ورتالىق قالاي قۇرىلدى؟
2018 جىلدىڭ 5 شىلدەسىندە ەلوردادا احقو-نىڭ رەسمي اشىلۋ ءراسىمى ءوتتى. قارجى ورتالىعىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا الەمنىڭ 50 ەلىنەن 5 مىڭنان استام قوناق كەلدى. ولاردىڭ اراسىندا مەملەكەت باسشىلارى, ءىرى حالىقارالىق كومپانيالاردىڭ باسقارۋشىلارى, الەمنىڭ تانىمال قارجىگەرلەرى مەن وزگە دە بەدەلدى تۇلعالار بولدى. ماسەلەن, الەمدىك بيرجا سالاسىنداعى جارقىن تۇلعا – Nasdaq Inc. توراعاسىنىڭ ورىنباسارى سەندي مەيەر فرۋچەر, قارجى سالاسىندا حالىقارالىق بەدەلى بار JPMorgan Chase International باسقارماسىنىڭ توراعاسى دجەيكوب فرەنكەل, جىبەك جولى قورىنىڭ پرەزيدەنتى ۆان يان چجي جانە وزگە دە تانىمال تۇلعالار ورتالىقتىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا ءسوز سويلەدى.
اشىلۋ سالتاناتى ەل استاناسىنىڭ 20 جىلدىعىنا تۇسپا-تۇس كەلگەن ەدى. بيزنەستىڭ وركەندەۋىنە جان-جاقتى جاعداي جاسالىنىپ, 100 مىڭنان استام كاسىپكەرلىك سۋبەكتىسى ىسكە قوسىلعان ەلوردانىڭ جاھاندىق قارجى جۇيەسىندە ءوز ورنىن سايلاۋعا تىرىسۋى بەكەر ەمەس. وسى ورايدا احقو ءتۇرلى باعىتتاعى ورگاندارىن قۇرىپ, مەملەكەتىمىزگە ينۆەستيتسيا لەگىن تارتۋ ارقىلى ەل استاناسىن الەم مويىنداعان قارجى ورتالىقتارىنىڭ بىرىنە اينالدىرۋدا بارىن سالماق. سونىمەن, بۇگىنگى تاڭدا ورتالىقتىڭ تولىققاندى جۇمىس اتقارۋىنا قانداي ورگاندار سەپتىگىن تيگىزۋدە؟ ورتالىق قۇرىلىمىنا كەڭىرەك توقتالىپ وتسەك…
ورتالىق قۇرىلىمى
- سوت جانە حالىقارالىق تورەلىك ورتالىعى
جالپى اعىلشىن قۇقىعى نەگىزىندە قۇرىلعان احقو سوتى بۇگىندە ينۆەستيتسيالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە بارلىق جاعداي جاسايدى. سوتتى ىسكە قوسۋ ءۇشىن بەدەلدى شەتەل ساراپشىلارى جۇمىسقا تارتىلدى. ناقتى ايتساق, ولاردىڭ قاتارىندا انگليا مەن ۋەلس سوتتارىنا باسشىلىق ەتكەن سوت توراعاسى لورد ۆۋلف, لوندون حالىقارالىق تورەلىك سوتىن باسقارعان حالىقارالىق تورەلىك ورتالىعىنىڭ ءتورايىمى باربارا دومانن, ۇلىبريتانيا, اقش, تاياۋ شىعىس ەلدەرىندە جەمىستى قىزمەت اتقارعان بىلىكتى مامان, احقو سوتى اپپاراتىنىڭ تىركەۋشىسى جانە باسقارۋشىسى كريستوفەر كەمپبەلل-حولت جانە وزگە دە ساراپشىلار بولدى. اتالعان مامانداردىڭ باسشىلىعىمەن 2018 جىلدىڭ باسىندا احقو سوتى جانە حالىقارالىق تورەلىك ورتالىعى ىسكە قوسىلدى.
احقو سوتى احقو-نىڭ تاۋەلسىز ورگاندارىنىڭ ءبىرى, ونىڭ قۇرامى «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2015 جىلعى كونستيتۋتسيالىق زاڭىنا سايكەس ءبىرىنشى ساتىداعى سوتتان جانە اپەللياتسيالىق سوتتان تۇرادى. ولاردىڭ مىندەتى – سوت داۋلارىن جەدەل جانە ءتيىمدى شەشۋدى قامتاماسىز ەتۋ. ءبىرىنشى ساتىداعى سوتتىڭ قۇرامىنا شاعىن ىستەر سوتى كىرەدى.
