رۋحانيات • 22 قاراشا، 2019

ساپارداعى سىر

52 رەتكورسەتىلدى

جولاۋشى بولىپ جولعا شىققان ادام ەڭ ءبىرىنشى بارار باعىتىنا جىلدام ءارى جايلى جەتۋدى كوزدەيدى. كولىككە كونبەي، جۇردەك پويىزعا مىنبەي، ۇشاقتى ۇناتاتىن جاندار دا جەتەرلىك. قالاي بولعاندا دا، اركىم ءوزىنىڭ قالاعان تۇلپارىن تىزگىندەيدى. ساپار – سان ءتۇرلى تاعدىرلاردى تۇيىستىرەتىن ايرىقشا الاڭ دەسەك ارتىق ايتقاندىق بولماس، ءسىرا. ەركىن ءجۇرىپ، ەل ارالاۋ بارىسىندا ەكى ساعات ساپاردىڭ وزىندە دە ەتەنە جاقىن بولىپ كەتەتىن جاندار كەزدەسەدى. سىرلاساسىز. مۇڭداساسىز. كۇلەسىز. جىلايسىز. سوڭىندا قيماي-قيماي قوشتاساسىز.

 

قاراشا جۇرتپەن قاتارلاسىپ قاراشانىڭ باسىندا ارقادان الاتاۋعا ات باسىن بۇردىق. ني­ەت – تۋما-تۋىس اعايىننىڭ قى­زىق-قۋانىشىنا ورتاقتاسۋ. بىرلى­گىمىزدى تانىتىپ، ءبىر بولۋ. ەلور­دالىقتار «ەسكى ۆوكزال» دەپ اتاپ كەتكەن «استانا-1» تەمىر جول ۆوكزالىنان جۇردەك پويىز ءبىر ىسقىرىپ الدى دا قوزعالىپ كەتتى. ەڭبەكتەگەن بالا، ەڭكەيگەن قارت، ەركەلەگەن بويجەتكەن، ەنتەلەگەن بوزبالا ءبارى-ءبارى ءبىر ۆاگونعا جايعاسقان. ءارتۇرلى اڭگىمە، سان ءتۇرلى كوڭىل-كۇي. قا­سى­مىزعا جايعاسقان سەرىك ەسىمدى ساپارلاس اعامىز وسىدان جەتپىس جىل بۇرىن كوز جازىپ قالعان ۇلكەن اجەسىنىڭ ۇل-قىزدارى، ياعني جيەنشارلارىمەن قاۋىشۋعا بارا جاتىر ەكەن.

«بۇل ءبىر قيىن دا، قىزىق وقيعا بولدى. نارىنقول جاقتاعى شونجى اۋدانىندا تايتاراز دە­گەن بي بولعان دەسەدى. سول تاي­تارازدىڭ تاشەكە دەگەن بالاسى بولعان ەكەن. تايتاراز بي ۇلى تاشەكەنى ەرتىپ شامامەن 1912-1913 جىلدارى قىتايعا وتكەن ەكەن. تاشەكە ەر جەتىپ، ەس بىلگەن شاعىندا اكەم ءانبيانىڭ تۋعان قارىنداسى مەرۋەرتحان اپامىزبەن باس قۇراعان دەسەدى. بۇل مولشەرمەن 1955 جىل بولۋى كەرەك. ال 1962 جىلدارى ولار قازاقستانعا قونىس اۋدارىپ، كەگەن اۋدانىنا كەلىپ توقتايدى. كەيىن تاشەكە اتامىز دا، مەرۋەرتحان اپامىز دا ومىردەن ءوتىپ، ولاردىڭ جولىن ۇرپاعى جالعاستىرادى. اكەم قىتايدا قالىپ، قارىنداسى قازاقستانعا جول العان ساتتەن باس­تاپ ەكى اراداعى قارىم-قاتىناس سايابىرلاپ، سوڭىندا ءبىر-ءبىرىن تاپپاي حات-حابارسىز قالادى. ءبىز ەسەيە كەلە اكەمىز وسى ءبىر وقي­عانى كۇن سايىن قۇلاعىمىزعا قۇيىپ: «قازاقستاندا جيەندەرىڭ بار، قايتسەڭدەر دە سول كىسىلەردى تاۋىپ، تۋىستىقتىڭ التىن ءجىبىن قايتا جالعاڭدار» دەگەن بولاتىن. سول اماناتتى ورىنداۋ – پەر­زەنتتىك پارىزىم»، دەيدى اعامىز.

