ول دا راس ەكەن. ءبىز بۇعان وتىرار اۋدانىنداعى ءشامشى اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى بەستوراڭعىل ەلدى مەكەنىندەگى شوپاندار اۋلەتىنىڭ جۇمىسىمەن تانىسقاندا كۋا بولدىق. قوي وسىرۋشىلەر مەكەن ەتەتىن جۇمىرتقاداي اپپاق ءۇيدىڭ الدىندا كۇن ساۋلەسىنەن قۋات الاتىن قوندىرعى ورناتىلعان. ارىرەكتە جەل گەنەراتورى مەنمۇندالايدى. دەمەك, شوپاندار تابيعي قوس قۋات كوزىنەن الىناتىن ەنەرگيانى تۇتىنادى دەگەن ءسوز. ال جىلجىمالى-قۇراستىرمالى شوپان ءۇيى ودان دا شاعىن. مۇندا ءبىر وتباسى تۇرادى. اۋماعى 45 شارشى مەتردى قۇرايتىن تۇرعىنجايدا ەكى جاتىن بولمە, اس بولمە, جۋىناتىن جانە سانيتارلىق توراپ ورنالاسقان. كيىز ۇيگە ۇقساس قۇراستىرمالى جايدا قويدى قولدان ۇرىقتاندىرۋ ۇدەرىسى جۇزەگە اسىرىلادى. قىس مەزگىلىندە 500 قويعا باسپانا بولادى. جازدا باستىرما رەتىندە پايدالانۋعا قولايلى. جاسىل سىرمەن بويالعان تەمىر قورشاۋدىڭ دا قىزمەتى سان الۋان. الدىمەن قويدىڭ سالماعىن ولشەيدى. مالدى سۇرىپتاۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى. قوي قىرقىمىن ساپالى وتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. تورقانى تايلاپ, جۇكتەردى تاسىمالداۋدى جەڭىلدەتەدى. وسىلايشا كەلەشەكتە تۇركىستان وبلىسىنىڭ شوپاندارى قوي باعۋدىڭ جاڭا تاسىلىنە كوشەتىن بولادى. بۇل جاڭا جوبالار ءوڭىر شارۋالارىنا «قوي شارۋاشىلىعىنداعى مودەلدى فەرما» اتتى سەمينار-كەڭەستە تانىستىرىلدى. سەميناردى «وڭتۇستىك-باتىس مال جانە وسىمدىك شارۋاشىلىعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى» جشس-ءنىڭ باس ديرەكتورى, اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ن.اجىمەتوۆ جۇرگىزىپ وتىردى. باسقوسۋدا «قازاق مال شارۋاشىلىعى جانە جەمشوپ ءوندىرىسى عزي» جشس فيليالى ق.مەدەۋبەكوۆ اتىنداعى قوي شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى ت.كەنجەباەۆ, «اگروينجينەريا عىلىمي وندىرىستىك ورتالىعى» جشس كوممەرتسيالىق ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ق.كۇدەر, «وڭتۇستىك-باتىس مال جانە وسىمدىك شارۋاشىلىعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى» جشس باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى, پروفەسسور ج.پارجانوۆ جانە باسقالار ءوز ويلارىن ورتاعا سالدى.
جالپى سەميناردىڭ باستى ماقساتى – قوي شارۋاشىلىعىنداعى مودەلدى فەرمالار نەگىزىندە ءوندىرىستىڭ تەحنولوگيالىق پروتسەستەرىن اۆتوماتتاندىرۋ بويىنشا ترانسفەرتتەۋ جانە بەيىمدەۋ. قازىرگى ۋاقىتتا رەسپۋبليكادا وسى سالا بويىنشا كوپتەگەن ۇساق فەرمەرلىك جانە شارۋا قوجالىقتارى قۇرىلعان جانە مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ 70% -ى جەكە شارۋا قوجالىقتارىندا وندىرىلەدى.
وسىلايشا وركەنيەت جەتىستىگىن ەڭ ءبىرىنشى اتالعان اۋدانداعى «سىزدىقبەكوۆ» شارۋا قوجالىعى سەزىنىپ وتىر. قوجالىق «وڭتۇستىك-باتىس مال جانە وسىمدىك شارۋاشىلىعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ» بازاسىنداعى شارۋاشىلىققا اينالعان. «اقىلدى فەرما» جوباسى بويىنشا قويشى اۋىلدا بارلىق جاعداي جاسالعان. مال سۋارۋ جۇمىسى اۆتوماتتاندىرىلعان. شوپاندار وتاردان اداسسا, درون ۇشىرىپ ت ۇلىگىن تەز تابادى. ال ساناق كەزىندە پايدالاناتىن ارنايى سكانەر سىرعالانعان 500 قويدى ءبىر مەزەتتە ساناپ بەرەدى. ەلەكتروندى جۇيە جوعالعان مالدى ناقتى انىقتاي الادى. ءتىپتى ءتورت ت ۇلىكتىڭ قوڭى مەن جاسىنا دەيىن بەلگىلەيدى.