احقو سوتى ەۋرازياداعى اعىلشىن جالپى قۇقىعىنىڭ نورمالارى مەن قاعيداتتارىنا نەگىزدەلگەن ەڭ العاشقى سوت جۇيەسى. ول احقو-داعى ازاماتتىق جانە كوممەرتسيالىق داۋلاردى شەشۋ ءۇشىن ەڭ جوعارى حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي جۇمىس ىستەيدى. احقو سوتى احقو-نىڭ قىزمەتى مەن وپەراتسيالارىنا قاتىستى تۋىندايتىن داۋلارعا قاتىستى ايرىقشا قۇزىرەتكە يە, ءوز ارەكەتىندە تاۋەلسىز جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى سوت جۇيەسىنە كىرمەيدى. بۇدان باسقا, شەشىمدەرى تۇپكىلىكتى بولىپ سانالاتىن اپەللياتسيالىق سوت جۇمىس ىستەيدى. احقو سوتىنىڭ اعىلشىن جالپى قۇقىعىنىڭ نورمالارى مەن قاعيداتتارىنا جانە ۇزدىك حالىقارالىق پراكتيكاعا نەگىزدەلگەن دەربەس راسىمدىك قاعيدالارى بار.
احقو سوتى 2019 جىلدىڭ اقپانىنان باستاپ, «eJustice» اتتى ەلەكتروندى قۇجات اينالىمى جۇيەسىن قولدانادى, بۇل تاراپتارعا نۇر-سۇلتان قالاسىندا بولماي-اق, الەمنىڭ كەز كەلگەن نۇكتەسىنەن احقو سوتىنا ەلەكتروندى تۇردە تالاپ-ارىزداردى جىبەرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. تالاپ-ارىزداردى باسقارۋدىڭ ءتيىمدى ءارى جەدەل جۇيەسى ىستەردىڭ قىسقا مەرزىمدە جانە ءتيىستى تۇردە وڭدەلىپ, قارالاتىندىعىنا كەپىلدىك بەرەدى. سوت شەشىمدەرىنىڭ ورىندالۋى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى اتقارۋشى بيلىكتىڭ سەنىمدى جۇيەسىمەن قامتاماسىز ەتىلەدى.
سوت قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا بولاشاق زاڭگەرلەر مەن سۋديالاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەتىن الەمدىك دەڭگەيدەگى كاسىبي زاڭ ءبىلىمىن بەرۋ ءۇشىن جەتەكشى حالىقارالىق ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىمەن ىنتىماقتاسۋدا.
احقو سوتىنىڭ توراعاسى مەن تورەشىلەرى جالپى قۇقىق جۇيەسىنىڭ ەڭ تاجىريبەلى جانە اتاقتى سۋديالارى. بارلىق سۋديالار ءابسوليۋتتى تاۋەلسىز, بەيتاراپ, ادال, زاڭنىڭ ۇلىقتىعى قاعيداتىن مۇلتىكسىز ۇستانۋشى ءارى تازا بولۋلارىنا بايلانىستى حالىقارالىق بەدەلگە يە بولىپ, جالپى قۇقىق جۇيەسىندەگى ەڭ تاجىريبەلى جانە كورنەكتى سۋديالار اتاندى. بۇگىندە احقو سوتىندا بارلىعى 12 سۋديا قىزمەت ەتۋدە. ولار – انگليا مەن ۋەلس جوعارعى سوتىندا جۇمىس ىستەگەن حالىقارالىق سوت سالاسىندا مول تاجىريبەگە يە ماماندار.
احقو سوتى 2019 جىلدىڭ ساۋىرىندە العاشقى سوت شەشىمىن شىعارىپ ۇلگەردى. «Aurora Ag Limited» جانە «Star Asian Mining Company» جەكە كومپانيالارى اراسىندا بولعان سوت ەلەكتروندى قۇجات الماسۋ ءتاسىلى ارقىلى قارالعاندىقتان, سۋديا دا, ونىڭ قاتىسۋشىلارى دا قاشىقتان ماسەلەنى شەشۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى. بۇگىندە داۋلى ماسەلە تۋىنداعان جاعدايدا ءىسى احقو سوتىندا قارالاتىندىعى راستالعان 1000-نان استام كەلىسىمشارت بار.
