مۇنداعى باستى ماقسات – جول ءجۇرىسى ءتارتىبىن نىعايتۋ بولاتىن. ءسويتىپ جۇرگىزۋشىلەر مەن جاياۋ جۇرگىنشىلەردىڭ جول ەرەجەسىنە دەگەن مادەنيەتىن قالىپتاستىرىپ, قوعامدىق قاۋىپسىزدىك دەڭگەيىن ارتتىرۋ ەدى. بىراق, وكىنىشكە قاراي, اتالعان جۇيە نەگىزگى تالاپ دەڭگەيىنەن شىعار ەمەس. نەلىكتەن؟ ونىڭ باستى سەبەبىن پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ تا اتاپ ءوتتى. مەملەكەت باسشىسى جول-كولىك اپاتتارىنىڭ سانى كوبەيگەنىن, قوعامدا قىزۋ تالقىلانعان «سەرگەك» بەينە كامەرالارىنىڭ قوعامدىق قاۋىپسىزدىك دەڭگەيىن ارتتىرۋ ءۇشىن ەمەس, كولىك جۇرگىزۋشىلەردەن ايىپپۇل ءوندىرىپ الۋ ءۇشىن عانا قولدانىلىپ وتىرعانىن ايتتى.
پرەزيدەنت مۇنداي جايعا تەكتەن-تەككە الاڭداۋشىلىق بىلدىرمەگەنى بەلگىلى. ويتكەنى جول-كولىك اپاتىنىڭ سانى سوڭعى كەزدە 15,5 پايىزعا, ولاردان زارداپ شەككەندەر 42 پايىزعا كوبەيگەن. زاماناۋي تەحنيكالىق مۇمكىندىكتەر ارتىپ, ەكونوميكالىق احۋال جاقسارىپ, جول قاۋىپسىزدىگىن باقىلاۋدىڭ سوڭى جەتىستىكتەرى قولدانىلىپ جاتسا دا جول-كولىك اپاتىنان كىسى ءولىمى كوپ. بۇل بەيبىت كۇندەگى ەش قيسىنعا كەلمەيتىن ورەسكەل جاعداي. دەمەك وسى كەزگە دەيىن ەلدەگى جول-كولىك اپاتىن تومەندەتۋ ءۇشىن دەپ جاسالعان شارالاردىڭ ەش ناتيجەسى بولماعانى بايقالادى. ويتكەنى و باستا «سەرگەك» بەينە-تىركەۋ كامەرالارىن ورناتقاندا كوشەدە جول-ءجۇرىسى ەرەجەلەرىنىڭ ساقتالۋىن باقىلاپ تۇراتىن پوليتسەيلەر سانىن ازايتۋ ماقسات ەدى. ءسويتىپ زاڭ بۇزۋشىلىق كەزىندە جۇرگىزۋشى مەن پوليتسيانىڭ تىكەلەي قارىم-قاتىناسىن جويۋ-تۇعىن. البەتتە «سەرگەك» بەينە-تىركەۋ كامەرالارىن ورناتقاننان كەيىن بۇل ءۇردىس ىسكە استى. بىراق ەل كۇتكەن قوعامدىق قاۋىپسىزدىك دەڭگەيىن ارتتىرۋ كولەڭكەدە قالدى.
ونىڭ ۇستىنە «سەرگەك» بەينە-تىركەۋ كامەرالارىن ورناتقان سوڭ بەينە-تىركەۋ كامەراسىنىڭ زاڭ بۇزۋشىلىقتى تۇسىرگەنىنە ادام ىقپالى جۇرمەيدى دەگەنىمىزبەن, ونىڭ دۇرىس, بۇرىستىعىن ءبارىبىر پوليتسيا ينسپەكتورى تەكسەرەدى. ول ينسپەكتور زاڭدىلىقتىڭ ساقتالۋىن ءادىل قاداعالايدى دەسەك, بەينە-تىركەۋ كامەرالارى كولىكتەردىڭ جول ءجۇرىسى ەرەجەسىن بۇزۋ ساتتەرىن تولىققاندى شىنايى تىركەي قويۋى نەعايبىل دەمەسكە شارا جوق. دەمەك, قانشا جەردەن جول ءجۇرىسىن تەك اۆتوماتتى تۇردە قاداعالايمىز جانە قاۋىپسىزدىك دەڭگەيىن ارتتىرامىز دەۋدىڭ قيسىنى كەلەر ەمەس. ونداي كەزەڭنىڭ اۋىلى ءالى الىس سەكىلدى. سەبەبى تەك اعىمداعى جىلدىڭ 9 ايىندا عانا ماس جۇرگىزۋشىلەر تاراپىنان 342 جول-كولىك وقيعاسى تىركەلىپ, وندا 64 ادام قازا تاۋىپ جانە 493 ادام جاراقات العان.