– عىلىمنىڭ جەتىستىكتەرىنسىز اۋىل شاۋاشىلىعى العا باسپايدى, – دەيدى «سىزدىقبەكوۆ» شارۋا قوجالىعىنىڭ توراعاسى ءابدىماجيت سىزدىقبەكوۆ. – بىزگە جالپى 18 ميلليون تەڭگەنىڭ قۇرال-جابدىقتارى مەن سايماندارى ۇسىنىلىپ وتىر. مۇنىڭ بارلىعى مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن اعايىننىڭ جۇمىسىن ەداۋىر جەڭىلدەتەدى. كەلەشەكتە عالىمدارمەن تىعىز بايلانىستا جۇمىس ىستەۋدى جالعاستىرا بەرەمىز.
مۇندا 400 تۇيە, 350 جىلقى, 7 مىڭعا جۋىق ۋاق مال بار. 500 گەكتار جايىلىم جەر مەن 650 شارشى مەتر جىلى قورا 750 قويعا ارنالعان. دەسەك تە, مال شارۋاشىلىعىندا وزەكتى ماسەلەلەر دە بار. ول جىل سايىن قۇنارى كەتىپ, ساپاسى تومەندەپ بارا جاتقان جايىلىم القابى. وتكەن عاسىردا عانا 100 قويدان 150 قوزى الاتىن شارۋالاردىڭ قازىرگى كورسەتكىشى 85-90 پايىزدى قۇرايدى. شارۋالاردىڭ ايتۋىنشا, مال باسىن كوبەيتۋگە جايىلىم جەر جەتىسپەيدى.
ەلىمىز بويىنشا 180 ملن گەكتار جايىلىم بار. ونىڭ 7,4 ملن گەكتارى شابىندىق. عالىمدار شوپانداردى اۋىسپالى جايىلىمعا ۇيرەتۋ كەرەكتىگىن ايتادى. وسى ماقساتتا جايىلىم جەر قورشالىپ, ءتۇرلى تابيعي ءشوپ وسىرەتىن «زاماناۋي جايلاۋ» جوباسى قولعا الىنۋدا. وتكەن جىلى «وڭتۇستىك-باتىس مال جانە وسىمدىك شارۋاشىلىعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى» جشس بايدىبەك اۋدانىندا جايىلىمداردى ماقساتتى پايدالانۋدى رەتتەگەن ەدى. بيىل وتىرار اۋدانىندا قىزۋ جۇمىس ءجۇرىپ جاتىر. عالىمداردىڭ جوباسى نەگىزىندە 40 گەكتار جەر قورشالىپ, وندا ءتۇرلى تابيعي شوپتەر ەگىلەدى. ءتورت ت ۇلىك ازىقتان قينالعاندا سول جەرگە كىرگىزىلەدى. مۇندا شلانگا ارقىلى سۋ جەتكىزىلگەن. ءتىپتى قويشىنىڭ شۇعىل شارۋاسى شىققاندا ءتورت ت ۇلىكتى قورشالعان جايلاۋدا قالدىرىپ كەتە بەرەدى. وسىنداي ءبىر قوراعا 18 ملن تەڭگەنىڭ اۋىلشارۋاشىلىق قۇرال-جابدىقتارى بەرىلۋدە.
– بۇل ينستيتۋتتىڭ بيۋدجەتىنە بەرىلگەن اقشا. اتالعان قوجالىق ءبىزدىڭ ينستيتۋتتىڭ بازالىق شارۋاشىلىعى بولادى. سەبەبى بۇل شارۋاشىلىقتا قويدىڭ بارلىق ءتۇرى, تۇيە جانە جىلقى بار, – دەيدى جانىبەك پارجانوۆ. – ينستيتۋتتىڭ جابدىقتارى وسى قوجالىقتارعا قالادى. شارۋالار ماماندارعا تەك بازانى ۇسىنىپ, زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە جاعداي جاسايدى.
وسى سەميناردا جاڭا جىلجىمالى جەدەل قوي ۇرىقتاندىرۋ بەكەتى تانىستىرىلدى. «بۇل نىسان قاشىرىم كەزىندە جۇمىس ىستەيتىن ماماندارعا وتە ىڭعايلى. جىلجىمالى بەكەتتى جىلىنا ءبىر مەزگىل عانا ەمەس, جىل ون ەكى اي كوممەرتسيالىق ماقساتتا پايدالانۋعا بولادى», دەيدى ماماندار.
سەرىكقالي جەكسەنباەۆ,
جۋرناليست
تۇركىستان وبلىسى