ەگەر داۋ بارىنشا جىلدام ءارى شىعىنسىز قارالعانىن قالاساڭىز, احقو حالىقارالىق تورەلىك ورتالىعىنا (حتو) جۇگىنۋگە بولادى. حتو احقو-دا ازاماتتىق جانە كوممەرتسيالىق داۋلاردى شەشۋ ءۇشىن ەڭ جوعارعى حالىقارالىق ستاندارتتار نەگىزىندە ارەكەت ەتەتىن تاۋەلسىز, ۇنەمدى جانە سوت تالقىلاۋىنا جەدەل بالاما ۇسىنادى. حتو-دا مول تاجىريبەسى بار جانە حالىقارالىق دەڭگەيدەگى تاۋەلسىز, بەيتاراپ جانە ادال تورەشىلەر مەن دەلدالدار توبى قىزمەت اتقارادى.
2019 جىلدىڭ 4 شىلدەسىندە احقو حالىقارالىق تورەلىك ورتالىعى تورەلىك-مەدياتسيا نەمەسە «ارب-مەد» اتتى جاڭا قىزمەتتى ىسكە قوستى. «ارب-مەد» اياسىندا داۋ تورەلىكتىڭ قاراۋىنا جىبەرىلەدى. ەگەر تاراپتار داۋدى تورەلىكتە شەشە الماسا, وندا اتالعان ماسەلەنى مەدياتسيا جولىمەن شەشۋدى تالاپ ەتە الادى. حتو «ارب-مەد» قىزمەتىنىڭ ۇسىنىلۋى كوممەرتسيالىق داۋلاردى اسا ءتيىمدى جانە ەكونوميكادان تىس ادىسپەن شەشۋ بويىنشا حتو مۇمكىندىگىن ودان ارى كەڭەيتە تۇسەدى دەپ بولجاپ وتىر.
احقو سوتى اپپاراتىنىڭ توراعاسى كريستوفەر كەمپبەلل-حولتتىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى تاڭدا حتو-دا 36 قازاقستاندىق وقۋدان ءوتتى. سوڭعى رەت مۇنداي ترەنينگتەر بيىلعى جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا نۇر-سۇلتان جانە الماتى قالالارىندا ءوتتى.
حتو جۇمىسىنا بۇگىنگى تاڭدا ەۋروپا, جاپونيا, اقش, ءۇندىستان, سينگاپۋر, رەسەي, ۋكراينا جانە گونكونگ ەلدەرىنەن 30 تورەشى مەن مەدياتور تارتىلىپ وتىر. قازاقستاندىق ماماندار دا حتو جۇمىسىنا ءوز ۇلەستەرىن قوسۋدا. ولار – ايگۇل كەنجەباەۆا مەن الەكساندر كوروبەينيكوۆ سىندى زاڭگەرلەر.
- احقو-نى باسقارۋ جونىندەگى كەڭەس
احقو-نى باسقارۋ جونىندەگى كەڭەس – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى توراعالىق ەتەتىن احقو-نىڭ جوعارعى باسشىلىق ورگانى. كەڭەس احقو-نى دامىتۋدىڭ ستراتەگيالىق باعىتتارىن ايقىندايدى جانە احقو-نى جەتەكشى حالىقارالىق قارجى ورتالىعى رەتىندە قالىپتاستىرۋعا ارنالعان قولايلى جاعدايلار جاساۋعا ىقپال ەتەدى.
- احقو-نىڭ اكىمشىلىگى
احقو-نىڭ اكىمشىلىگى ستراتەگيالىق دامۋعا, احقو اۋماعىندا كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردى دامىتۋعا جانە ورتالىقتىڭ ينفراقۇرىلىمىن باسقارۋعا جاردەمدەسۋ ءۇشىن قۇرىلعان باسقارۋ ورگانى. اكىمشىلىك سونداي-اق احقو-نى الەمدىك نارىقتا ىلگەرىلەتۋگە جانە ورتالىققا الەۋەتتى قاتىسۋشىلاردى تارتۋعا ىقپال ەتەدى.
بيرجا
2018 جىلدىڭ قاراشاسىندا احقو بيرجاسى – AIX ىسكە قوسىلدى. العاش بولىپ بيرجادا «قازاتومونەركاسىپ» ۇلتتىق اتوم كومپانياسى ءوز IPO-سىن وتكىزدى. سودان كەيىن بيرجادا الەمدەگى التىن مەن كۇمىس ءوندىرۋشى ءىرى كومپانيالاردىڭ ءبىرى «Polymetal» جانە قازاقستان حالىق بانكى ءوز باعالى قاعازدارىن ورنالاستىردى. وسىلايشا, «Polymetal» احقو بيرجاسىندا ءوز باعالى قاعازدارىن ورنالاستىرعان تۇڭعىش شەتەلدىك ەميتەنت اتانىپ وتىر.
