ماسەلەن, كۇنى كەشە وزبەكستاندىق بوكسشى مۋرودجون احماداليەۆ نەبارى 8-ءشى جەكپە-جەگىندە ەكى بىردەي, ياعني WBA Super جانە IBF تۇجىرىمى بويىنشا الەم چەمپيونى اتاندى. ەكىنشى جەڭىل سالماقتا جۇدىرىقتاساتىن احماداليەۆ اقش بوكسشىسى دانيەل رومانمەن (27-3-1, 10 KO) 12 راۋند ايقاسىپ, ناتيجەسىندە تورەشىلەر شەشىمىمەن جەڭىسكە جەتتى. وسىلايشا مۋرودجون احماداليەۆ وزبەكستان تاريحىندا ءۇشىنشى الەم چەمپيونى, ال ەكى تۇجىرىم بويىنشا التىن بەلبەۋ يەلەنگەن تۇڭعىش بوكسشى اتاندى. بۇعان دەيىن بۇل ەلدە اۋىر سالماقتاعى رۋسلان چاگاەۆ (WBA) پەن جەڭىل سالماقتاعى ارتۋر گريگوريان (WBO) چەمپيون اتانعان-دى. سونداي-اق وزبەك بوكسشىسى تاعى ءبىر تاريحي ناتيجەنى قايتالادى. 1978 جىلى لەون سپينكس قارتايىپ, ءالى كەتكەن 36 جاستاعى موحاممەد ءاليدى جەڭىپ, نەبارى 8-ءشى كەزدەسۋىندە WBC جانە WBا چەمپيوندىق بەلبەۋىن ولجالاپ, رەكورد ورناتقانى بار. اراعا 42 جىل سالىپ بۇل رەكوردتى وزبەك احماداليەۆ قايتالادى. مىنە, كەشە عانا ريو وليمپياداسىندا قولا جۇلدە الىپ, 2018 جىلى كاسىپقوي بوكسقا اۋىسقان مۋرودجون احماداليەۆ 1 جىل 8 ايدىڭ ىشىندە WBA Super جانە IBF تۇجىرىمىنىڭ تولىققاندى كوشباسشىسىنا اينالدى. شىنى كەرەك, كاسىپقوي بوكس تاريحىندا قىسقا عانا مەرزىم ارالىعىندا وسىنداي وراسان زور تابىسقا قول جەتكىزگەن سپورتشىلار وتە سيرەك.
وسىندايدا ءبىزدىڭ بوكسشىلار كاسىپقوي بوكستا الەم چەمپيونى اتاعى ءۇشىن ەمەس, رەيتينگ قۋىپ, جاعداي جاقسارتىپ الۋ ءۇشىن عانا جەكپە-جەك وتكىزىپ ءجۇر مە ەكەن دەگەن ويعا قالاسىڭ. مىسالى, كاسىپقوي بوكستىڭ قازانىندا 2012 جىلدان بەرى قايناپ جۇرگەن وتانداسىمىز قانات يسلام 8 جىلدىڭ ىشىندە 27 كەزدەسۋ وتكىزسە دە, ءالى كۇنگە دەيىن الەم چەمپيونى اتاعى ءۇشىن شارشى الاڭعا شىققان جوق. جانكۇيەرلەرىن 8 جىلدا WBO تۇجىرىمىنىڭ ەكىنشى دەڭگەيلى, WBA بەلدىگىنىڭ كاريب ايماعى چەمپيونى سەكىلدى بەلبەۋىمەن عانا قۋانتا الدى.
قازاق بوكسىنىڭ جانكۇيەرلەرى بولاشاق «گولوۆكين» دەپ ايدار تاققان باتىر جۇكەمباەۆ جۋىردا 18-ءشى كەزدەسۋىن وتكىزسە دە, ءالى كۇنگە دەيىن رەيتينگتە توپ-200 قاتارىنداعى بوكسشىلارمەن جەكپە-جەك وتكىزۋگە ءماجبۇر. جۋىردا جۇكەمباەۆ مەكسيكالىق ريكاردو لارانى جەڭگەننەن كەيىن پروموۋتەرى ونىڭ جىل سوڭىنا دەيىن الەم چەمپيونى اتاعى ءۇشىن ايقاسادى دەپ مالىمدەدى. ەگەر پروموۋتەر سوزىندە تۇرىپ جاتسا, وتانداسىمىز 4 جىلدىڭ ىشىندە 20-عا جۋىق كەزدەسۋ وتكىزىپ بارىپ الەم چەمپيونى اتانۋى مۇمكىن.