ءيا، ەستىمەگەن ەلدە كوپ. ەكى اراسىن شەكارا بولگەن ناعاشى-جيەندەردىڭ اسەرلى اڭگىمەسىن ءبىر ك ۇلىپ، ءبىر كۇرسىنىپ تىڭدادىق. ءبىر-ءبىرىن جانۇشىرا ىزدەگەن جاقىنداردىڭ حيكمەتتى حيكاياسى ءبىر قۇرساقتا تۋىپ، ءبىر قالادا تۇرىپ جاتسا دا ءبىرىن-ءبىرى سيرەك كورەتىن ۇياتى جوق ۇيالاستارعا ساباق بولسا دەيمىز. ماڭدايعا جازىلعان تاعدىردىڭ ماشاقاتى مەن ماراپاتى قاتار جۇرەتىنى بەسەنەدەن بەلگىلى. قۋاناسىڭ قۋاراسىڭ. قاۋىشاسىڭ، قوشتا­ساسىڭ. ەسىنە ەسكى كۇندەر ءتۇسىپ كەتتى مە، ايتەۋىر سەرىك اعامىز تەرەزەگە ۇزاق قاراپ، ويعا شومىپ وتىردى دا اڭگىمەسىن ءارى قاراي جالعادى.

ء«بىز كوز جازىپ قالعان مە­رۋەرتحان اپامىزدىڭ اداسقان دەگەن قىزى بار ەكەن. قازىرگى ۋاقىتتا كەگەن اۋدانىندا تۇرا­تىن كورىنەدى. سول كىسىنىڭ ەسىمىن ەستىگەندە ءبىر ءتۇرلى كۇي كەشتىم. ءبىر جاعى ۇلكەن اپامىز تۋىس­تارىنان اداسىپ قالعاندىقتان قويىلعان بولۋى كەرەك دەپ توپشىلادىم. نەدە بولسا بارلىعىن بارعان سوڭ كورەمىز»، دەدى ساپارلاسىمىز.

سەرىك اعامىزدىڭ تەرەڭ تەبىرەنىسكە تولى وقيعاسىنان كەيىنگى قالعىپ كەتكەن قيالى­مىزدى «شەمىشكە»، «مينەرالكا» دەپ ايقايلاي كىرگەن اپايدىڭ اششى داۋىسى وياتىپ جىبەردى. سان ءتۇرلى باعىتقا ساپار شەگۋ بارىسىندا ءتۇرلى ادامداردى كەزدەستىرىپ جاتامىز. ولاردىڭ مىنەزى دە سان الۋان، بولمىس-ءبىتىمى دە بولەك. بىرەۋى اڭگىمەشىل بولسا، ەندى ءبىرى جانىنداعىسىن جاقتىرماي، ەكى اۋىز ءسوز ايتۋعا دا ەرىنىپ تۇراتىندار بولادى. ءوزىمىزدىڭ دە كەمشىلىگىمىز كەڭىردەكتەن كەلەتىن پەندە بول­عاسىن، بىرەۋدىڭ جاراتىلىسى جايلى جاق اشۋ دا ارتىقتاۋ بولار، ءسىرا. سول سەبەپتى ادام بالاسىن الالاۋدان اۋلاقپىز.

