ب. نۇرىمبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, ەڭبەك زاڭناماسىن جەتىلدىرۋ ماقساتىندا ەڭبەك ماسەلەسى بويىنشا زاڭ جوباسى ازىرلەنىپ, پارلامەنت ماجىلىسىنە ەنگىزىلدى. زاڭ جوباسىندا جۇمىسكەرلەرگە لايىقتى ەڭبەك جاعدايلارىن جاساۋ بولىگىندە جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ مىندەتىمەن جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ, ەڭبەك شارتتارىن ەلەكتروندىق فورماتقا اۋدارۋ جانە ت. ب. ماسەلەلەر قاراستىرىلعان.
«بۇگىندە ەلىمىزدە جۇرگىزىلىپ وتىرىلعان ساياسات حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جانە ونىڭ تابىسىن كوتەرۋگە باعىتتالعان. وسى ماقساتتا, بيىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ ەڭ تومەنگى جالاقى مولشەرى 1,5 ەسەگە ۇلعايدى», — دەدى ب. نۇرىمبەتوۆ.
جىل باسىنان بەرى الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىك اياسىندا 203 مىڭنان استام كاسىپورىن 1,2 ملن ءوز جۇمىسكەرلەرلەرىنىڭ جالاقىسىن 32%-عا كوبەيتتى (46 مىڭنان-61 مىڭ تەڭگەگە دەيىن).
قازىرگى تاڭدا, ەلىمىزدە ورتاشا جالاقى 182 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى.
سونداي-اق ب. نۇرىمبەتوۆ ەڭبەك قاتىناستارىن رەتتەۋدەگى نەگىزگى ماسەلەلەرگە تولىعىراق توقتاپ ءوتتى.
ەڭبەكاقىنى ۋاقىتىلى تولەۋ
جالاقى بويىنشا بەرەشەكتى وتەۋ ماسەلەسى ەرەكشە باقىلاۋدا.
سوڭعى 3 جىلدا جالاقى بەرەشەگىنىڭ وتەلۋى بويىنشا وڭ ءۇردىس بايقالۋدا. اتاپ ايتقاندا, 2018 جىلدىڭ باسىمەن سالىستىرعاندا جالاقى بەرەشەگى 34%-عا نەمەسە 740 ملن تەڭگەگە تومەندەدى.
جىل باسىنان بەرەشەككە جول بەرگەن كاسىپورىن باسشىلارىنا 1 مىڭ 200 ۇيعارىم بەرىلىپ, 136 ملن تەڭگەگە ايىپپۇل سالىندى. قابىلدانعان شارالاردىڭ ناتيجەسىندە 36 مىڭنان استام جۇمىسكەردىڭ قۇقىقتارى قورعالىپ, 5,1 ملرد تەڭگە اعىمداعى بەرەشەگى وتەلدى.
ۇجىمدىق ەڭبەك داۋلارىنىڭ الدىن الۋ
ەڭبەك تاۋەكەلدەرى كارتاسى اياسىندا اعىمداعى جىلدىڭ قاراشا ايىندا مونيتورينگپەن 170 مىڭنان استام جۇمىسكەرى بار تاۋەكەل ايماعىندا ورنالاسقان 359 پروبلەمالىق كاسىپورىن قامتىلدى.
سوڭعى 7 جىلدا ەڭبەك جانجالدارىنىڭ سانى 3 ەسەگە تومەندەدى. بيىل رەسپۋبليكا بويىنشا 9 ەڭبەك جانجالى ورىن الدى.
«ەڭبەك جانجالدارىنىڭ الدىن الۋدىڭ ماڭىزدى قۇرالدارىنىڭ ءبىرى – جۇمىس بەرۋشى مەن جۇمىسكەرلەر اراسىنداعى ءوزارا قارىم-قاتىناستى رەتتەۋ مۇمكىن بولاتىن ۇجىمدىق شارتتار جاساسۋ», — دەدى ب. نۇرىمبەتوۆ.
بۇگىنگى كۇنى ءىرى جانە ورتا كاسىپورىنداردىڭ 96,7%-ى ۇجىمدىق شارتتارمەن قامتىلعان.
شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن تارتاتىن كاسىپورىندارداعى جاعداي
قازىرگى تاڭدا, شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن تارتاتىن 2 مىڭ 200 كاسىپورىن بار, ونىڭ ىشىندەگە قازاقستاندىقتاردىڭ ۇلەسى 96%-دان استامدى قۇرايدى.
