قازاقستان • 22 قاراشا، 2019

ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرالار – يۋنەسكو ولاردى مەكتەپ باعدارلاماسىنا ەنگىزۋگە نيەتتى

28 رەتكورسەتىلدى

الماتىدا ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ماتەريالدىق ەمەس قۇندىلىقتارىن ناسيحاتتاۋعا ارنالعان وڭىرارالىق كەزدەسۋ ءوتىپ جاتىر. بيىلعى باسقوسۋ ماتەريالدىق ەمەس قۇندىلىقتاردى ساقتاۋ جانە ونى مەكتەپ جانە جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ اكادەميالىق باعدارلامالارىنا ەنگىزۋدى كوزدەپ وتىر. بۇل شارا يۋنەسكو مەن ازيا – تىنىق مۇحيتى ايماعىنداعى ەل­دەردىڭ ماتەريالدىق ەمەس مادەني قۇندىلىقتارىن زەرتتەيتىن حالىق­ارالىق-اقپاراتتىق ورتالىعىنىڭ قولداۋىمەن ءوتتى.

جيىندى ۇيىمداستىرۋشىلار بۇل فاكتور ولاردىڭ ءبىر-ءبىرىن جاقىننان تانۋىنا جانە تاريحي قۇندىلىقتارىنا سىيلاستىقپەن قاراۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى دەپ ۇمىتتەنىپ وتىر.

يۋنەسكو-نىڭ الماتىداعى وكىلدىگىنىڭ جەتەكشىسى جانە كلاستەرلىك بيۋرونىڭ ديرەكتورى كريستا پيككات حانىمنىڭ پايىمداۋىنشا، تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم (تجكب) وكىلدەرى اراسىندا ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرا مەن ءداستۇرلى ءبىلىمدى ناسيحاتتاۋ تەك ءبىلىم بەرۋ ءۇشىن عانا ەمەس، سونىمەن قاتار ورتالىق ازياداعى جانە ودان تىس جەرلەردەگى مادەني ارتۇرلىلىكتى ساقتاۋ ءۇشىن ماڭىزدى.

الەم حالقى يۋنەسكو-نى جەكەلەگەن حا­لىقتاردىڭ عاسىردىڭ سۇزگىسىنەن امان وت­كەن مادەني، ماتەريالدىق ەمەس قۇندىلىق­تارىنىڭ قورعاۋشىسى دەپ تانيدى. ادام­زاتتىڭ ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇراسىنىڭ رەپرەزەنتاتيۆتىك تىزىمىنە قازاقستاننان ەن­گىزىلگەن ەلەمەنتتەردىڭ قاتارى وننان اسىپ قالدى. 2018 جىلى قورقىت اتا مۇراسى مەن قازاق اتبەگىلەرىنىڭ كوكتەمگى جورالعىلارى، اسىق ويىندارى، كوكپار دا وسى تىزىمگە ەنگەن بولاتىن.

يۋنەسكو جانىنداعى ICHCAP باس ديرەك­تورى سونگ ەن پاركا ءوزىنىڭ كىرىسپە سوزىندە جەكەلەگەن ەلدەردىڭ مادەني، ماتەريالدىق ەمەس قۇندىلىقتارى جىل وتكەن سايىن تولىعىپ كەلە جاتقانىن ايتتى. مىسالى، تەك 2018 جى­لى وزبەكستاننىڭ، تاجىكستاننىڭ جانە قىر­عىزستاننىڭ ۇلتتىق ويىندارى مەن سالت-داستۇرلەرى الەمدىك ماڭىزى بار مادەني مۇ­را رەتىندە حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ قور­عاۋىنا الىنعانىن، ولاردىڭ الەمدىك مادەني مۇرالاردىڭ لاندشافتىنا وزگە­رىس­تەر ەنگىزگەنىن ايتتى. ەندىگى مىندەت – ونىڭ مەكتەپ نەمەسە جوو اكادەميالىق باعدار­لامالارىمەن ينتەگراتسيالانۋىنا جول اشۋ. بۇل قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا، الەمدىك تىزىمگە ەنگەن مادەني مۇرالاردى مەكتەپ باع­­­دار­­لامالارى ارقىلى ناسيحاتتاۋ. سونگ ەن پاركا مىرزانىڭ ايتۋىنشا، بۇل ۇسىنىس مە­­ديانارىق ءۇشىن جاڭالىق بولماۋى ءتيىس. وسى­­عان دەيىن يۋنەسكو-نىڭ باس كەڭسەسىندە كەلىسىپ، بەكىتىلىپ، ءتىپتى ونىڭ باعىت-باعدارى دا بەلگىلەنىپ قويىپتى. ەندى جەكەلەگەن ەلدەردىڭ ۇسىنىستارىن ەستۋ، قاجەتتىلەرىن قاپەرگە الۋ عانا قالعان.