بۇل ورايدا جول قوزعالىسىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن تۇراقتى قاداعالاۋدى جانە جولداردا كۇندەلىكتى پاترۋلدەۋدى ناقتى قولعا الماي, جيىلەپ كەتكەن زاڭ بۇزۋشىلىقتى جويۋ مۇمكىن ەمەس. مۇنى ساقشىلاردىڭ وزدەرى دە جاسىرماي, جول قوزعالىسى قاۋىپسىزدىگىن تۇراقتى قاداعالاۋ جانە جولداردا كۇندەلىكتى پاترۋلدەۋ ناتيجەسىندە عانا جول-كولىك وقيعالارىنا جول بەرىلمەدى دەيدى. ءسويتىپ جىل باسىنان بەرى پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى ماس كۇيدە كولىك جۇرگىزگەن 22 مىڭنان استام جۇرگىزۋشىنى انىقتادى. ولاردىڭ 17 مىڭنان استامى اۆتوكولىكتى باسقارۋ قۇقىعىنان ايىرۋ تۇرىندەگى اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلسا, ال جۇرگىزۋشىلىك قۇقىعىنان ايىرىلعان, ءارى ماس كۇيدە بولعان 1 878 ادام قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان. «بەيبىت ومىردە ماس كۇيىندە كولىك باسقارعان جاۋاپسىز جۇرگىزۋشىلەر كىناسىنەن جولداردا ادامدار قازا تاۋىپ جاتىر. ولاردى اقتاۋعا بولمايدى. سوندىقتان وسىنداي زاڭ بۇزۋشىلىقتار مەن قىلمىستار ءۇشىن ولاردىڭ سالدارلارىنىڭ اۋىرلىعىنا تەڭبە-تەڭ جازا بولۋى ءتيىس», – دەيدى ىشكى ىستەر ءمينيسترى ەرلان تۇرعىمباەۆ.
ارينە, «سەرگەكتىڭ» پايداسى زور. ماسەلەن, بۇرىن «وسى ءجۇرىسىم دۇرىس» دەپ جول ەرەجەسىن بۇزا جۇرۋگە داعدىلانىپ قالعان جۇرگىزۋشىلەر قازىر دارالانا باستادى. ولار بارىنەن بۇرىن «سەرگەكتىڭ» كوزىنە ءجيى تۇسە باستادى. ءسويتىپ ءاربىر جۇرگىزۋشى ءوزىنىڭ قانشالىقتى كولىك جۇرگىزۋگە دايىن ەكەندىگىن ناقتى سەزىنەتىن بولدى. الايدا ستاتيستيكا كورسەتىپ وتىرعانداي, قولدانىستاعى اكىمشىلىك جازالار جۇرگىزۋشىلەردىڭ تارتىبىنە قاجەتتى دەڭگەيدە اسەر ەتپەيتىنىن جانە جول-كولىك وقيعالار سانىنىڭ تومەندەمەي وتىرعانىن بايقاتادى. ەندى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ىشكى ىستەر مينيسترلىگى وسىنداي قۇقىق بۇزۋشىلىقتار ءۇشىن قىلمىستىق جانە اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋدى قولعا العانى ءجون. جول ءجۇرىسى ەرەجەسىن بۇزعانداردى جانە ماس كۇيدە كولىك جۇرگىزگەندەردى دەرەۋ انىقتاۋ مەن قاتاڭ جازا قولدانۋ بارلىق جول قوزعالىسىنا قاتىسۋشىلاردىڭ, جۇرگىزۋشىلەردىڭ دە, جولاۋشىلاردىڭ دا, سونداي-اق جاياۋ جۇرگىنشىلەردىڭ دە قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە تولىقتاي مۇمكىندىك بەرەدى