قازاقستاندىق جانە شەتەلدىك جۇمىسكەرلەر اراسىندا جالاقى بويىنشا كەمسىتۋشىلىككە جول بەرمەۋ ماقساتىندا ەڭبەك ينسپەكتورلارى پروكۋراتۋرا ورگاندارىمەن بىرلەسىپ, شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن تارتاتىن 95 كاسىپورىنعا قاتىستى تەكسەرۋدى اياقتادى.
سونىڭ ناتيجەسىندە, ەڭبەك جانە كوشى-قون زاڭناماسىن بۇزۋ بويىنشا 930 فاكتى انىقتالىپ, جويىلدى, 474 جەرگىلىكتى جانە شەتەلدىك جۇمىسكەرلەردىڭ جالاقىسى سايكەستەندىرىلدى. تەكسەرۋ ناتيجەلەرى بويىنشا 681 رۇقساتتاما كەرى قايتارىلدى, 393 شەتەلدىك جۇمىسكەر ەلدەن شىعارىلدى.
بۇدان قوسىمشا, مينيسترلىك زاڭنامالىق اكتىلەرگە تۇزەتۋلەر ازىرلەدى, ولار:
-
اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋگە جانە شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن تارتاتىن كاسىپورىندارعا جىل سايىن تەكسەرۋ جۇرگىزۋگە;
-
جىل سايىنعى كۆوتالار كولەمىن, سونداي-اق جۇمىسشى ماماندىقتار بويىنشا شەتەلدىك پەرسونالدى تارتۋدى قىسقارتۋعا جانە ءۇشىنشى جانە ءتورتىنشى سانات بويىنشا تارتىلاتىن شەتەلدىك جۇمىسكەرلەردى قازاقستاندىق كادرلارمەن اۋىستىرۋ بويىنشا جۇمىس بەرۋشىنىڭ مىندەتتەمەلەرىن ەنگىزۋگە باعىتتالعان.
بۇل رەتتە, وڭىرلەر اكىمدىكتەرىنە شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن تارتۋعا كۆوتانى ەڭبەك نارىعىن جان-جاقتى زەردەلەۋدى جۇرگىزگەننەن كەيىن قالىپتاستىرۋ جانە شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن تارتاتىن جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ كادرلارداعى جەرگىلىكتى قامتۋدى ۇلعايتۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءتيىس.
قاۋىپسىز ەڭبەك جاعدايلارىن قامتاماسىز ەتۋ
جۇمىسكەرلەردىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا ناقتى قاۋىپ تونۋىنە بايلانىستى ەڭبەك ينسپەكتورىنىڭ تالابى بويىنشا ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى جانە ەڭبەكتى قورعاۋ جونىندەگى ەرەجەلەردى بۇزعانى ءۇشىن 47 لاۋازىمدى ادام اتقارىپ وتىرعان قىزمەتىنەن بوساتىلدى. 11 قۇرال-جابدىق, 2 وندىرىستىك نىسان جانە 7 ۇيىم جۇمىسى توقتاتىلدى. 820 ءىس قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا بەرىلدى, ولار بويىنشا 116 قىلمىستىق ءىس قوزعالدى.
بۇگىنگى كۇنى 2 300 كاسىپورىن ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى جانە ەڭبەكتى قورعاۋ جونىندەگى حالىقارالىق جانە ۇلتتىق ستاندارتتاردى (OHSAS 18001, موت-سۋوت) ەنگىزدى, 15 مىڭ كاسىپورىندا ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى جانە ەڭبەكتى قورعاۋ جونىندەگى وندىرىستىك كەڭەستەر جۇمىس ىستەيدى.
وسى جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا جەنەۆادا مينيسترلىك حالىقارالىق الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ قاۋىمداستىعىمەن «نولدىك جاراقاتتانۋ – Vision Zero» تۇجىرىمداماسىن ىلگەرىلەتۋ بويىنشا مەموراندۋم جاساستى, ونىڭ نەگىزگى ماقساتى – جازاتايىم وقيعالار مەن زياندى ەڭبەك جاعدايلارى بار جۇمىس ورىندارىنىڭ سانىن قىسقارتۋ.
