مايدان دالاسىندا ناعىز ەرلەرگە ءتان ەرلىك كورسەتكەن ءمادينا ىسقاقوۆا اقمولا وبلىسىنىڭ ساندىقتاۋ اۋدانىنا قاراستى زۆەرەۆكا ەلدى مەكەنىندە دۇنيەگە كەلگەن. سوعىستان سوڭ سول كەزدەگى كوكشەتاۋ وبلىسىنا قاراستى ايىرتاۋ اۋدانىنىڭ بىرلەستىك اۋىلىندا تۇرعان. سوعىس جانە ەڭبەك ارداگەرى ەڭبەك مايدانىندا دا اق ادال ىسىمەن وزگەگە ونەگە بولعان. بالبارماق ساۋىنشى اتانعان.
الدىمەن يۆان كوجەدۋب تۋرالى ءبىر اۋىز ءسوز ايتا كەتەلىك. باتىر ۋكراينانىڭ سۋمى وبلىسىنا قاراستى وبراجيەۆكا اتتى شاعىن ەلدى مەكەندە تۋعان. سوعىسقا دەيىن شوستكا حيميالىق-تەحنولوگيالىق تەحنيكۋمىندا ءبىلىم العان. تەحنيكۋمدا وقي ءجۇرىپ, اەروكلۋبتا شۇعىلدانعان. اسپانعا عاشىق بوزبالا چۋگۋەۆ اسكەري اۆياتسيالىق ۋچيليششەسىن اياقتاپ, بەسىنشى اۋە ارمياسىنا قاراستى 240-شى جويعىش اۆياتسيالىق پولكىندا قىزمەت ەتكەن. سوعىستىڭ باسىندا اتاقتى اۆياكونسترۋكتور سەمەن لاۆوچكيننىڭ «لا-5» جويعىش ۇشاعىمەن ۇشقان. 1944 جىلدىڭ مامىر ايىندا ستالينگراد قالاسىندا تۇراتىن ارا ءوسىرۋشى ۆاسيلي كونەۆ ءوز قاراجاتىنا ۇشاق جاساتىپ, «لا-5 فن» جويعىش ۇشاعىن سىيعا تارتقان ەكەن. وسى ۇشاقپەن 330 رەت اسپانعا كوتەرىلىپ, كوك اسپاننىڭ كوك تۇيعىنى ءتارىزدى زۇلىم جاۋعا شۇيلىككەن. جاۋدىڭ 62 ۇشاعىن جويىپ جىبەرگەن. تالاي-تالاي مۇزداي قۇرسانعان بەكىنىستەردىڭ ك ۇلىن كوككە ۇشىرىپتى. مايدان دالاسىندا دا, ەلدە دە سايىپقىران ۇشقىشتىڭ ەرلىگى مەن ەپتىلىگى اڭىزعا اينالعان. تالاي ورىمدەي جاستار ءدال يۆان نيكيتوۆيچ ءتارىزدى ۇشقىش بولۋدى ارمانداعان. ال باتىر بولسا كەز كەلگەن جاۋىنگەردىڭ ماڭدايىنا بۇيىرا بەرمەيتىن عالامات ماراپات – كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىن ءۇش مارتە يەلەنگەن. وسى سۇراپىل ەكپىندى سۇڭقاردىڭ ۇقىپتى دا ىسكەر اۆيامەحانيگى كوكشەتاۋلىق ەرجۇرەك قازاق قىزى ءمادينا ىسقاقوۆا بولعان ەكەن. يۆان نيكيتوۆيچتىڭ ءوزى اسكەري جۋرناليست ساپارعالي جاعىپاروۆپەن تىلدەسكەن ساتىندە ءمادينا ىسقاقوۆا تۋرالى بىلايشا ەسكە الىپتى.
– ءمادينا ما؟ ول قۇددى مەري پيكفورد قوي. تال شىبىقتاي سولقىلداعان نازىكتىگى, ايرىقشا كەلبەتتى سۇلۋلىعى, ادەمى داۋىسى ايگىلى اكتريسادان اۋمايدى, – دەگەن ەكەن باتىر, – مەن ءتارىزدى ءۇش مارتە باتىر اتاعىن الماسا دا, سونداي اتاققا ەڭبەگى مەن ەرلىگى ابدەن لايىق ەدى. مەنىڭ ۇشاعىمدى ۇرىسقا دايىنداپ, اتاعىمدى اسقاقتاتقان دا ءمادينا ىسقاقوۆا, ۆيكتور يۆانوۆ, ماريا رازدورسكايالار.
شىن مانىندە ۇرىس ناتيجەسى ون ساۋساعىنان ونەر تامعان وسىنداي مامانداردىڭ تىندىرىمدى ەڭبەگىنە تاۋەلدى بولاتىن. ءمادينا ىسقاقوۆا «كپ-12» وتتەگىمەن جابدىقتاۋ قۇرالىمەن جۇمىس ىستەپ, ۇشاقتىڭ كەم-كەتىگىن ۋاقىتىلى جوندەپ وتىرعان.
