار, تاراتۋ جەلىسىندە 40-قا جۋىق كاسىپورىن جانە 7 قۇراستىرۋ زاۋىتى (اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكالارى, جۇك ماشينالارى) بار. جۇك كولىكتەرى مەن تراكتورلاردىڭ ەكسپورتىن تۇسىنۋگە بولادى. قازاقستاندا ەگىستىك جەرلەر بەلارۋسسياعا قاراعاندا 10 ەسە كوپ. بىراق قازاقستانداعى ساۋدا ۇيلەرىنىڭ 90 پايىزى بەلارۋس شۇجىقتارىنا, ىرىمشىكتەرىنە جانە ءسۇت ونىمدەرىنە تاپسىرىس بەرۋگە اسىعىپ تۇرادى. رەسەيمەن سالىستىرعانداعى تاسىمالداۋ شىعىنىنىڭ قىمباتتىعى دا بەلارۋس تاۋارلارىنا دەگەن ماحابباتىمىزعا تۇك تە كەدەرگى كەلتىرمەيدى ەكەن.
جاقىندا عانا الماتىدا بەلورۋستىڭ ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن ساتاتىن ءىرى ەكى ساۋدا نۇكتەسى اشىلدى. بۇعان دەيىن بەلورۋس جيھازى دەگەن اتاۋداعى دۇكەندەردى قازاقستاننىڭ كەز كەلگەن قالاسىنان كەزدەستىرەتىنبىز.
سول سەبەپتى الماتىنىڭ ەڭ ءىرى ساۋدا ۇيلەرىنىڭ يەلەرى بەلورۋستەن كەلگەن ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ باعاسى قولجەتىمدى جانە ساپالى بولعاندىقتان قازاقستاندىقتار جاعىنان سۇرانىسقا يە ەكەنىن ايتادى. ريتەيلەر قاۋىمداستىعى ۇسىنعان دەرەكتەردە قازاقستانداعى ەت-ءسۇت ونىمدەرىنىڭ 15 پايىزى سول ەلدەن كەلگەنىن ايتادى. سونداي-اق قۇس, بالىق ەتى, شۇجىق ونىمدەرىنە دەگەن سۇرانىس تا وتە جوعارى.
بەلارۋسسيالىق ونىمدەرگە سۇرانىستىڭ سەبەپتەرىنە كەلەتىن بولساق, رەسپوندەنتتەردىڭ بارلىعى دەرلىك ءبىرىنشى كەزەكتە ساپانى اتاپ ءوتتى, باعاسىنىڭ قولجەتىمدىلىگى دە نازارعا الىندى. كەيبىر تۇتىنۋشىلار بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنان تاۋارلارعا باعا بەرگەن كەزدە «كەڭەستىك ستاندارتتار» تىركەسىن قولدانىپتى. تاراتىپ ايتقاندا, ول ەلدەن كەلگەن ەتتەن دايىندالعان شۇجىقتاردىڭ, ءسۇت ونىمدەرىنىڭ دامىندە كسرو-نىڭ ستاندارتتارى ساقتالىپ قالعانىن ايتقان. بۇل دەگەنىڭىز قۇرامىندا دامدەۋىش قۇرامالار از, تازا تابيعي ءونىم كوپ دەگەن ءسوز.
الماتىدا ءوتىپ جاتقان كورمەدە كورمەلەر مەن ساۋدا فورۋمدارىن ۇيىمداستىرۋ جونىندەگى كومپانيانىڭ باس ديرەكتورى ەلەنا سارعالداقوۆا بىزبەن اڭگىمەسىندە بەلورۋستىك ارىپتەستەرىمەن ءجيى كەزدەسىپ تۇراتىنىن ايتتى. ولار ءبىزدىڭ ەلگە كورمە ۇيىمداستىرۋعا كەلگەن سايىن كورمە زالدارىنىڭ بوس تۇرعانىنا ناليدى ەكەن. تاۋار بار دا, سونى قازاقستانعا الىپ كەلىپ, ساۋدالاسۋدى كەلىستىرەتىن كاسىپكەرلەر از.
«دەمەك ەكى ەل دە سۇرانىس پەن ۇسىنىستىڭ قاجەتتى تەتىكتەرىن ىسكە قوسا الماي وتىر. ول ەلدەگى ارىپتەستەرىمىز سۇتتەن, ەتتەن دايىندالعان ونىمدەرمەن ءتىپتى كورشىسى رەسەيدىڭ ءوزىن قامتاماسىز ەتە الماي وتىر ەكەن. رەسەيگە ەكسپورت 1 جىل بۇرىن, ءونىمنىڭ جارتى باعاسى الدىن-الا تولەنگەن جاعدايدا عانا جاسالادى. سەبەبى رەسەيدە بەلورۋس تاۋارلارىنا, ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنە دەگەن سۇرانىس دەڭگەيى وتە جوعارى. تەك قازاقستان عانا ەمەس, رەسەي دە بەلورۋس تاۋارلارىنداعى ساپا بەلگىسىنىڭ كسرو ستاندارتتارىنىڭ ساقتالىپ قالعانىنا سۇيسىنەدى ەكەن» دەيدى ەلەنا سارعالداقوۆا.
جيىن بارىسىنان ۇققانىمىز, قازاقستان بەلورۋسكە مۇناي وتكىزىپ, ءسۇت پەن شۇجىق ساتىپ الادى.
ال تالعامپاز تۇتىنۋشى «مينسكىنىڭ شۇجىعى قازاقستاندىقتاردى نەگە وزىنە قاراتىپ الدى؟» دەگەن ساۋالعا ءالى كۇنگە دەيىن جاۋاپ ىزدەپ ءجۇر.