قوسىلۋعا اسىققان قوس تاع­دىر يەلەرىنىڭ وتكەن ءومىرىن ەمەس، الداعى عۇمىرىن كوز الدىما ەلەستەتىپ ورنىما جايعاستىم. قۇددى ءبىر ەرتەگىدەي ەلەستەگەن ەكى تۋىستىڭ اراسىنداعى بايىر­عى بايلانىس پەن ەندىگى جاقىندىقتىڭ جولى قالاي جال­عانباق دەگەن سۇراقتىڭ جاۋا­بىن ىزدەۋمەن بولدىم. سول ساتتە ويىما اللا ءراسۋلى مۇحاممەدتىڭ (س.ا.س.) اعايىن-تۋىس­­قا قارايلاسۋ مەن زيارات ەتۋ­دىڭ ابزال ەكەنىن اڭعارتاتىن، «كىم ريزىق-نەسىبەسىنىڭ كوبەيۋىن جانە عۇمىرىنىڭ ۇزاق بولۋىن قالاسا، اعايىن-تۋىستىق قا­رىم-قاتىناسىن كۇشەيتىپ، وعان قا­رايلاسسىن» دەگەن ءسوزى ورالدى.

ۆاگونىنا ءتۇرلى تاعدىردى تيەپ العان جۇردەك پويىز جۇرەك سوعىسىنداي ۇنىمەن ۇزدىكسىز ىز­عىتىپ بارادى. پويىزدىڭ قاي تە­رەزەسىنەن قاراساڭىز دا دا­ليعان دارحان دالامىزدى كورەسىز. كوكجيەگىنە كوز جەتپەيتىن ۇلان­عايىر اتىراپ باتىرلاردىڭ قانىمەن، بابالاردىڭ جانىمەن كەلگەنىن ۇعىنىپ، ءبىر قۋانىپ، ءبىر كۇرسىنىپ ىشتەي شۇكىر ەتەسىڭ. قۋانىشىڭ – وسىنداي كەڭ بايتاق جەرىڭنىڭ بارى. ال كۇرسىنىسىڭ - بايتاق جەرىڭ بار بولسا دا، تار قالادا تالاسىپ ءومىردىڭ ءوتىپ جات­قانى شىعار، ءسىرا...

ءبىر ويانسام، ءبىز مىنگەن پو­يىز بالقاش كولىن باۋىرلاپ بارادى ەكەن. كورشى ورىنعا جاي­عاسقان كوكەمنىڭ قاسىندا جاسى قىرىقتارعا جاقىنداعان ءبىر كەلىنشەك بىشكەكتەن اكەلگەن تاۋارىن جارنامالاپ جاتىر.