يۆان كوجەدۋب ماديناعا ناعىز باتىردىڭ باتىرى دەپ باعا بەرگەن ەكەن. شىنىندا دا, باتىر قىز مايدانعا 17 جاسىندا ءوزى سۇرانىپ بارادى. اسكەري كوميسسارياتتاعىلارعا جاسىن ۇلكەيتىپ كورسەتىپ, 21-دەمىن دەگەن. شىن مانىندە سول كەزدە توعىزىنشى سىنىپتا عانا وقىعان. تابالدىرىعىن توزدىرىپ ءجۇرىپ, جاس كوكىرەكتەگى كەك وتى لاۋلاعان ارمانىنا جەتىپ, 1942 جىلدىڭ مامىر ايىندا مايدان دالاسىنا اتتانىپ كەتكەن. اۋەلى كەمەروۆو قالاسىنداعى اۆياتسيا مەكتەبىندە وقىپتى. وسى كەزدە ءمادينانىڭ ۇلكەن اعاسى ابىلقاسەن بالتىق تەڭىزى جاعالاۋىنداعى قيان-كەسكى ۇرىستاردا اتى شىققان بومبالاۋشى ۇشاقتىڭ ۇشقىشى ەكەن. ءمادينا دا باتىر اعاسىنىڭ جولىن جالعاستىرۋدى مۇرات تۇتقان. ءوزى دە ۇشقىش بولعىسى كەلگەن. كىم ءبىلسىن, جولى وڭعارىلىپ ۇشقىش بولا قالسا, قازاق قىزدارىنىڭ اراسىنان تۇڭعىش شىققان باتىر اتانار ما ەدى. ايتسە دە ۇشقىش بولۋدىڭ وڭاي-وسپاق شارۋا ەمەس ەكەندىگىن ايتىپ, ارەڭ كوندىرگەن مەكتەپ باسشىلارى ماديناعا ۇشقىش مەحانيگى بولىپ تا ز ۇلىم جاۋمەن كۇرەسۋگە بولاتىنىن تۇسىندىرگەن. وسىلايشا ءمادينا اتالعان اسكەري مەكتەپتىڭ ەكى جىلدىق وقۋ باعدارلاماسىن نەبارى التى ايدىڭ ىشىندە بىتىرگەن. كەيىن ءوز ەستەلىگىندە باتىر اپاي مايدان دالاسىنا قالاي بارعانى تۋرالى ساراڭ بولسا دا ەسكە العان ەكەن. العاشقى بارعانىندا اسكەري كوميسسار جاپ-جاس قىزدىڭ كەسكىنىن ءبىر شولىپ ءوتىپ, «ساعان قايداعى مايدان؟!» دەسە كەرەك. كەلەسى جولى دا ءدال سونداي جاۋاپ قاتقان. كۇندە-كۇندە بارا بەرگەن سوڭ ءوتىنىشىن قابىل السا كەرەك. جالعىز ەمەس, 900-دەي قىز-كەلىنشەك. قاسىندا جامانتۇز اۋىلىنان رايحان مۇحامەدجانوۆا, پەتروپاۆل قالاسىنان زينا ۋالياحمەتوۆا, كوكشەتاۋ قالاسىنان نازقيا اقيەۆا ءتارىزدى قۇربىلارى بولىپتى.
وقۋدى اياقتاعان سوڭ 240-جويعىش اۆياتسيا پولكىنا جولداما العان. كۋرسك, ورەل, بەلگورود قالالارىن جاۋدان ازات ەتۋگە قاتىسقان. كوك اسپاننىڭ كوك تۇيعىنى يۆان كوجەدۋبتىڭ جانىندا. ءبىرى اسپاندا – ءبىرى – جەردە. ەرلىك تە ەگىز, ەڭبەك تە ورتاق. اسپانداعىنىڭ ابىرويى اسقاقتاعاندا, جەردەگىنىڭ جەڭىستى جاقىنداتۋعا دەگەن جانسەبىل ەڭبەگى دە كوپ ەدى.
جەڭىس كۇنىن گۆارديا سەرجانتى ءمادينا ىسقاقوۆا پراگا قالاسىندا قارسى السا كەرەك. ماسكەۋدە وتكەن جەڭىس پارادىنا ەكىنشى ۋكراينا مايدانىنىڭ قۇرامىندا قاتىسقان. مايدان دالاسىنداعى ەرلىگىنە وراي ءىى دارەجەلى ۇلى وتان سوعىسى, قىزىل جۇلدىز وردەندەرىمەن جانە بىرنەشە مەدالدارمەن ماراپاتتالعان.
جەڭىس مەرەكەسىنە دە 75 جىل تولىپ وتىر. ەل شەتىنە جاۋ تيگەندە ازاماتتارمەن بىرگە مايدان دالاسىنا ءوزى سۇرانىپ اتتانعان ءمادينا ىسقاقوۆانىڭ ەرلىگى ەسكەرىلمەي جاتىر. باتىر اپانىڭ ەسىمىن باياندى ەتۋ جولىندا ناتيجەسىز تالپىنىس تا بولدى. العاش رەت 2000 جىلى ەت جاقىن اعايىندارى, تانىپ-بىلگەن, ەرلىكتى باعالاي بىلەتىن ادامدار ماسەلە كوتەردى. بۇل كەزدە كوكشەتاۋ قالاسىنىڭ اكىمى اسقار حاسەنوۆ ەدى. باستاماشى توپقا وبلىس ورتالىعىنداعى №3 مالىك عابدۋللين اتىنداعى ورتا مەكتەپ پەن وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ ۇجىمدارى دا قوسىلدى. ونوماستيكا كوميسسياسىنىڭ شەشىمىنە وراي ءمادينا ىسقاقوۆانىڭ ەسىمى كوكشەتاۋ قالاسىنىڭ ءبىر كوشەسىنە بەرىلەدى دەگەن ۇيعارىم بولعان. 2003 جىلى جەلتوقسان ايىندا كوكشەتاۋ قالالىق ءتىل ساياساتى جانە ونوماستيكا كوميسسياسى وتىرىستارىندا وسى ماسەلەنى قايتا قاراپ, ىنتالى تاراپتى قۋانتىپ تا قويعان. بىراق ءالى كۇنگە ناتيجە جوق.
باتىر اپامىزدىڭ ەرلىگى باعالانعانى ءجون. ەل ءوز ەرىن ارداق تۇتپاسا, ونەگەنى قايدان الماق؟!
اقمولا وبلىسى