«بيىلعى جىلدىڭ 17 ساۋىرىندە «پوليمەتالل ينتەرنەشنل پليۋس» كومپانياسىنىڭ جاي اكتسيالارى «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ رەسمي تىزىمىنە ەنگىزىلگەن بولاتىن. اۋكتسيوننان كەيىن ورنالاستىرۋ كولەمى 17 ميلليون اقش دوللارىنان اساتىن 1 690 440 اكتسيا بولدى. اكتسيالارعا سۇرانىس 2 ەسەدەن اسىپ تۇسكەنى قۋانتارلىق جاعداي. ساۋدا-ساتتىق ناتيجەلەرى ءبىزدىڭ بارلىق ءۇمىتىمىزدى اقتادى. ورتا مەرزىمدى كەزەڭدە احقو-نىڭ ورتالىق ازيانىڭ نەگىزگى وڭىرلىك ينۆەستيتسيالىق پلاتفورماسى رەتىندە ماڭىزى ارتا تۇسەدى دەپ ەسەپتەيمىز. AIX (استانا حالىقارالىق بيرجاسى) وزبەكستاننان, ءازىربايجاننان, تۇركيادان جانە, ارينە, قىتايدان كەلگەن ينۆەستورلار ءۇشىن تارتىمدى الاڭ بولادى», – دەدى «Polymetal International plc» وكىلى يگور فينوگەنوۆ.
AIX-ءتى دامشۋى ەلدەردىڭ قور بيرجاسىندا مول تاجىريبە جيناقتاعان شەتەلدىك مامان تيم بەننەتت باسقارۋدا. بيرجا ىسكە قوسىلعالى بەرى العاشقى جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزىپ ۇلگەردى. ماسەلەن, ەميتەنتتەر بيرجانىڭ كومەگىمەن شامامەن 216 ملن دوللار اكتسيونەرلىك كاپيتال تارتا الدى – بۇل ەلدە سوڭعى ءۇش جىلداعى سايكەسىنشە كورسەتكىشپەن سالىستىرعاندا بىرنەشە ەسە جوعارى كورسەتكىش.
بۇگىندە AIX رەسمي تىزىمىنە 20 ءتۇرلى ەميتەنتتەن باعالى قاعازدار ەنگىزىلگەن. جوعارى تەحنولوگيالىق ساۋدا ينفراقۇرىلىمى بار بيرجادا جەرگىلىكتى جانە حالىقارالىق بروكەرلەردىڭ ەكوجۇيەسى قۇرىلدى. بيرجانىڭ ساۋدا مۇشەلەرى قاتارىندا 17 قازاقستاندىق جانە التى حالىقارالىق بروكەر بار. ال ونىڭ ورتالىق دەپوزيتاريىندە 62 مىڭعا جۋىق ينۆەستور شوت اشىپ ۇلگەردى.
ودان بولەك بيرجادا مەملەكەتتىك جانە كورپوراتيۆتىك وبليگاتسيالار بار. ماسەلەن, قارجى مينيسترلىگى نۇر-سۇلتان مەن لوندونداعا بيرجادا ءبىر مەزەتتە 1,05 ملرد دوللار سوماسىنا ەۋرووبليگاتسيا شىعاردى.
AIX باعالى قاعازداردىڭ ورتالىق دەپوزيتاريىنە (AIX CSD) ەكى كاستوديان بانك – «سبەربانك» جانە «تسەنتركرەديت بانكى» مۇشە بولدى. «قازپوشتا» اق جانە «رەنەسسانس كاپيتال» ينۆەستيتسيالىق كومپانياسى AIX-ءتىڭ ساۋدا مۇشەلەرى اتاندى.
ء«بىز مىڭداعان قازاقستاندىق جانە شەتەلدىك ينۆەستورلارعا AIX پلاتفورماسىنا قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن جاڭا ساۋدا مۇشەلەرىمىزدى قۋانا قارسى الۋعا دايىنبىز. «قازپوشتانىڭ» كليەنتتىك بازاسىنىڭ كەڭ قامتىلىمى جانە بۇرىن وتكىزىلگەن «حالىقتىق IPO-عا» قاتىسۋ تاجىريبەسى, سونداي-اق «رەنەسسانس كاپيتال» قامتىلىمىنىڭ بىرەگەي گەوگرافياسى وسى كومپانيالاردىڭ كليەنتتەرىنە ورتالىق ازياداعى كاپيتال نارىعىندا جاڭا مۇمكىندىكتەر اشادى», – دەدى استانا حالىقارالىق بيرجاسىنىڭ (AIX) باسقارما توراعاسى تيم بەننەتت.