«سونداي-اق, ءبىز ۇكىمەت بەكىتكەن 2019-2023 جىلدارعا ارنالعان وندىرىستىك جاراقاتتانۋدى تومەندەتۋ جونىندەگى جول كارتاسى اياسىندا جۇمىستى جالعاستىرامىز», — دەدى مينيستر.
كاسىپوداقتار فەدەراتسياسى نە ۇسىنادى؟
كاسىپوداقتار فەدەراتسياسىنىڭ توراعاسى ەرالى توعجانوۆ ءوزو كەزەگىندە ەڭبەك قاتىناستارىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ بويىنشا ۇسىنىستار تۋرالى بايانداما جاسادى.
ە. توعجانوۆ اتاپ وتكەندەي, بۇگىندە كەلىمىزدە 112 958 ۇجىمدىق كەلىسىمشارت جاسالعان, بۇل جۇمىس ىستەپ تۇرعان كاسىپورىندار مەن ۇيىمداردىڭ سانىنان 43,3% قۇرايدى.
كاسىپوداقتار فەدەراتسياسى ۇسىنادى:
-
ۇجىمدىق كەلىسىمشارتتار جاساۋ ماسەلەسىن كاسىپورىندار مەن ۇيىمداردا, ونىڭ ىشىندە كاسىپورىنداردا شەتەلدىك قاتىسۋمەن وڭىرلىك ۇشجاقتى كوميسسيالاردا تۇراقتى قاراستىرۋ تاجىريبەسىن ەنگىزۋ;
-
مەنشىك تۇرىنە قاراماستان, بارلىق ۇيىمدار مەن كاسىپورىنداردا ۇجىمدىق كەلىسىمشارتتاردى جاساسۋدىڭ مىندەتتىلىگىن زاڭنامالىق تۇرعىدان بەكىتۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋ.
ەلىمىز بويىنشا كاسىپورىنداردا 15 مىڭ ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى مەن ەڭبەكتى قورعاۋ جونىندەگى وندىرىستىك كەڭەستەر جۇمىس ىستەۋدە. ولاردىڭ 80%-دان استامى كاسىپوداقتاردىڭ باستاماسىمەن قۇرىلدى. سونىمەن قاتار كاسىپوداقتاردىڭ 18 مىڭ تەحنيكالىق ينسپەكتورلارى وسى ماسەلە بويىنشا قوعامدىق باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرىپ وتىر.
بىرلەسكەن جۇمىستاردىڭ ارقاسىندا بۇگىندە وندىرىستىك جاراقات ديناميكاسىنىڭ ازايعانى بايقالادى. 2019 جىلدىڭ 10 ايى ىشىندە 2018 جىلمەن سالىستىرعاندا زارداپ شەككەندەر سانى 13 %-عا, سونىڭ ىشىندە ادام ولىمىنە الىپ كەلگەن وقيعالار 23%-عا ازايدى.
كاسىپوداقتار فەدەراتسياسى ەڭبەكتى قورعاۋ جۇيەسى وندىرىستىك جاراقاتتانۋدىڭ الدىن الۋعا باعىتتالۋى ءتيىس دەپ سانايدى جانە:
-
كاسىپورىنداردا ەڭبەكتى قورعاۋدى باسقارۋ جۇيەسىن ەنگىزۋدى;
-
ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى جانە ونى قورعاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا اكىمشىلىك جانە قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك شارالارىن كۇشەيتۋدى;
-
قر ەڭبەك كودەسىندە وندىرىستىك كەڭەستەردى مىندەتتى تۇردە قۇرۋ نورمالارىن ايقىنداۋدى;
-
وندىرىستەردەگى قايعىلى جاعدايلار مەن كاسىبي اۋرۋلاردى باقىلاۋ مەن ەسەپكە الۋدىڭ بىرىڭعاي اقپاراتتىق جۇيەسىن قۇرۋدى ۇسىنادى.
سونىمەن قاتار ە. توعجانوۆ كاسىپوداقتار فەدەراتسياسىنىڭ قارىزدى جۇمىسكەرلەرگە قاتىستى ۇستانىمىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا,
قازاقستاندا سوڭعى جىلدارى اۋتستاففينگ (قارىزدى ەڭبەك) كەڭىنەن قولدانىلىپ ءجۇر.
