الماتى قالاسى پوليتسيا دەپارتامەنتى اكىمشىلىك باسقارما باستىعى جاندوس مۇراتاليەۆ جۋرناليستەرمەن كەزدەسۋىندە جۇرگىزۋشىلەردى مازالاعان سۇراقتاردىڭ باسىم كوپشىلىگى ايىپپۇلداردىڭ بيۋدجەتكە ءتۇسۋ-تۇسپەۋىمەن بايلانىستى بولعاندىعىن جەتكىزدى. «سەرگەك» كامەرالارىن ورناتۋداعى نەگىزگى ماقسات جول-كولىك ەرەجەسىن بۇزۋدىڭ الدىن الۋ مەن ازاماتتاردىڭ ومىرىنە قاۋىپ توندىرەتىن وقىس وقيعالاردى بولدىرماۋ دەپ تۇسىندىرگەن جاندوس مۇراتاليەۆ جۇرگىزۋشىلەر تاراپىنان تولەنگەن اكىمشىلىك ايىپپۇلدار سوڭعى تەڭگەسىنە دەيىن بيۋدجەتكە تۇسەدى دەپ اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار جۇرگىزۋشىلەر تاراپىنان جول-كولىك ەرەجەلەرىنىڭ ورەسكەل بۇزىلاتىندىعىنا الاڭداۋشىلىعىن بىلدىرە وتىرىپ, 2019 جىلى جول-كولىك اپاتىنان 145 ادام كوز جۇمسا, بۇل كورسەتكىش 2018 جىلى 130-دى قۇراعانىن جەتكىزدى.
ازاماتتاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن نەگىزگە الا وتىرىپ, وتكەن جىلدىڭ ءساۋىر ايىنان بەرگى ارالىقتا سىناقتان وتكىزۋ ماقساتىندا ءارى قالا تۇرعىندارىنىڭ وتىنىشتەرى بويىنشا «سەرگەك» بەينەباقىلاۋ جۇيەسى اپات كوپ ورىن الاتىن اۋماقتارعا ورناتىلعان. «سەرگەك» بەينەباقىلاۋ كەشەنى جول ەرەجەسىن بۇزعانداردى عانا ەمەس, سونداي-اق كولىك ۇرلاۋ قىلمىسىنىڭ الدىن الۋعا, قىلمىسكەردى دەر كەزىندە انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
قازىرگى كەزدە الماتى قالاسى پوليتسيا دەپارتامەنتى مەن قازاقستاندىق «كوركەم تەلەكوم» IT كومپانياسىمەن اراداعى كەلىسىمدەرگە وراي قالا كوشەلەرىنە ورنالاستىرىلعان «سەرگەك» بەينەكامەرالارىنىڭ سانى 400-گە جەتىپ وتىر. «سەرگەك» جوباسىن باسقارۋ جونىندەگى ديرەكتور بيبىگۇل ايتۇكەنوۆا كوپشىلىكتى مازالاعان ساۋالعا وراي «سەرگەك» بەينە- باقىلاۋ كەشەنىنىڭ وتاندىق وندىرۋشىگە تيەسىلى ەكەندىگىن ايتىپ, ورىندالعان جۇمىس اۋقىمىنا 50 ملن شاماماسىندا تەڭگە جۇمسالعانىنان حاباردار ەتتى. 2017 جىلدان بەرگى ارالىقتا ىسكە قوسىلعان جوبا بۇگىندە تيىمدىلىگىن كورسەتىپ كەلەدى. «سەرگەك» كامەرالارى نۇر-سۇلتان قالاسىندا ورناتىلعان العاشقى جىلداردا-اق جول اپاتى كورسەتكىشتەرى ازايعان. سوڭعى مالىمەتتەر بويىنشا, جول اپاتىنان كوز جۇمعاندار ەكى ەسەگە دەيىن ازايىپ, كورسەتكىش 60-تان 36-عا دەيىن تومەندەگەن. وسىنداي مالىمەتتەرمەن بولىسە كەلە بيبىگۇل ايتۇكەنوۆا «كوركەم تەلەكوم» جشس وسى باعىتتاعى جۇمىستى جالعاستىرۋعا بيىل دا دايىن ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«سەرگەك» بەينەباقىلاۋ كامەرالارىنىڭ تيىمدىلىگىنە توقتالعان تاۋەلسىز اۆتوموبيليستەر وداعىنىڭ توراعاسى ەدۋارد ەدوكوۆ دامىعان ەلدەر تاجىريبەسىندە قالا كوشەلەرىندەگى جول-كولىك قاۋىپسىزدىگى بارىنشا كۇشەيتىلگەندىگىن ايتادى. مىسالى, ءبىر عانا لوندوندا 400 مىڭنان استام كامەرا بولسا, بەرلين, امستەردام, ت.ب. ەۋروپالىق قالالارداعى جول-كولىك جۇيەسى زاماناۋي قوندىرعىلارعا سۇيەنەدى. سوندىقتان دا وركەنيەتتى قادامداردى يگەرۋدىڭ قازاقستاندىق قوعامعا پايداسى زور. قاۋىپسىزدىك شارالارىن جەتىلدىرۋ جول قوزعالىسىندا عانا ەمەس, كولىك ۇرلاۋ قىلمىسىنىڭ الدىن الۋعا دا ىقپال ەتەدى. جۇرگىزۋشىلىك تاجىريبەسىنەن بىرقاتار مىسال كەلتىرگەن ەدۋارد ەدوكوۆ جول-كولىك ەرەجەسىن بۇزۋدى ازايتۋدا ايىپپۇلداردى كۇشەيتۋ, قاتاڭ جازالاۋمەن بىرگە كولىك يەلەرىنىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ماسەلەسىنە ءجىتى نازار اۋدارۋ قاجەت, دەيدى. ءاربىر جۇرگىزۋشى ءۇشىن ايىپپۇل تولەمەۋدىڭ امالى – جول-كولىك ەرەجەسىن قاتاڭ ساقتاۋ. ال «قازاقستان ۆەلوقوعامى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ وكىلى دۋمان قاپاسوۆتىڭ ايتۋىنشا, «سەرگەك» كەشەنى جول-كولىك قوزعالىسىنىڭ, سونداي-اق جاياۋ جۇرگىنشىلەردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, كولىك جۇرگىزۋ مادەنيەتىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەتىنى ءسوزسىز.