ريو وليمپياداسىنىڭ چەمپيونى دانيار ەلەۋسىنوۆتىڭ دە كاسىپقوي بوكسقا اۋىسقانىنا كوكتەمدە 2 جىل بولادى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا ول 9 كەزدەسۋ وتكىزدى. وكىنىشكە قاراي, بارلىعى – رەيتينگتىك جەكپە-جەك. ال اۋەسقوي بوكستا دانياردىڭ جولىن جالعايدى دەپ سەنىم ارتقان سادريددين احمەدوۆ تە اعاسىنىڭ ءىزىن الا باعىن كاسىپقوي بوكستا سىناپ كورۋگە شەشىم قابىلدادى. بۇگىندە 11 كەزدەسۋ وتكىزىپ ۇلگەرگەن احمەدوۆ ەكىنشى دەڭگەيلى ەكى بەلبەۋ جەڭىپ الدى. ەكى بوكسشىنىڭ پروموۋتەرى ولارعا الەم چەمپيونى ءۇشىن جەكپە-جەك ۇيىمداستىرىپ بەرۋگە اسىعار ەمەس.
كەزىندە موحاممەد ءالي مەن مايك تايسوننىڭ پروموۋتەرى بولعان, قازىرگى تاڭدا لوماچەنكو, كروۋفورد سەكىلدى جۇلدىزداردىڭ ءىسىن جۇرگىزىپ جۇرگەن ايگىلى بوب ارۋمنىڭ كوزى اۋەسقوي بوكستا الەم چەمپيونى اتانعان وتانداسىمىز جانىبەك ءالىمحان ۇلىنا تۇسكەن ەدى. كاسىپقوي بوكستى 2016 جىلى باستاعان جانىبەك 2018 جىلدان باستاپ اقش-تا جەكپە-جەك وتكىزە باستادى. مەكسيكالىق سارى بالانى, ياعني «كانەلونى» جەكپە-جەككە شاقىرىپ جۇرگەن قانداسىمىز, الۆارەستى قويا تۇرىپ, الەم چەمپيونى اتاعى ءۇشىن جۇدىرىقتاسقانى دۇرىس شىعار. جانكۇيەرلەر دە سونى تاعاتسىزدانا كۇتىپ ءجۇر.
سونداي-اق بولاشاعىنان ءۇمىت كۇتتىرەتىن ءالي احمەدوۆ, مەيىرىم نۇرسۇلتانوۆ, ماديار اشكەەۆ سەكىلدى بوكسشىلاردىڭ ءوزى قازىردىڭ وزىندە وننان اسا كەزدەسۋ وتكىزىپ ۇلگەرسە دە, چەمپيوندىق اتاققا تالاسۋعا اسىعار ەمەس. ايتپەسە, بارلىعى دا كاسىپقوي بوكستى 2016 جىلى باستاعان. ازىرشە بۇل بوكسشىلار ءبىر-ەكى بەلبەۋ ءۇشىن جەكپە-جەك وتكىزىپ, بار كۇشىن رەيتينگتەرىن جاقسارتۋ ماقساتىندا جۇمساپ جاتقان سياقتى كورىنەدى. ال بوكسشىلاردىڭ ءوزى باق وكىلدەرىنە بەرگەن سۇحباتتارىندا «بۇيىرسا چەمپيوندىق ايقاسقا از قالدى», دەيدى دە, ايتقان مەرزىمىن قاراساڭ, ارادا ەكى-ءۇش جىل ءوتىپ كەتكەن. سوندا ول بوكسشىلاردىڭ «از قالدى» دەگەنى نەشە جىل ەكەن دەپ جىلدان جاڭىلىپ وتىرمىز.
ستاتيستيكا بويىنشا قازاقستاننان 194 سپورتشى كاسىبي بوكسشى رەتىندە تىركەلگەن ەكەن. وتاندىق بوكسشىلاردىڭ ىسقىرىعى جەر جارعانىمەن, الەم چەمپيونى بولىپ جۇرگەنى – سول باياعى گولوۆكين عانا. ونىڭ ءوزى انە-مىنە دەگەنشە قولعابىن شەگەگە ىلگەلى تۇر.