«بۇگىنگى زاماندا ەرىگىپ جۇر­گەن ەشكىم جوق. اركىم نەسىبە-ناپاقا تابۋ ءۇشىن ءتۇرلى تىرشىلىك جاساپ، ءالى كەلگەنشە ارەكەت ەتۋدە. مەنىڭ دە وتباسىم بار. ۇي­دە بوس جاتقانشا جولداسىما كو­مەك بولسىن دەپ از-ماز اقشا تاۋىپ، ءبىر جىرتىعىمىزدى جاماۋعا جاردەمدەسەمىن. «قو­لى قيمىلداعاننىڭ، اۋزى قي­مىلدايدى» دەپ قازاق بەكەر ايتپاعان عوي»، دەيدى ساۋداگەر اپامىز. بىرەۋلەر ونىڭ ساتىپ جۇرگەن زاتىن كورىپ، باعاسىن سۇراپ ساۋدالاسىپ جاتسا، ەندى بىرەۋلەرى «وسىلار دا جۇرە بەرەدى ەكەن»، «تىنىش قانا ۇيىندە وتىرماي ما» دەگەن سىڭايمەن جاقتىرماي قاراپ وتىرعانىن جانارى جاسىرمادى. ساۋدا ايەل ادامنىڭ اينالىساتىن سالاسى بولىپ سەزىلگەنىمەن، ءسۇت ءپىسىرىم ۋاقىتتىڭ ىشىندە قولدارىنا ءتۇرلى بۇيىمدار، كىتاپتار، ءان ويناتقىشتار مەن ۇيالى تەلەفوندى قۋاتتايتىن قۇرىلعىلار قۇشاقتاپ ساۋدا قىلىپ جۇرگەن قازاق جىگىتتەرىنىڭ دە قاراسى قالىڭ ەكەنىن بايقادىق. وسى پويىزداردا ساتىپ جۇرەتىن ءدىني كىتاپتاردى پاراقتاۋ بارىسىندا سول كىتاپتىڭ نە باسپا­سى، نە اۆتورى بەلگىسىز ەكە­نىن اڭ­عارۋ قيىن ەمەس. ساتىپ جۇرگەن ادامى دا تاۋا­رى سياق­تى مىلقاۋ. سويلەمەيدى. ەستى­مەي­دى. كوپتەن كوكەيىمدە جۇرگەن ماسەلە بولعاندىقتان وسى ماقا­لانى دايىنداۋ بارىسىندا قا­زاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باس­قارماسىنىڭ شاريعات جانە ءپاتۋا ءبولىمىنىڭ مامانى حاسان امان­قۇلوۆقا اتالعان كىتاپتاردىڭ ىشىندە ءدىني باس­قارما بەكىتپەگەن، ياعني باسپاسى دا، اۆتورى دا بەلگىسىز كى­تاپتار كەزدەسەتىنىن جەتكىزدىك. بۇعان قمدب نە دەيدى؟ سونداي ساۋداگەرلەرگە قانداي دا ءبىر شارا قولدانىلا ما؟» دەگەن ساۋال قويدىم. ول كىسى: «بىزگە وتىنىشپەن كەلگەن ادامداردىڭ كىتاپتارىن ساراپتامادان وتكى­زىپ بەرەمىز. ساراپتامادان وتپەگەن كىتاپتاردى ساتقىزۋ، سات­قىزباۋ ءبىزدىڭ قۇزىرەتىمىزگە جات­پايدى. ونىمەن ءدىن ىستەرى باس­قارمالارى اينالىسادى»، دەپ قىسقا قايىردى.

سوقپاعىن سولتۇستىكتەن باس­تاعان تەمىر تۇلپارىمىز ورتالىققا ايالداپ، وڭتۇستىككە اياڭدايتىن ءسات تە جاقىندادى. تاۋلىك ىشىندە ءتاۋىر تانىسقا اينالىپ ۇلگەرگەن ادامدار ءبىر-بىرىنە جىلى لەبىزدەرىن ءبىلدىرىپ، شىرايلى جۇزبەن شىنايى قوشتاستى. ءبىز كورگەن-بىلگەندەرىمىزدى كوڭىل تارازىسىنا سالىپ، تۇيگەنىمىزدى سىزدەرمەن بولىسۋگە اسىقتىق.

سوڭعى جاڭالىقتار

قوبىز بىزگە قاي داۋىردەن جەتكەن؟

رۋحانيات • بۇگىن، 11:09

الماتىدا كىتاپ كورمەسى اشىلدى

رۋحانيات • بۇگىن، 10:56

كۇلكى كەرۋەنى № 23

رۋحانيات • بۇگىن، 09:32

جاڭعىرعان جامبىل ءوڭىرى

ايماقتار • بۇگىن، 06:58

باعا QR كودتار ارقىلى بەرىلەدى

مەديتسينا • بۇگىن، 06:53

رۋحاني راۋىشتەگى تارتۋ

ايماقتار • بۇگىن، 06:52

تۇرار تاعدىرىنىڭ تاعىلىمى مول

رۋحانيات • بۇگىن، 06:32

ورىنبور جانە قازاق زيالىلارى

رۋحانيات • بۇگىن، 06:30

ەل ەرتەڭى – جالىندى جاستار

پرەزيدەنت • بۇگىن، 06:16

ۇقساس جاڭالىقتار