بۇگىن الماتىدا جۇمىسىن باستاعان «پلاستيكپەن لاستانۋ: شەشىمدەر مەن ىنتىماقتاستىقتى ىزدەۋ» كونفەرەنتسياسىنىڭ سپيكەرلەرى اڭگىمەلەرىنىڭ الىپپەسىن وسى سۇراقتاردان جاۋاپ ىزدەۋمەن باستادى. ءىس-شارانىڭ ۇيىمداستىرۋشىسى وسى سالاداعى كوپتەگەن ەكولوگيالىق باستامالاردى جۇزەگە اسىرۋعا كومەكتەسەتىن «The Coca-Cola Foundation» حالىقارالىق قورىنىڭ قولداۋىمەن «تۇراقتى دامۋعا جاردەمدەسۋ» ورتالىعى» قوعامدىق قورى جانە «Greenwomen» اناليتيكالىق ەكولوگيالىق اگەنتتىگى. كونفەرەنتسيا بۇۇ دامۋ باعدارلاماسى مەن PAGE «جاسىل ەكونوميكا بويىنشا ارەكەت ءۇشىن ىنتىماقتاستىق» كومەگىمەن وتكىزىلەدى.
پلاستيك قالدىقتارىن جيناۋ جانە قايتا وڭدەۋ ماسەلەلەرىن جانە ولاردى شەشۋ جولدارىن تالقىلاۋعا ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنىڭ, بۇۇدب, يۋنەپ, يۋنيسەف, الماتى اكىمدىگىنىڭ, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار مەن بيزنەستىڭ وكىلدەرى قاتىستى.
كونفەرەنتسيا بارىسىندا حالىقتىڭ دەنساۋلىعى مەن قورشاعان ورتاعا پلاستيكپەن لاستانۋ اكەلەتىن قاۋىپ, پلاستيكالىق قالدىقتاردى ازايتۋ سالاسىنداعى حالىقارالىق جانە ايماقتىق تاجىريبە, پلاستيكالىق قالدىقتارمەن جۇمىس ىستەۋ جونىندەگى حالىقارالىق زاڭناما جانە قىزمەت, سونداي-اق قازاقستانداعى پلاستيك قالدىقتارىن جيناۋ جانە وڭدەۋ جۇيەسىن دامىتۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى.
«يۋنيسەف» ارىپتەستىك باعدارلامالار ۇيلەستىرۋشى الەكساندرا گاسكەۆيچ پلەنارلى ءۇزىلىس كەزىندە پوليەتيلەندەردىڭ بالاماسىنان تۋعان ماسەلەلەر بيزنەستى تە, بيلىكتى دە تولعاندىرعانىن تىلگە تيەك ەتىپ ءوتتى. «قازىر ماسەلەنىڭ ءتۇيىنى تارقاتىلدى. وبلىس ورتالىقتارى مەن الماتى, نۇر-سۇلتان قالالالارىندا پوليەتيلەندەر بۇرىنعىداي تەگىن تاراتىلماي, ارقايسىسىن 5 تەڭگەدەن ساتىلادى. ولاردان تۇسكەن قارجى ماقتا-ماتا ونىمدەرىنەن دايىندالعان ەكولوگيالىق تازا سومكەلەر دايىنداۋعا جۇمسالادى. مەنىڭشە, ماقتا ونىمدەرىنەن بۇيىمدار دايىنداۋ قازاقستان ءۇشىن قيىن ەمەس» دەپ اتاپ ءوتتى الەكساندرا گاسكەۆيچ.
الەمدىك قوعامداستىق پەن ەكولوگيالىق ۇيىمداردىڭ ەرەكشە نازارىنا قاراماستان, پلاستيكپەن لاستانۋ قازىرگى زاماننىڭ ماڭىزدى ەكولوگيالىق پروبلەمالارىنىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرمەك.
ەسەپتىك دەرەكتەر بويىنشا قازاقستاندا 2018 جىلى 483 755,5 توننا پلاستيك ءتۇزىلدى. ستاتيستيكا كوميتەتىنىڭ مالىمەتتەرىنە سايكەس, سول جىلى 90 079 توننا پلاستماسسا, پلاستيك, پوليەتيلەن جانە پوليەتيلەنتەرەفتالات قاپتاماسىنىڭ قالدىقتارى سۇرىپتالدى, بۇل پايدا بولعان قالدىق كولەمىنىڭ 18%-ىن قۇرايدى. بۇل رەتتە قايتا وڭدەۋگە باعىتتالعان پلاستيك قالدىقتارىنىڭ كولەمى 17 199 توننانى قۇرادى, بۇل ءتۇزىلۋ كولەمىنىڭ 3%-ىن جانە سۇرىپتالعان پلاستيك كولەمىنىڭ 19%-ىن قۇرايدى. پلاستماسسا قالدىقتارىنىڭ ەكسپورتى 2018 جىلى 5 962,5 توننانى قۇرادى.