ەگەر ءبىزدىڭ دەرەگىمىزگە كۇمان كەلتىرسەڭىزدەر, كاسىپقوي بوكسشىلاردىڭ ستاتيستيكاسىن جۇرگىزەتىن BoxRec سايتىنان بوكسشىلاردىڭ ناتيجەسىن قاراۋعا بولادى. سونىمەن قاتار BoxRec ءار بوكسشىنىڭ قارسىلاسىنا بايلانىستى جەكپە-جەك دەڭگەيىن انىقتاپ, ونى جۇلدىزشا ارقىلى بەلگىلەپ وتىرادى. قازىرگى تاڭدا BoxRec ءبىزدىڭ بوكسشىلارعا 1-2 دەڭگەيلى جۇلدىزشا بەرىپ جاتىر. بۇل قازاقستاندىق بوكسشىلاردىڭ الەم چەمپيونى اتانۋ ءۇشىن ءالى دە دەڭگەيى جوعارى قارسىلاسپەن جۇدىرىقتاسۋلارى كەرەك ەكەندىگىن بىلدىرەدى.
مىسال ءۇشىن, وزبەك بوكسشىلارى 2018 جىلدان باستاپ كاسىپقوي بوكسقا دەن قويا باستادى. احماداليەۆتى ايتپاعاندا, اينالدىرعان ەكى جىلدىڭ ىشىندە 9 جەكپە-جەك وتكىزگەن شاحرام گياسوۆ 4 كەزدەسۋىنەن كەيىن ەكى جۇلدىز الا باستاسا, سوڭعى ايقاسىن BoxRec 3 جۇلدىزعا باعالاعان. ال نەبارى 4 ايقاس وتكىزگەن يسرايل مادريموۆكە 3 جۇلدىز بەرگەن. ياعني, گياسوۆ پەن مادريموۆ بيىل دا ءدال وسىنداي دارەجەدەگى تاعى ءبىر-ەكى قارسىلاسپەن جۇدىرىقتاساتىن بولسا, ەكى بوكسشى دا جىل سوڭىندا الەم چەمپيونى اتاعى ءۇشىن كەزدەسۋ وتكىزۋى ابدەن مۇمكىن.
وزبەك بوكسشىلارى چەمپيون بولىپ جاتقاندا, «نەگە ءبىزدىڭ جىگىتتەر دە التىن بەلبەۋ يەلەنبەيدى؟» دەگەن سۇراق تۋىنداۋى زاڭدى. ازىرشە ول مۇمكىن ەمەس. وعان مىناداي ەكى سەبەپ بار. ءبىرىنشىسى – قازاق بوكسشىلارى ءدال قازىرگى ۋاقىتتا ۇلكەن جەكپە-جەكتەرگە دايىن ەمەس, ەكىنشىدەن, پروموۋتەرلەر ءبىزدىڭ بوكسشىلاردى اسا ساقتىقپەن الەم چەمپيونى اتاعىنا اكەلە جاتىر. ويتكەنى كاسىپقوي بوكس پروموۋتەر ءۇشىن بيزنەس بولعاندىقتان, ول «تاۋارىن» بارىنشا قىمباتقا ساتۋعا تىرىسادى. بىلايشا ايتقاندا, پروموۋتەر ءبىرىنشى ءونىمىن باپتاپ, اسىقپاي ءوسىرىپ الادى دا, «تاۋار» دايىن بولعاندا عانا ونى ۇلكەن بازارعا شىعارادى. بۇل – پروموۋتەردىڭ ساقتىعى. ال كەيبىر پروموۋتەر تاۋەكەلگە بارىپ, «تاۋارىن» بىردەن بازارعا شىعارادى. ەگەر بوكسشىسى جەڭسە قىرۋار قارجىعا كەنەلەدى, ەگەر جەڭىلىپ قالاسا, ءبارىن باسىنان باستاۋعا تۋرا كەلەدى. سوندىقتان كوپ جاعدايدا پروموۋتەرلەر تاۋەكەلگە بارا بەرمەيدى.
