– بايان بۇركىتقىزى, مەديتسينالىق ماماندىقتىڭ ءتۇرى كوپ قوي. سان سالانىڭ ىشىنەن رەابيليتولوگ-دارىگەر ماماندىعىن تاڭداۋىڭىزعا نە سەبەپ بولدى؟
– مەنىڭ نەگىزگى ماماندىعىم – تەراپەۆت, ال رەابيليتولوگ بولىپ قىزمەت ەتىپ جۇرگەنىمە 1 جىلدان استى. ەكى جىل بۇرىن 1987 جىلى دۇنيەگە كەلگەن قىز كولىك اپاتىنان اۋىر جاراقات الىپ, ءبىزدىڭ اۋرۋحاناعا ءتۇستى. سويلەي المايتىن, تاماق ىشە المايتىن, ءتىپتى وتىرا المايتىن پاتسيەنتپەن ءوزىم جەكە اينالىستىم. ناتيجەسىندە ول اۋرۋحانادان ءوز اياعىمەن شىقتى. ناۋقاستىڭ ديناميكاسىن, ءومىر سۇرۋگە دەگەن قۇشتارلىعىن كورىپ رەابيليتولوگ ماماندىعىنا قىزىعۋشىلىعىم ارتتى. ءسويتىپ مەديتسينالىق وڭالتۋ ماماندىعى بويىنشا اقىلى تۇردە قايتا دايارلاۋ كۋرسىنان ءوتتىم. ماعان ەرەسەكتەرمەن جۇمىس ىستەگەن ىڭعايلى جانە ۇنايدى.
قازىر دارىگەرلەردىڭ كوبى قايتا دايارلاۋدان ءوتىپ, رەابيليتولوگ ماماندىعىن مەڭگەرۋدە. سەبەبى كەلەسى جىلدان باستاپ ءمامس اياسىندا بارلىق اۋرۋحانا مەن ەمحانالاردا وڭالتۋ ورتالىقتارى اشىلادى ياعني, بۇل ماماندىققا سۇرانىس ارتادى دەگەن ءسوز.
– ءمامس جۇيەسى ەنگىزىلسە تاعى نە وزگەرۋى مۇمكىن؟
– قازىر №1 قالالىق اۋرۋحاناداعى وڭالتۋ بولىمشەسىندە 20 ورىن بار جانە رەابيليتولوگ-دارىگەرلەر باسقا بولىمشەلەردى دە ارالاپ ءجۇرىپ ناۋقاستارعا كومەك كورسەتەدى. مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ ەنگىزىلسە ءبىزدىڭ بولىمشەدە توسەك-ورىننىڭ سانى ارتادى دەپ جوسپارلانۋدا. بۇعان قوسا وڭالتۋ باعدارلاماسىنىڭ اۋقىمى كەڭەيەدى. ەگەر قازىر قازاقستاندىقتارعا وڭالتۋ كومەگىنىڭ ءبىرىنشى (ەرتە) جانە ەكىنشى دەڭگەيى قولجەتىمدى بولسا, ال ءمامس اياسىندا وڭالتۋدىڭ ءۇشىنشى كەزەڭى پايدا بولادى. ءۇشىنشى كەزەڭنىڭ تالابىنا سايكەس, ناۋقاسقا امبۋلاتوريالىق دەڭگەيدە كومەك كورسەتىلەدى, ياعني ءاربىر ەمحانادا وڭالتۋ ورتالىقتارى اشىلادى.
– وڭالتۋدىڭ وسى ءۇش كەزەڭىنە جەكە-جەكە توقتالساق, كىمدەرگە جانە قانداي جاعدايدا دەنساۋلىقتى قالپىنا كەلتىرۋ كومەگى كورسەتىلەدى؟
– مەديتسينالىق وڭالتۋدا نەگىزگى ءۇش باعىتتا ەم جۇرگىزىلەدى: نەۆرولوگيا جانە نەيروحيرۋرگيا; تراۆماتولوگيا جانە ورتوپەديا; كارديولوگيا جانە كارديوحيرۋرگيا.
وڭالتۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى ناۋقاس تۇسكەن كەزدەن باستاپ ءپروفيلدى نەمەسە رەانيماتسيا بولىمشەسىندە باستالادى. رەابيليتولوگ ناۋقاستى وبەكتيۆتى قاراپ, وڭالتۋدىڭ جەكە جوسپارىن تاعايىندايدى. مىسالى, ماسساج, ەدج, فيزيوتەراپيا جاسالادى. سونىمەن قاتار لوگوپەد, پسيحولوگ پەن ەرگوتەراپەۆت قاجەتتىلىگىنە ساي كەشەندى تۇردە جۇمىس جۇرگىزەدى.
وڭالتۋدىڭ ەكىنشى كەزەڭى بويىنشا, ەگەر ناۋقاسقا كۇردەلى ەم قاجەت بولسا, وندا وڭالتۋ ورتالىعىنا اۋىستىرامىز, ناۋقاس تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمى اياسىندا اقىسىز ەمدەلەدى. كوبىنە اۋىر جاراقات, ينسۋلت, ينفاركت العان ناۋقاستار دەنساۋلىعىن قالپىنا كەلتىرۋ ەمىن قابىلدايدى.
ءۇشىنشى كەزەڭ بويىنشا ناۋقاس شيپاجايدا نەمەسە ەمحانالاردىڭ جانىنان اشىلعان وڭالتۋ ورتالىقتارىندا امبۋلاتوريالىق ەم الادى. بۇل كومەك كوبىنە مۇگەدەكتىگى بار ادامدارعا ارنالعان.
– وڭالتۋ ورتالىعىنان شىققان ادام اۋرۋىنان قۇلان تازا ايىعىپ كەتۋى مۇمكىن بە؟
– ول دياگنوزعا جانە ناۋقاستىڭ وزىنە بايلانىستى. دارىگەرلەردىڭ كومەگىنەن بولەك, ادامنىڭ وزىندە دە تالپىنىس بولۋى ءتيىس. ەگەر ناۋقاس دەرتكە قارسى كۇرەسۋگە نيەتتى بولسا, مىندەتتى تۇردە قابىلداعان ەم وڭ ناتيجەسىن بەرەدى. تەز جازىلادى, ءومىر ءسۇرۋ ساپاسى الدەقايدا جاقسارادى. ماسەلەن, ينسۋلتتەن كەيىن ناۋقاس دەنساۋلىعىنىڭ قالپىنا كەلۋى كۇردەلى جانە ۇزاق ۋاقىتتى تالاپ ەتەدى. وسى ورايدا ناۋقاستارمەن جانە ولاردىڭ تۋىسقاندارىمەن بىرگە پسيحولوگ ماماندار جۇمىس ىستەيدى. بۇل جەردە ناۋقاستاردىڭ تۋىستارىنىڭ دا كومەگى قاجەت, ويتكەنى ناۋقاس ۇيدە دە جاتتىعۋدى جالعاستىرۋى كەرەك. ماماندار ناۋقاستىڭ وزىنە جانە جاقىندارىنا ناۋقاستى دۇرىس جاتقىزىپ, وتىرعىزۋ, تاماقتاندىرۋ, ءتىپتى اجەتحاناعا الىپ بارۋ ادىسىنە دەيىن ۇيرەتەدى. سونداي-اق دەنساۋلىقتى بارىنشا ەرتە قولعا العان دۇرىس, ەگەر ناۋقاس 2-3 جىل وتكىزىپ السا, وندا قالپىنا كەلۋى قيىن.
ەلىمىزگە وڭالتۋ ورتالىقتارى اسا قاجەت, بۇل سالا دامىماعان, كەيبىر ناۋقاس مەديتسينالىق وڭالتۋدىڭ بار ەكەنىن, ينسۋلت, وپەراتسيادان كەيىن دەنساۋلىقتى قالپىنا كەلتىرۋ كەرەكتىگىن بىلمەيدى. ال ءمامس اياسىندا ءار ەمحانادا وڭالتۋ ورتالىعى اشىلسا ءتىپتى جاقسى بولار ەدى. ويتكەنى ەلىمىزدە وڭالتۋ ەمىنە مۇقتاج ادام كوپ.
اڭگىمەلەسكەن
مايگۇل سۇلتان,
«Egemen Qazaqstan»