AIX – ەۋروپا جانە ازيا قور بيرجالارى فەدەراتسياسىنىڭ مۇشەسى. 2019 جىلدىڭ قاڭتارىندا ۇلىبريتانيانىڭ سالىق جانە كەدەن قىزمەتى (HMRC) AIX-كە تانىلعان قور بيرجاسى مارتەبەسىن بەردى.
AIX CSD – ەۋروپالىق CSD قاۋىمداستىعىنىڭ مۇشەسى. بيرجا اكتسيونەرلەرى قاتارىندا GoldmanSachs, شانحاي قور بيرجاسى, جىبەك جولى قورى جانە ءاىح ساۋدا پلاتفورماسىن ۇسىناتىن NASDAQ بار.
ورتالىقتا قانشا كومپانيا تىركەلىپ ۇلگەردى؟
احقو ىسكە قوسىلعاننان كۇننەن باستاپ وندا تىركەلگەن كومپانيالار سانى دا كۇن ساناپ ارتىپ كەلەدى. احقو قارجىلىق قىزمەتتەر كورسەتۋدى رەتتەۋ جونىندەگى كوميتەتى (AFSA) ءدال وسى كومپانيالار مەن سەرىكتەستەردىڭ بىرىكتىرىلگەن رەتتەۋشىسى بولىپ سانالادى. سونداي-اق ول احقو-داعى بارلىق رەتتەلەتىن قىزمەت تۇرلەرىنىڭ, نارىقتىق جانە قوسالقى قىزمەتتەردىڭ بىردەن-ءبىر رەتتەۋشىسى قىزمەتىن اتقارىپ كەلەدى.
بۇگىندە وڭىرلىك قارجىلىق حابتا الەمنىڭ 32 ەلىنەن 300-دەن استام كومپانيا تىركەلىپ ۇلگەردى. ولاردىڭ اراسىندا اقش, ءباا, سينگاپۋر, قىتاي, ۇلىبريتانيا, گەرمانيا, فرانتسيا سىندى الەمنىڭ الپاۋىت ەلدەرىنىڭ كومپانيالارى دا بار. تەك ءبىر جىلدىڭ ىشىندە عانا احقو «سبەربانك», Master Card, Visa, Euroclear, ERG, SAP, «دامۋ» قورى سىندى ءىرى كومپانيالارمەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويدى. 2020 جىلعا دەيىن قارجى ورتالىعى تىركەلگەن كومپانيالار سانىن 500-گە جەتكىزۋدى كوزدەپ وتىر.
قارجىلىق جانە قوسىمشا قىزمەتتەر كورسەتەتىن ەڭ ءىرى كومپانيالاردىڭ قاتارىنا مىناداي كومپانيالار مەن بانكتەر: قىتاي قۇرىلىس بانكىنىڭ فيليالى (قىتاي), Altyn Bank (قازاقستان), قىتايدىڭ دامۋ بانكىنىڭ وكىلدىگى (قىتاي), Paladigm Capital Pte (سينگاپۋر), Wood and Co (چەحيا), Shinhan Investment Corporation (وڭتۇستىك كورەيا), Russell Bedford (اقش), Renaissance Capital (كيپر), اناليتيكالىق كرەديتتىك-رەيتينگ اگەنتتىگى (رەسەي) كىرەدى.
سونىمەن قاتار بيىلعى جىلدىڭ تامىز ايىندا ءىرى حالىقارالىق ينتەرنەت-دۇكەن Wildberries كومپانياسىنىڭ احقو-دا ءوز وكىلدىگىن اشۋعا نيەتى بار ەكەنى بەلگىلى بولدى. بۇل رەتتە دۇنيەجۇزىلىك الپاۋىت قازاقستاندا ءىرى رەتتەۋشى ورتالىق اشۋدى كوزدەپ وتىر ەكەن. ەگەر اتالعان ورتالىق ءوز جۇمىسىن باستاسا, وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ ساۋدا اينالىمى ارتىپ, لوگيستيكاعا كەتەتىن شىعىن كولەمى ازاياتىن ەدى. بۇعان قوسا, جەرگىلىكتى وندىرۋشىلەردىڭ تاۋارىن حالىقارالىق ينتەرنەت-الاڭعا شىعارۋعا مۇمكىندىك تۋادى.
Wildberries – نارىقتا 15 جىلدان استام ۋاقىت بويى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان, ەاەو اۋماعىنداعى ءىرى ونلاين-ريتەيلەر ەكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. بۇگىندە ول رەسەي, بەلارۋس, قازاقستان, قىرعىزستان جانە ارمەنيا اۋماعىنا قىزمەت ەتۋدە.