«جۇمىسپەن قامتۋدىڭ وسى ءتۇرى كوبىنەسە جۇمىسشىلاردىڭ ەڭبەك قۇقىقتارىنىڭ بۇزىلۋىنا الىپ كەلەدى. كوپ جاعدايدا جالدامالى جۇمىسشىلاردىڭ ەڭبەگى شتاتتاعى قىزمەتكەرلەرگە قاراعاندا از تولەنەدى. ولارعا ۇجىمدىق شارتتاردىڭ كۇشى جۇرمەيدى. ال ونەركاسىپتە جازاتايىم وقيعا بولعاندا, مۇنداي جۇمىسشىلار قورعاۋسىز قالىپ, ولاردىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا كەلگەن زيان وتەلمەي قالىپ جاتىر», — دەدى ە. توعجانوۆ.
بۇل جاعدايدا نەگىزگى وزەكتى ماسەلە – مەملەكەتىمىزدە قارىزدى ەڭبەك زاڭنامالىق تۇرعىدان رەتتەلمەۋى. وسىعان بايلانىستى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ ءبىر توپ دەپۋتاتتارى قارىزدى ەڭبەك ماسەلەلەرىن رەتتەۋ بويىنشا قر زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ تۋرالى باستاما كوتەردى.
كاسىپوداقتار فەدەراتسياسىنىڭ پوزيتسياسى:
-
ۇجىمدىق كەلىسىمشارت شارتتارىنىڭ قارىزدى جۇمىسكەرلەرگە تاراتىلۋ مۇمكىندىگى;
-
جەكەمەنشىك جۇمىسپەن قامتۋ اگەنتتىكتەرىنە قويىلاتىن تالاپتاردى كۇشەيتۋ;
شەكتەۋ قويۋ ۇسىنىلادى:
-
زياندى, قاۋىپتى ەڭبەك جاعدايلارىندا قارىزدى ەڭبەكتى قولدانۋعا;
-
تۇراقتى جۇمىستى اتقارۋ ءۇشىن قارىزدى ەڭبەكپەن اينالىساتىن جۇمىسكەردى جالداۋعا.
قر پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى بەردىبەك ساپارباەۆتىڭ ايتۋىنشا, قاراستىرىلىپ وتىرعان ماسەلە قازاقستان ۇكىمەتى ءۇشىن ماڭىزدى جانە ءارتۇرلى الاڭداردا بەلسەندى تالقىلانۋدا. ماسەلەن, قر پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ تاپسىرماسىمەن اعىمداعى جىلدىڭ 23 قاراشاسىندا قوستاناي قالاسىندا ۇشجاقتى كوميسسيانىڭ وتىرىسى ءوتتى, وندا ەڭبەك قاتىناستارىن رەتتەۋ ماسەلەلەرى قارالدى. سونىمەن قاتار, اتالعان ماسەلەلەر قر پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى بەردىبەك ساپارباەۆتىڭ جۇمىس ساپارلارى بارىسىندا دا قوزعالدى.
ب. ساپارباەۆ بۇل ماسەلەدەگى ەڭ باستىسى ەڭبەك داۋلارى مەن جانجالداردىڭ الدىن-الۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى. جالاقىنى ۋاقىتىلى تولەۋ جانە قىسقارتۋدى بولدىرماۋ ءۇشىن ەڭبەك تاۋەكەلى بويىنشا جول كارتاسى جاسالدى. وسى كارتا نەگىزىندە ءاربىر اكىمدىك الدىن-الا ساقتىق شارالارىن قابىلداۋى كەرەك.
سونىمەن بىرگە ب. ساپارباەۆ ۇجىمدىق شارتتاردى جاساسۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا نازار اۋداردى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل شارتتاردىڭ ورىندالۋىن باقىلاۋ قاجەت. اسىرەسە, جىلدىڭ اياعىندا ۇجىمدىق شارتتاردىڭ ورىندالۋىن تالداۋ قاجەت, سونىڭ نەگىزىندە كەلەسى جىلعا ەڭبەك كەلىسىمشارتتارىن دايىنداۋ قاجەت.
كاسىپوداق ۇيىمدارىنىڭ ءرولىن ارتتىرۋ قاجەت, ولار دا ەڭبەك داۋلارىنا جاۋاپ بەرىپ, جۇمىس بەرۋشىلەرمەن تىعىز ءوزارا جۇمىس ىستەۋى ءتيىس.