قالادا «سەرگەك» كامەرالارىنىڭ ءجيى ورنالاسۋ سەبەپتەرىنە قاتىستى قويىلعان ساۋالعا وراي جاندوس مۇراتاليەۆ كامەرالاردى قوندىرماستان بۇرىن ارنايى ساراپتاما جاسالىپ, باس پروكۋراتۋرانىڭ قۇقىقتىق ستاتيستيكا جانە ارنايى ەسەپكە الۋ جونىندەگى كوميتەتى كارتاسىنا نازار اۋدارىلاتىنىن اتاپ ءوتتى. ال قۇقىق بۇزۋ دەرەكتەرى جول قوزعالىسى قاۋىپسىزدىگىنىڭ جەدەل اقپاراتتىق جۇيەسىنە تىركەلىپ, اكىمشىلىك پوليتسيا وكىلدەرىمەن تەكسەرىلگەننەن كەيىن جول ەرەجەسىن بۇزۋشىلارعا حاتتاما جولدانادى. اكىمشىلىك پوليتسيا كوميتەتىنىڭ مالىمەتتەرىنە سۇيەنسەك, جول ءجۇرۋ ەرەجەسىن بۇزعان ازاماتتار جەتى تاۋلىك ىشىندە اكىمشىلىك ايىپپۇلدى 50 پايىز مولشەرىندە تولەي الادى. قۇقىق بۇزعان ازاماتتارعا حاتتامامەن بىرگە ايىپپۇل سوماسى مەن تولەۋ ءتارتىبى تۇسىندىرىلگەن تۇبىرتەك بەرىلەدى. حاتتاما تولتىرىلعاننان كەيىن ءبىر تاۋلىك ىشىندە مالىمەتتەر ءىىم دەرەكتەر بازاسىنا ەنگىزىلىپ, ايىپپۇلدى ونلاين رەجىمىندە egov.kz پورتالى ارقىلى كورۋگە جانە تولەۋگە بولادى. ەگەر دە ايىپپۇل وسى كورسەتىلگەن مەرزىمدە تولەنبەسە, وندا جۇيەدە ايىپپۇل تولىق مولشەردە كورسەتىلەدى. ايىپپۇل وتەلگەن تۇبىرتەكتى ىشكى ىستەر ورگاندارىنا جىبەرۋ مىندەتتى ەمەس.
جاندوس مۇراتاليەۆ جيىن بارىسىندا قوعامدىق ورىندارداعى قاۋىپسىزدىكتى باقىلاۋ ءۇشىن قازىرگى كەزدە قاناتقاقتى جوبالاردىڭ جۇزەگە اسا باستاعانىنا توقتالىپ, قىلمىسكەردىڭ بەت ءجۇزىن ءدال انىقتايتىن يزرايل, اۋستريا, ەۋروپالىق كومپانيالارعا تيەسىلى قوندىرعىلاردىڭ بار ەكەندىگىن جەتكىزدى. ناقتى ناتيجەگە قول جەتكىزگەننەن كەيىن ونداي كامەرالار ادامدار كوپ شوعىرلانعان اۋماقتاردا ورناتىلاتىن بولادى.
جول بويىن عانا ەمەس, قالاداعى قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتى دە باقىلاي الاتىن «سەرگەك» باعدارلامالىق كەشەنى از جانە كەڭ اۋقىمدى بىرنەشە كامەرادان تۇرادى. تىيىم سالىنعان قىزىل تۇسكە ءوتىپ كەتۋ, باعدارشامنىڭ تىيىم سالعان دىبىسىن ەلەمەۋ, جىلدامدىقتى اسىرۋ, قوعامدىق كولىك جولاعىنا ءوتىپ كەتۋ سياقتى دەرەكتەردى دالمە-ءدال انىقتايتىن «سەرگەك» اۋا رايىنىڭ قولايسىزدىعىنا, ياعني تۇماندى, جاڭبىرلى, قارلى-بوراندى كۇندەرگە قاراماستان, جاساندى ينتەللەكت جانە كومپيۋتەرلىك دالدىك ارقىلى وقيعانى ناقتى كورسەتەدى. ولاي بولسا, ماماندار جاۋابىنان كەيىن «سەرگەكتىڭ» كەرەك ەكەندىگىنە سەنەيىك.
الماتى