احقو-نىڭ نەگىزگى باعىتتارى قانداي؟
قازاقستاندا جاسىل بوندتار قاشان شىعارىلادى؟
2019 جىل احقو-نىڭ نەگىزگى باعىتتارى بويىنشا دا تابىستى جىل بولدى. كاپيتال نارىعىن دامىتۋ, اكتيۆتەردى باسقارۋ, قارجىلىق تەحنولوگيالار, يسلامدىق قارجىلاندىرۋ جانە جەكە تۇلعالاردىڭ داۋلەتىن باسقارۋ, جاسىل قارجى نارىعىن دامىتۋ سىندى بەس باستى باعىتتى دامىتۋدى قولعا العان ورتالىق, بۇگىندە ءوڭىردىڭ يسلامدىق جانە جاسىل قارجى حابىنا اينالۋدى كوزدەپ وتىر.
قازىرگى تاڭدا احقو-دا العاشقى جاسىل بوندتاردى شىعارۋ الاڭى دايىن تۇر. ويتكەنى احقو بيرجاسى ىسكە قوسىلىپ, رەتتەۋشى بازا ازىرلەندى, جاسىل وبليگاتسيالاردىڭ شىعارۋ ەرەجەلەرى بەكىتىلدى, رەسمي سايتتا مۇددەلى ەميتەنتتەرگە ارنالعان ءتيىستى نىساندار دا جاريالانىپ, ەركىن قولجەتىمدى بولدى. قازىرگى تاڭدا جاسىل وبليگاتسيالاردىڭ مۇددەلى ەميتەنتتەرى قاتارىندا استانا جانە الماتى قالالارىنىڭ اكىمدىگى, ءىرى ەنەرگەتيكالىق, سونداي-اق, جاسىل جوبالارى بار, الايدا قارجىلاندىرۋدى قاجەت ەتەتىن كومپانيالار تابىلۋى مۇمكىن. قازىردىڭ وزىندە ازيا ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ بانكى سىندى دۇنيەجۇزىلىك دامۋ بانكتەرى جاسىل وبليگاتسيالارعا ينۆەستيتسيا قۇيۋعا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر. سونداي-اق, احقو جاسىل قارجى ورتالىعى جاسىل وبليگاتسيالاردىڭ مۇددەلى ەميتەنتتەرىمەن ۇنەمى كەزدەسىپ, كونسۋلتاتسيالىق قولداۋ كورسەتىپ تۇرادى.
يسلامدىق قارجىلاندىرۋ
احقو يسلامدىق قارجىلاندىرۋ سالاسىن دامىتۋعا كوپ كوڭىل بولۋدە. احقو بىلتىرعى جىلى يسلام قارجىسى سالاسىنداعى ءىرى بەدەلدى سىيلىق – Global Islamic Finance Awards-تى ماراپاتتاۋ بارىسىندا بىردەن ءۇش ماراپاتتى جەڭىپ العانى بۇعان دالەل بولا الادى. وسىلايشا, احقو باسقارۋشىسى قايرات كەلىمبەتوۆ يسلامدىق قارجىلاندىرۋعا ينستيتۋتسيونالدى قولداۋ كورسەتكەنى ءۇشىن ارنايى جۇلدەنىڭ يەگەرى اتانسا, يسلامدىق قارجىلاندىرۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى الىبەك نۇربەكوۆ يسلامدىق قارجىلاندىرۋ سالاسىنداعى ساياساتتى قالىپتاستىرعانى ءۇشىن ارنايى جەكە سىيلىقپەن ماراپاتتالدى. ال احقو ۇزدىكسىز كاسىبي دامۋ بيۋروسى يسلامدىق قارجى سالاسىنداعى ادامي كاپيتالدى دامىتۋ باستاماسى ءۇشىن ۇزدىك دەپ تانىلدى. ءۇش بىردەي حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ماراپاتتى جەڭىپ الۋ GIFA تاراپىنان بەرىلگەن جوعارى باعا دەپ ەسەپتەلىنەدى ءارى احقو-نىڭ يسلامدىق قارجىلاندىرۋدىڭ ءىرى وڭىرلىك قارجىلىق حابى ۇستانىمىن نىعايتادى. ەڭ باستىسى ول قازاقستاندا اتالعان باعىتتى دامىتۋعا زور سەرپىن بەرەتىنى انىق. 2017 جىلى GIFA ماراپاتىن بەرۋ ءراسىمى ەلوردادا وتكەنىن اتاپ وتكەن ورىندى.
قازىرگى تاڭدا احقو-دا يسلامدىق قارجىلاندىرۋدىڭ تولىققاندى نارىعى قالىپتاسۋدا. سونداي-اق ورتالىقتا احقو ازيا دامۋ بانكى, يسلامدىق دامۋ بانكى, Islamic Financial Services Board (IFSB), Accounting and Auditing Organization for Islamic Financial Institutions (AAOIFI) جانە General Council for Islamic Banks and Financial Institutions (CIBAFI) حالىقارالىق ۇيىمدارىنىڭ قولداۋىمەن, ۇزدىك يسلامدىق قارجىلىق تاجىريبە مەن ستاندارتتارعا سايكەس قولايلى ءنورماتيۆتى جانە قۇقىقتىق بازا قالىپتاسقان.
احقو فينتەح حابىندا بيىلعى جىلى نەنى قولعا الماقشى؟
احقو Fintech حابى – قازاقستان مەن ورتالىق ازياداعى قارجىلىق تەحنولوگيالار نارىعىن دامىتۋ ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساپ, جوعارى ساپالى ينفراقۇرىلىمدى قالىپتاستىرادى. بۇل رەتتە ورتالىق قارجى تەحنولوگيالارىنا باسا نازار اۋدارىپ, ءتۇرلى سالالارعا تسيفرلىق تەحنولوگيالار ەنگىزۋ جۇمىسىن جولعا قويعان. اتالمىش حاب ىسكە قوسىلعانى بەرى, اتالمىش سالادا از جۇمىس جاسالعان جوق. ماسەلەن قازاقستان پرەمەر-ءمينيسترى اسقار ءماميننىڭ سان-فرانتسيسكوعا ساپارى بارىسىندا ورتالىق ازياداعى جانە ەلدەگى يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردىڭ كوشباسشى حولدينگى سانالاتىن Darmen Holding پەن شتاب-پاتەرى كرەمني القابىندا ورنالاسقان امەريكالىق Plug and Play Tech Center ستارتاپ-پلاتفورماسى اراسىندا كەلىسىمگە قول جەتكىزىلدى. اتالمىش كومپانيا ۆەنچۋرلىق ينۆەستيتسيالىق قور, ستارتاپ-اكسەلەراتورلار جانە كورپوراتيۆتىك يننوۆاتسيالارمەن اينالىسادى. الداعى ۋاقىتتا كومپانيا احقو الاڭىندا تىركەلۋدى جوسپارلاپ وتىر.
سونىمەن قاتار بيىلعى جىلى احقو Fintech حابى سينگاپۋردە وتكەن FinTech Festival 2019 شاراسىنا قاتىستى. الەمنىڭ 130-دان استام ەلىنەن 60 000-نان استام ادام قاتىسقان شارا بارىسىندا احقو Fintech حابى وكىلدەرى Monetary Authority of Singapore ۇيىمداستىرۋشىلارى, سينگاپۋرلىك فينتەح قاۋىمداستىعى, AI Singapore, DIFC Fintech Hive سىندى الەمدىك ءىرى كومپانيا وكىلدەرىمەن كەزدەستى.
ورتالىق قولعا العان تاعى ءبىر ءىرى ىستەردىڭ ءبىرى – ورتالىق ازيادا العاش رەت وتكىزىلگەن «Visa Everywhere Initiative» باستاماسى بولدى. وسى ءىس-شارا ناتيجەسىندە ءوڭىردىڭ ۇزدىك ستارتاپشىلارى وزدەرىنىڭ جوبالارىن نازارعا ۇسىنىپ, بايقاۋ جەڭىمپازدارى انىقتالدى.
بۇدان بولەك Fintech حاب مەنتورلىق پلاتفورمانى ىسكە قوسقان. ول بويىنشا الەمنىڭ فينتەح, Iت, ماركەتينگ جانە وزگە دە سالالارى بويىنشا بىلىكتى ماماندارى ستارتاپشىلارعا قولداۋ كورسەتىپ, وزدەرىنىڭ ءبىلىمى مەن تاجىريبەلەرىن ورتاعا سالادى. ياعني بۇل باستاما ستارتاپشىلارعا احقو قارجىلىق حابى ارقىلى بىلىكتى مامانداردان كەڭەس الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ال ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 31 قاڭتارىندا احقو Global Financial Innovation Network باستاماسىنا قوسىلدى. بۇل بىرلەستىككە الەمنىڭ 29 قارجى رەتتەۋشىسى مەن مەكەمەسى ەنەدى. اتالعان ۇيىمعا مۇشە بولۋ ارقىلى ستارتاپشىلار وزدەرىنىڭ يننوۆاتسيالىق ونىمدەرىن, قىزمەتتەر مەن بيزنەس-ۇلگىلەردى ۇلىبريتانيا, اقش جانە سينگاپۋر سىندى الەمنىڭ بىرنەشە ەلىندە ءبىر ۋاقىتتا سىناقتان وتكىزۋ مۇمكىندىگىنە يە بولادى. جالپى احقو فينتەح حابىنىڭ ءوز رەتتەۋشى «قۇم الاڭى» بار. بۇگىندە وندا بانك قىزمەتتەرى, بلوكچەين جانە وزگە دە قارجى تەحنولوگيالارى سالاسىنداعى 16 كومپانيانىڭ جوبالارى قابىلدانعان.
احقو ادامي كاپيتالدى دامىتۋ جولىندا نە ىستەۋدە؟
احقو-دا بارلىق قاجەتتى ورگاندار قۇرىلعانىمەن, ولاردىڭ تابىستى قىزمەت ەتۋى ءۇشىن ادامي كاپيتالدى دامىتۋ قاجەتتىلىگى تۋىندادى. ونىڭ ۇستىنە حالىقتىڭ قارجىلىق ساۋاتتىلىعىن كوتەرىپ, ەلدە حالىقارالىق دەڭگەيدەگى قارجى ماماندارىنىڭ لەگىن قالىپتاستىرۋ ماسەلەسىنىڭ دە ءمانى زور ەكەنى انىق. وسى ورايدا بۇل ماسەلەلەردى شەشۋگە سەپتىك بولاتىن احقو ۇزدىكسىز كاسىبي دامۋ بيۋروسى ىسكە قوسىلدى.
احقو بيۋروسى جەرگىلىكتى مامانداردىڭ كاسىبي دامۋى مەن بىلىكتىلىگىن ارتتىرىپ, وڭىردەگى جوعارى بىلىكتى, ءبىلىمدى مامانداردىڭ جەتكىلىكتى قۇرامىن قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ەڭبەك كاپيتالىن جاقسارتۋ ماقساتىندا جاڭادان قۇرىلعان كاسىبي دامۋ ورتالىعىنا اينالدى.
بۇگىندە بيۋرودا كاسىبي دامۋ باعىتىندا 16 سالا بويىنشا باعدارلاما ىسكە قوسىلعان. مامانداردىڭ بىلىكتىلىگىن حالىقارالىق ستاندارتتارعا دەيىن كوتەرۋ ماقساتىندا بيۋرو مەملەكەتتىڭ قولداۋىمەن شارتتى گرانتتار باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدا. ونىڭ اياسىندا CFA جانە ACCA سىندى حالىقارالىق سەرتيفيكاتتارعا يە بولۋعا كەڭ جول اشادى. ماسەلەن, ەلىمىزدىڭ كەز كەلگەن تۇرعىنى حالىقارالىق سەرتيفيكاتقا بارىنشا دايىندالىپ, ونى ءساتتى تاپسىرعان بولسا, ەمتيحانعا كەتكەن بارلىق شىعىنداردى شارتتى گرانت ۇتۋ ارقىلى كەرى قايتارۋ مۇمكىندىگىنە يە بولادى.
بيۋرو قۇرىلعان كۇننەن باستاپ ءۇش مىڭعا جۋىق وتاندىق مامان حالىقارالىق دەڭگەيدە ءبىلىمىن شىڭداپ ۇلگەردى.
الەم تاراپىنان مويىندالۋ
احقو الەمدىك قارجى ورتالىقتارى قاتارىنان كورىنىپ, حالىقارالىق دەڭگەيدە بەدەلگە يە بولۋ جولىندا ايتارلىقتاي جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدى. ماسەلەن, احقو GFCI قارجى ورتالىقتارىنىڭ جاھاندىق يندەكسىندە 102-دەن 51-ءشى ورىنعا كوتەرىلدى. بۇل 2018 جىلدىڭ ناۋرىز ايىمەن سالىستىرعاندا 37 پوزيتسياعا جوعارى. سونداي-اق احقو «شىعىس ەۋروپا جانە ورتالىق ازيا» ءوڭىرىنىڭ رەيتينگىندە 1-ءشى ورىنعا يە بولدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ: «نۇر-سۇلتان قالاسى شىعىس ەۋروپا مەن ورتالىق ازيا وڭىرىندەگى قارجى ورتالىقتارى اراسىندا كوش باستادى. احقو-نىڭ ءساتتى جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن بۇگىندە بارلىق جاعداي جاسالىنىپ, قاجەتتى ينفراقۇرىلىم قالىپتاستى دەي الامىز. ەندى بىزگە تەك تاجىريبەلىك تۇرعىدا ناتيجەلەر كۇتۋ قالدى», – دەپ اتاپ ءوتتى.