2019 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ پوليگونداردا پلاستيكتى كومۋگە تىيىم سالىندى. سول جىلى پوليەتيلەن پاكەتتەرىن اقىلى پايدالانۋدى ەنگىزۋ بويىنشا مەموراندۋم جاسالدى. بىراق ەلدە ءالى دە پروبلەمالار ساقتالىپ وتىر, ولاردىڭ ىشىندە ماماندار نەگىزگى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى رەتىندە مۇددەلى تاراپتاردىڭ ءوزارا ءالسىز ءىس-قيمىلىن اتايدى.
ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى قالدىقتاردى جيناۋ جانە وڭدەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا مەملەكەتتىك ورگاندار, جيناقتاۋشىلار, قايتا وڭدەۋشىلەر, پلاستيك قالدىقتارىن قالىپتاستىرۋشىلار اراسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ تومەن دەڭگەيى بولىپ تابىلادى. ءتۇرلى ۇيىمدار مەن جەكە بيزنەس يننوۆاتسيالىق شەشىمدەردى ءجيى ويلاپ تابادى, الايدا پلاستيك قالدىقتارىن جيناۋ مەن وڭدەۋدى كوزدەيتىن قاۋىپسىز باسقارۋ جۇيەسىنىڭ جاپپاي تارالۋىنا اكەلەتىن سينەرگيزم مەن ىنتىماقتاستىقتى قۇرۋعا ىقپال ەتەتىن جۇيە جوق.
«پلاستيكتى قايتا وڭدەۋگە ء«يا!» دەپ ايت» جوباسى اياسىندا PlastNet جەلىسى قۇرىلدى, ول ءتۇرلى مۇددەلى تاراپتاردى بىرىكتىرەدى جانە ولارعا پلاستيك قالدىقتارىن جيناۋ جانە قايتا وڭدەۋ جۇيەسىن دامىتۋ ءۇشىن قۇرالدار بەرەدى», - دەپ اتاپ ءوتتى «تۇراقتى دامۋعا جاردەمدەسۋ» ورتالىعىنىڭ جوبالار بويىنشا مەنەدجەرى يۋليا دۋشكينا.
پلاستيك – بۇل جاڭا ءونىم وندىرۋگە ارنالعان قۇندى شيكىزات, بۇل رەتتە ول بىرنەشە رەت وڭدەلۋى مۇمكىن. بۇل تۇرعىدا پلاستيكالىق قوقىستىڭ كوپ مولشەردە جينالۋى جانە وڭدەلۋى وتە ماڭىزدى. 2018 جىلى Coca-Cola كومپانياسى قاپتامانى ءوندىرۋ جانە قايتا وڭدەۋگە تولىعىمەن قايتا قاراۋ نيەتى تۋرالى جاريالادى جانە 2025 جىلعا قاراي تولىق قايتا وڭدەلەتىن قاپتاماعا كوشۋدىڭ جاھاندىق ماقساتىن بەلگىلەدى, 2030 جىلعا قاراي نارىققا Coca-Cola شىعاراتىن تۇتىنۋشىلىق قاپتامانىڭ 100% بالاماسىن جيناۋعا جانە وڭدەۋگە ىقپال ەتىلمەك. بۇل ماقساتتار «قالدىقسىز الەم» (World Without Waste) قالدىقتاردى ازايتۋ جونىندەگى كومپانيانىڭ جاڭا ستراتەگياسىنىڭ ورتالىق ەلەمەنتتەرى بولىپ تابىلادى.
