قازاق دالاسى جەكە ادامنىڭ وكتەمزورلىعىمەن ەمەس, تابيعي جولمەن دامىپ كەلە جاتقان جىلداردا اۋىلداردىڭ كولەمى ءبىزدىڭ سولتۇستىك ايماقتا ۇلكەن بولمايتىن. ولار مال باعۋعا شاقتالىپ, قالىڭ ورماننىڭ قويناۋىندا ەڭ كوپ دەگەندە 20-30 ۇيدەن عانا وتىراتىن ەدى. بۇل قونىستار مال وسىرۋگە جانە باعۋعا وتە ىڭعايلى بولاتىن. ىقشام اۋىلدىڭ بارلىق تۇرعىندارى دا جۇمىس ىستەپ, ناپاقاسىن ايىرىپ تۇراتىن.
ال تىڭ كوتەرۋ جىلدارىندا قازاق دالاسىنىڭ ءوز ەرەكشەلىگى بار ەكەنىن, ونداعى قونىستار مال وسىرۋگە ىڭعايلانعانىن بىلمەگەن حرۋششەۆ رەسەي مەن ۋكراينادان حالىقتى قاپتاتىپ توگىپ, اۋىلدىق مەكەندەرگە ادامدار سانىن اقىلسىز شەشىمدەرىمەن شەكتەن تىس تولتىرىپ جىبەردى. جالپى حرۋششەۆ بيلىككە قالاي جەتۋدىڭ, ونىڭ جوعارى ساتىسىنا قالاي ورلەۋدىڭ قۇيتىرقى ءادىس-تاسىلدەرىن مەڭگەرگەن وسى كۇنگى پيارششيكتەردەي سەكىلدى سۇم بولماسا ساياساتتان دا, ەكونوميكادان دا, ديپلوماتيادان دا بىلىگى جۇرداي, بارىنشا ساۋاتسىز, نادان ادام ەكەنىن ابدەن كورسەتكەن. بار جوعى ءۇش كلاستىق بىلىممەن اتى-ءجونىن زورعا جازاتىن ول ستالين مەن كاگانوۆيچتىڭ ىعىنا جىعىلا ءبىلۋ ارقىلى جوعارى ورلەگەن اككى, ايلالى ادام ەدى. ونىڭ كەڭەس وداعىنىڭ قازىناسىنا قانشالىقتى ىسىراپ جاساپ, پايداسىز شاشىپ-توككەنىن ءالى ەشكىم دە ەسەپتەپ شىعارعان جوق. ءبىر عانا جۇگەرىنى شەتسىز-شەكسىز سولتۇستىك پەن شىعىسقا ميلليونداعان گەكتار جەرگە ەككىزگەننەن, ول پىسپەي قالىپ, ميللياردتاعان قارجىنىڭ جەلگە ۇشقانىنان وسى كۇنگى حالىقتىڭ كوبى حابارسىز. قانشاما ميلليون گەكتار جەردىڭ مال ازىعى بولاتىن تابيعي ءشوپ پەن وسىمدىكتەر شىقپاي قالعانىن دا قازىر ەشكىم ايتپايدى.
ونىمەن دە شەكتەلمەي حرۋششەۆ قازاقستان مەن سىبىردە 43 ملن گەكتاردان ارتىق جەردى جىرتقىزىپ, تىڭ كوتەرەمىز دەپ اسپان مەن جەردى شۋلاتتى. ارينە, ونىڭ قازاقستانعا پايدالى جاقتارى دا بولدى. تىڭ كوتەرۋ جىلدارىندا كسرو-نىڭ بيۋدجەتىنەن اۋىلشارۋاشىلىعىنا بولىنگەن قاراجاتتىڭ 20 پايىزى قازاقستانعا قۇيىلدى. قانشاما تەحنيكا, قۇرىلىس ماتەريالدارى, جولدار مەن قۇرىلىستار سالىندى. بىراق زياندىلىعى ودان دا زور بولدى. قازاقتىڭ انا ءتىلى كەلىمسەكتەردىڭ كەسىرىنەن تىعىرىققا تىرەلىپ, قۇرىپ كەتۋدىڭ از-اق الدىندا قالعانىن ءبارىمىز بىلەمىز. شاعىن دەگەن سىلتاۋلارمەن بارلىق قازاق مەكتەپتەرى جابىلىپ, بالالارىن وقىتۋ ءۇشىن حالىق كەلىمسەكتەر سالدىرعان ۇجىمشارلار مەن كەڭشارلارعا كوشۋگە ءماجبۇر بولدى. ال ولارداعى مەكتەپتىڭ ءبارى تەك ورىسشا ەدى.
باتىستان قاپتاتىپ اكەلگەن حالىق قازاقتىڭ مال جايىلىمدارىن قۇرتىپ, جىرتىپ تاستاعانىمەن قويماي مىڭداعان كەڭشارلار مەن ۇجىمشارلاردى كوبەيتىپ, اۋماقتارىن ۇلعايتا بەردى. اۋىل مەن قالانىڭ ايىرماسىن جويامىز دەپ وندا قالالىقتارعا عانا ءتان قورا-قوپسىسىز ۇيلەر سالىندى. ءتىپتى كوپ قاباتتى ۇيلەر تۇرعىزعان جاعدايلار دا بولدى. ارينە, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇرعىدان العاندا جاقسى مەكتەپ, بالاباقشا, اۋرۋحانا ت.ب. ءبىر جاعىنان جاقسى. بىراق اۋىلدىڭ ەرەكشەلىگى, نەگىزىنەن مال شارۋاشىلىعىنا باعىتتالۋى, ال وعان جايىلىم مەن جەم ازىق كەرەك ەكەندىگى ەسكەرىلمەدى. ءتيىمدى ەكونوميكا قۇرۋ ەمەس, جالپى ساياساتقا نەگىزدەلگەن ءداستۇرلى ەمەس شارۋا - استىق ءوسىرۋدى العا شىعارىپ, مال ونىمدەرىن ارتتىرۋدى ەكىنشى كەزەككە قالدى. بارلىق شارۋاشىلىق قۇرىلىمدارى وسى باعىتتا بولدى.
تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا وكىمەتتىڭ دوتاتسياسىمەن قالت-قالت ەتىپ تۇرعان وسى كەڭشارلار تۇگەلگە جۋىق قۇلاپ, اراسىندا قازىرگى زامانعا يكەمدەلگەن تالانتتى مەنەدجەرلەر عانا كەيبىر شارۋاشىلىقتاردى الىپ قالدى. سونىڭ وزىندە ولار اۋىل تۇرعىندارىنىڭ سانىن ارتتىرۋ ارقىلى ەمەس, جۇمىسقا يكەمدى ادامداردى عانا تارتۋدىڭ ەسەبىنەن جاقسى ناتيجەلەر كورسەتۋدە. ماسەلەن, ءبىزدىڭ وبلىستاعى «دايىندىق اگرو», «نوعايباي» جشس وبلىسقا عانا ەمەس بۇكىل رەسپۋبليكاعا بەلگىلى, وسى زامانعى وزىق شارۋاشىلىقتار. الايدا ولارداعى ءتۇتىن سانى كوپ ەمەس, العاشقىسىندا الپىستان, ەكىنشىسىندە وتىزدان ارتىق قانا ءۇي بار.
سوندىقتان باياعى كەڭەستىك «اۋىل تۇرعىندارىنىڭ سانىن ارتتىرۋ, ءۇي سانىن كوبەيتۋ» دەگەن سياقتى زياندى تاجىريبەدەن باس تارتۋ كەرەك. كەرىسىنشە ءوزىن-ءوزىن اسىراۋعا شاماسى كەلىپ وتىرعان اۋىلدارعا جول تارتقان ءجون. ۇكىمەتتىڭ اۋىلعا جاسايتىن بار پايداسى وسىعان نەگىزدەلسە يگى بولار ەدى.
وكىنىشكە وراي ءبىزدىڭ وكىمەتتىڭ وسى سالانى قاداعالايتىن باسشىلارى ادام سانى ازايعان اۋىلداردى «بولاشاعى جوق» دەپ جويۋدى قولعا العىسى كەلەدى. وسىنىڭ ءوزى ولاردىڭ اۋىلدىڭ نەگىزگى فۋنكتسياسى نەدە ەكەندىگىن بىلمەي, تەك كەڭەستەن قالعان كەمىس تاجىريبەنى تۇتىنۋدان العان «اقىل» سياقتى. گيگانتومانياعا بايلانىپ قالۋ سول كەزدىڭ اقىلى ەدى عوي. تاپقان اقىلدارى - تۇرعىندارى كوپ اۋىلداردى عانا قولداۋ كەرەك دەپ ويلايدى.
وسىدان بەس-التى جىل بۇرىن اۋىلشارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ جەرگىلىكتى جەرلەردى دامىتۋ دەگەن باسقارماسىندا باستىق بولىپ ىستەيتىن جەرلەسىمىز, بۇرىنعى دەپۋتات م.تروشيحينگە بارىپ, تۋعان اۋىلىم تاۋاعاشقا جول سالۋ ماسەلەسىن ايتتىم. سوندا ول «ادام سانى از ونداي اۋىلدارعا جول سالىنبايدى» دەدى. مىنە, وسىنداي پىكىر ءبىزدىڭ بارلىق شەنەۋنىكتەرىمىزدىڭ باسىنا كىرىپ العان. ال جەر كولەمى ۇلكەن, حالقىنىڭ سانى از, ءبىز سياقتى, الايدا اۋىلشارۋاشىلىعى جاقسى دامىعان اۆستراليا, مالايزيا سەكىلدى ەلدەر شاعىن ەلدى مەكەندەردىڭ تۇكپىر-تۇكپىردە وتىرعانىن قالاپ, ولارعا جول سالىپ بەرگەن. سونىڭ ارقاسىندا ولار وزدەرى دە ۇدايى دامىپ, اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن دە جاقسى ءوندىرىپ وتىر.
تابيعي جولمەن دامۋدى ەسكەرسەك اۋىل ەشقاشان ۇلكەن بولمايدى, سونىڭ ءوزى ادامعا دا, شارۋاعا دا پايدالى. ال بالاسىن اۋدان ورتالىعىنان نەمەسە قالادان وقىتۋ, اۋرۋحاناعا جەتۋ, ۇلكەن ساۋدا ورتالىقتارىنا بارۋ, ءوز ونىمدەرىن وتكىزۋ ت.ت. ءۇشىن اۋىلدىقتارعا تەك جول كەرەك. اسىرەسە, قازىرگى ءار اۋلادا ءبىر-ءبىر ماشينادان بار زاماندا جولدان باسقا ەشتەڭە كەرەك ەمەس.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى
