باسىلىم باسشىلارى • 16 جەلتوقسان, 2019

باسىلىم باسشىلارى - ساكەن سەيفۋللين (1922-04.1924)

922 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

س.سەيفۋللين بۇرىنعى اقمولا ۋەزiنە قاراستى نiلدi بولىسىندا (قاراعاندى وبلىسى, جاڭاارقا اۋدانىنىڭ بiرiنشi اۋىلى) ومiرگە كەلگەن. اكەسi سەيفوللانىڭ ءۇي شارۋاشىلىعى جۇدەۋ-جاداۋلى, بiردە اش, بiردە توق وتىراتىن حالدە بولعان. ساكەن اۋەلi اۋىلدا اعاش اياق اتتى مولدادان حات تانىپ, 1905 جىلى نiلدi (ۋسپەنسكي) مىس قورىتۋ زاۋىتىنداعى ورىس-قازاق مەكتەبiنە تۇسەدi. مۇنان كەيiن اقمولاداعى پريحودسكايا مەكتەبiندە ەكi جىل, قالالىق ۋچيليششەدە ءۇش جىل وقيدى.

باسىلىم باسشىلارى - ساكەن سەيفۋللين  (1922-04.1924)

1913-1916 جىلدارى ومبى قالاسىنداعى وقىتۋشىلار سەمينارياسىن بiتiرiپ, اقمولا ۋەزiندەگi سiلەتi-بۇعىلى اۋىلدىق مەكتەبiنە مۇعالiم بولىپ ورنالاسادى. ارادا بiر جىل وتكەن سوڭ اقمولا قالاسىنا كەلiپ, ساياسي-قوعامدىق جۇمىستارعا بەلسەنە  ارالاسادى. 1917 جىلى قازاق كوميتەتi قۇرىلعاندا ساكەن اۋەلi ورىنباسار, بiرازدان كەيiن ونىڭ باستىعى بولىپ سايلانادى. “جاس قازاق” ۇيىمىن قۇرىپ, “تiرشiلiك” اتتى گازەت شىعارادى.

1917-1918 جىلدار ساكەننiڭ ساياسي-قوعامدىق iستەرگە جiگەرلi ارالاسۋىمەن بiرگە, شىعارماشىلىق جۇمىستارىنىڭ دا ورلەي باستاعان تۇسى. اقمولا قالاسىندا كەڭەس ۇكiمەتi ۋاقىتشا قۇلاعان كەزدە ساكەن سوۆدەپتiڭ بiر توپ باسشىلارىمەن بiرگە تۇتقىنعا الىنىپ, اتامان اننەنكوۆتىڭ ازاپ ۆاگونىندا, ومبىنىڭ تۇتقىن لاگەرiندە بولادى. 1919 جىلى جولداستارىنىڭ كومەگiمەن تۇتقىننان قاشىپ شىعىپ, ەل اراسىندا ءارتۇرلi قىزمەت اتقارادى. 1920 جىلى قازاق اۆتونوميالى رەسپۋبليكاسىن قۇرۋ تۋرالى تۇڭعىش قۇرىلتاي سەزiنە دايىندىق قارساڭىندا ساكەن قازاق ولكەسiن باسقاراتىن رەۆكوم قۇرامىنا كiرگiزiلەدi. 1920 جىلعى 4 قازاندا وتكەن قازاقستاننىڭ سوۆەتتەر سەزiندە ساكەن سەيفۋللين قازاقستان ورتالىق اتقارۋ كوميتەتiنiڭ پرەزيديۋم مۇشەسi بولىپ سايلانادى.

1922 جىلدىڭ كوكتەمiندە ساكەن قاسىنا بiر توپ سەرiكتەستەرiن الىپ, بەتپاقدالا ارقىلى تۇركiستان ەلiنە ءوتiپ, تاشكەنتكە بارادى. ورىنبورعا قايتىپ  كەلiسiمەن “ەڭبەكشi قازاق” گازەتiنiڭ رەداكتورلىعى مەن وقۋ حالىق كوميسسارياتىنىڭ ورىنباسارلىعىنا تاعايىندالادى. سول جىلى كۇزدە قازاقستان حالىق كوميسسارلار سوۆەتiنiڭ تور­اعا­لىعىنا جانە بۇكiلوداقتىق اتقارۋ كوميتەتiنiڭ مۇشەلiگiنە سايلانادى. “ساكەننiڭ ورىنبور داۋiرiندەگi تۆورچەستۆولىق ومiرiندەگi ەلەۋلi جۇمىسى سوۆەت باعىتىنداعى جاس تالاپتى اقىن-جازۋشىلاردى, جۋرناليستەردi ءوزi باسقارىپ وتىرعان “ەڭبەكشi قازاق” گازەتiنiڭ اينالاسىنا توپتاستىرا بiلۋi, – دەپ جازادى عالىم ەسماعامبەت ىسمايىلوۆ ءوزiنiڭ “رەۆوليۋتسيونەر اقىن” دەگەن ەڭبەگiندە. – بۇل رەتتە ول جاس ءسابيت مۇقانوۆتىڭ ءارi وقىپ بiلiم الۋىنا جانە قالامى توسەلمەگەن كەزدەگi العاشقى شىعارمالارىن گازەت بەتiنە جاريالاپ, قامقورلىق كورسەتۋi قازاق سوۆەت ادەبيەتiنiڭ تاڭى اتىپ كەلە جاتقان داۋiردەگi ەڭ iزگi ۇلگi ءداستۇر ەدi. ساكەننiڭ قولداۋىمەن شولپان يمانباەۆا, جاقان سىزدىقوۆ, ءماجيت داۋلەتباەۆ, سابىر شاريپوۆ, راحىمجان مالاباەۆ, قايىپ اينابەكوۆ, امانعالي سەگiزباەۆ, تاۋتان ارىستانبەكوۆ جانە باسقالارى ەڭ العاش ادەبي تۆورچەستۆولىق جۇمىسقا ارالاسادى. بەيiمبەت مايلين, كەنجەعالي ابدۋللين, مولداعالي جولدىباەۆ, ءنازيپا قۇلجانوۆا سياقتى بۇرىن قالامى توسەلگەن جازۋشى, جۋرناليستەردi گازەت جۇمىسىنا تارتىپ, رەۆوليۋتسيالىق باعىتتاعى شىعارمالارىن ۇزدiكسiز باسىپ, سوۆەتتiك اقىن-جازۋشىلاردىڭ توبىن كوبەيتiپ, پوزيتسياسىن نىعايتۋعا مۇمكiندiك تۋدىرىپ وتىردى”.

1925 جىلى ساكەن جاۋاپتى قىزمەتتەردەن بوسانىپ, بiرىڭعاي جازۋ جۇمىسىمەن اينالىسا باستايدى. اراگiدiك جوعارى وقۋ ورىندارىندا ساباق تا بەرەدi. 1930-1937 جىلدارى الماتىداعى اباي اتىنداعى پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتا قازاق ادەبيەتi تاريحىنان لەكتسيا وقيدى. ادەبي شىعارمالارى ورىس تiلiنە اۋدارىلىپ, كiتاپ بولىپ شىعىپ جاتادى. قازاق ادەبيەتiن وركەندەتۋدەگi ەڭبەگi باعالانىپ, ەڭبەك قىزىل تۋ وردەنiمەن ماراپاتتالادى.

كەزiندە “قىزىل سۇڭقار” اتانىپ, كەڭەس ۇكiمەتiن ورناتۋعا بەلسەنە اتسالىسقان ساكەن سەيفۋللين دە قىزىل قۋعىن-سۇرگiننەن قاشىپ قۇتىلا المادى: اقىن جازىقسىز تۇتقىندالىپ, 1939 جىلعى 9 قازاندا اتۋ جازاسىنا كەسiلدi.

سوڭعى جاڭالىقتار