Coca-Cola كومپانياسىنىڭ ورتالىق ازيا مەن كاۆكاز ەلدەرىندەگى كورپوراتيۆتىك بايلانىستار جونىندەگى مەنەدجەرى الەكساندرا اككيرمان ءتۇسىندىرىپ وتكەندەي: «بۇگىنگى تاڭدا الەمدە ءبىزدىڭ قاپتامامىزدىڭ 56%–ى جينالادى جانە وڭدەلەدى – بۇل نەگىزىنەن, ەۋروپا ەلدەرىندە جانە جاپونيا, وار, مەكسيكا سياقتى باسقا وڭىرلەردىڭ جەكە الىنعان ەلدەرىندە جيناۋدىڭ جانە قايتا وڭدەۋدىڭ جوعارى دامىعان جۇيەلەرى ەسەبىنەن. مۇنداي جۇيەلەردىڭ دامۋ دارەجەسى, ادەتتە, ەكونوميكالىق ءال-اۋقات دەڭگەيىنە جانە مەملەكەت پەن يندۋستريانىڭ بۋىپ-ءتۇيۋ قالدىقتارىمەن پروبلەمالاردى شەشۋ ءۇشىن جۇمسايتىن كۇش-جىگەرىنە بايلانىستى. تابىستى جۇمىس ىستەيتىن جۇيەلەردىڭ بىرنەشە نەگىزگى ولشەمدەرى بار. وراما قالدىقتارى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك وراما وندىرۋشىدە جانە وراۋداعى ونىمدەردە تولىق جاتۋى ءتيىس. بۇل وندىرۋشىلەر وزدەرى – جەكە نەمەسە سالالىق قاۋىمداستىق ارقىلى بۋىپ-ءتۇيۋ قوقىستارىن جيناۋ مەن وڭدەۋدى ۇيىمداستىرۋى ءتيىس دەگەندى بىلدىرەدى. ءبىز قازاقستاندا قاپتاماداعى تاۋارلاردى وندىرۋشىلەر مەن يمپورتتاۋشىلار ءۇشىن كەڭەيتىلگەن مىندەتتەمەلەر جۇيەسى («وكم») ىسكە قوسىلعانىنا وتە قۋانىشتىمىز, جانە وندىرۋشىلەردەن ۋتيليزاتسيا الىمى وندىرىلە باستادى. ءبىز وسى جۇيەنىڭ ءتيىمدى دامۋىن جانە جيناۋ بويىنشا مالىمدەلگەن كورسەتكىشتەردىڭ ورىندالۋىن كورگىمىز كەلەدى. سونداي-اق, باعالى قالدىقتار قايتالاما شيكىزات بولۋى ءۇشىن قايتا وڭدەۋ جۇيەسىن دە دامىتۋ ماڭىزدى. مەملەكەت تاراپىنان بارلىق تاراپتاردىڭ تىركەلگەن مىندەتتەمەلەرى مەن وكىلەتتىكتەرى بار ناقتى رەتتەۋ بولۋى ءتيىس. بۇل جاعدايدا ەلدە رەتتەۋشىلىك دەڭگەيدە قوقىستى بولەك جيناۋدى قامتاماسىز ەتۋ وتە ماڭىزدى. ەگەر بۇل بارلىق ازاماتتار ءۇشىن مىندەتتى بولماسا, جۇيە جۇمىس ىستەمەيدى».
ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك, The Coca-Cola Foundation قايىرىمدىلىق قورى وتكەن جىلى باستالعان ءۇش جىلدىق «پلاستيكتى قايتا وڭدەۋگە ء«يا!» دەپ ايت» جوباسىن جۇزەگە اسىرۋدى قولدايدى. جوبانىڭ ماقساتى – پلاستيكالىق قالدىقتاردى جيناۋدىڭ جانە ولاردى قايتا وڭدەۋدىڭ ۇلەسىن ارتتىرۋ. جوبا شەڭبەرىندە قازاقستاننىڭ 6 ايماعىندا (شىمكەنت, تاراز, الماتى, وسكەمەن, پاۆلودار, پەتروپاۆل) مۇددەلى تاراپتاردىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلىن جاقسارتۋ, ەكولوگيالىق كودەكستىڭ جاڭا رەداكتسياسىندا پلاستيكپەن جانە باسقا دا قايتالاما شيكىزاتپەن جۇمىس ىستەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلاردى ىلگەرىلەتۋ جانە پلاستيك قالدىقتارىن جيناۋ جانە قايتا وڭدەۋ جۇيەسىن دامىتۋدىڭ باسقا دا ماڭىزدى اسپەكتىلەرى بويىنشا بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزىلۋدە.
كونفەرەنتسيا سەسسيالارىنىڭ ءبىرى پلاستيكپەن لاستانۋ ماسەلەلەرىن شەشۋ بويىنشا ۇسىنىستار مەن باستامالاردى ازىرلەۋگە ارنالعان, ونىڭ بارىسىندا قاتىسۋشىلار پلاستيكپەن لاستانۋ ماسەلەلەرىن شەشۋ ءۇشىن ناقتى شارالاردى تالقىلايدى. كونفەرەنتسيا قورىتىندىسى بويىنشا مۇددەلى تاراپتاردىڭ كەڭ اۋقىمى اراسىندا تاراتۋ ءۇشىن رەزوليۋتسيا ازىرلەنەدى.
الماتى