قىرعىزستانداعى «ۋنۋم» مادەني پىكىر الماسۋ جانە مادەنيەتتەردىڭ توعىسۋى ورتالى­عىنىڭ جەتەكشىسى ايجارقىن قوجوبەكوۆا ءوز ەلىندە بۇل سالادا ءبىراز تىرلىكتەردىڭ باسى قايىرىلىپ قويعانىن ايتتى. مەكتەپ باع­دار­لامالارىندا تاريح ءپانى بويىنشا ءار تاقىرىپتاردا شاشىلىپ جۇرگەن جەكەلەگەن ۇلتتاردىڭ مادەني مۇرالارىن جيناستىرۋ تۋرالى ۇسىنىستى قىرعىز بيلىگى دە قۇپ العان. ەندى سولاردىڭ باسىن قوسىپ، مەكتەپ باعدارلاماسىنا ەنگىزۋ كەرەك. «قوعامنىڭ «بۇدان كەيىن نە بولادى؟» دەگەن سۇراققا جاۋاپ ىزدەۋى زاڭدىلىق. ەندى وسى پاندەردى اكادەميالىق نەگىزدەپ بەرەتىن مامانداردى دايىنداۋ دا كۇن تارتىبىنە شىعادى. سول سەبەپتى مۇنى دا مينيسترلىك پەن يۋنەسكو دەڭگەيىندە ءبىر پىسىقتاپ الۋ كەرەك»، دەپ اتاپ ءوتتى ايجارقىن قوجوبەكوۆا.

قازاقستانداعى يۋنەسكو مەكتەپتەرى قا­ۋىم­­­داستىعىنىڭ وكىلى يۋليا كيم دە ءبىزدىڭ ەلىمىز­­دىڭ بۇل باعىتتا قامسىز جانە ارەكەتسىز وتىر­­ما­عانىن جەتكىزىپ، وزدەرى دايىنداپ وتىر­­عان قاناتقاقتى جوبا تۋرالى ايتىپ ءوتتى. ازىر­­شە ول زەرتتەۋ جانە تالقىلاۋ دەڭگەيىندە ەكەن.

قىرعىز ەلىندەگى جاعداي ءتارىزدى جەكەلە­گەن حالىقتاردىڭ مادەني مۇرالارى تۋرا­لى اقپاراتتار از. ونى ىزدەۋ ءۇشىن مينيسترلىك­تەردىڭ، ءتىپتى يۋنەسكو-نىڭ سايتتارىن ءسۇزىپ شىعۋعا تۋرا كەلىپتى. ودان بولەك جەكەلەگەن ءپرو­فيلدى مامانداردىڭ ماتەريالدىق ەمەس قۇندىلىقتار تۋرالى تۇسىنىگى بىرجاقتى ەمەس. ونى يۋنەسكو-نىڭ قورعاۋىنا ارنالعان تاريحي ەسكەرتكىشتەرمەن شاتاستىرۋ دا باسىم. سول سەبەپتى مۇنداي مەملەكەتارالىق ماڭىزى بار شارالاردى قولعا الماستان بۇرىن، ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ وسى سالاداعى وكىلدەرى تاعى ءبىر كەزدەسىپ، ءبىراز ماسەلەلەردى پىسىقتاپ العان ءجون. «مەكتەپتەردە جانە جوو مەن يۋنەسكو وكىلدەرى، ماتەريالدىق ەمەس مادەني قۇندىلىقتاردى زەرتتەيتىن ساراپشىلار اراسىندا بايلانىس جوق. ونى كۇشەيتۋ كەرەك. سودان سوڭ يۋنەسكو قاراۋىنا العان مادەني مۇرالار تۋرالى اقپاراتتاردى مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ تۇسىنىگىنە قاراپ بەيىمدەۋ كەرەك» دەپ اتاپ ءوتتى يۋليا كيم. بۇل پىكىردى تاجىكستاننان كەلگەن ساراپشى اليشەر يكراموۆ تا قولداپ شىقتى. بۇل جايتتى تەرەڭدەتىپ زەرتتەۋ ءۇشىن حالىقارالىق ۇيىم شەڭبەرىندە گرانت نەمەسە مارتەبەسى سوعان لايىقتى سىياقى تاعايىنداۋ كىدىرىپ، كەشەۋىلدەپ جاتقان تىرلىكتەردىڭ ءدۇر ەتىپ كوتەرىلۋىنە سەپ بولادى ەكەن.

پلەنارلى سەسسيانىڭ ءتۇيىن ءسوزىن العان سونگ ەن پاركا مىرزا يۋنەسكو-دا جەكەلە­گەن حالىقتاردىڭ قورعاۋعا الىنعان بولى­مىندە مالىمەتتەر جەتكىلىكتى ەكەنىن ءتۇسىندىرىپ ءوتتى. «مادەني مۇرا سەنى وزگەلەردەن ەرەكشە­­لەن­دىرىپ تۇراتىن فاكتور. باسقالارعا ۇق­سا­مايتىن ەرەكشەلىگىڭدى جان-جاعىندا­عى ەلدەردىڭ مادەني مۇراسىن زەرتتەگەندە عانا تاني­سىڭ. بۇل پروتسەستى جەدەلدەتۋ سانى از ­نە­مەسە وركەنيەت كوشىنە ەندى قوسىلعان ەل­دەر­دىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگىمەن تانىلۋىنا ىق­پال ەتەدى» دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى سونگ ەن ­­پاركا.

سوڭعى جاڭالىقتار

التىن وردانىڭ اق تاڭى

رۋحانيات • بۇگىن، 15:06

قوبىز بىزگە قاي داۋىردەن جەتكەن؟

رۋحانيات • بۇگىن، 11:09

الماتىدا كىتاپ كورمەسى اشىلدى

رۋحانيات • بۇگىن، 10:56

كۇلكى كەرۋەنى № 23

رۋحانيات • بۇگىن، 09:32

جاڭعىرعان جامبىل ءوڭىرى

ايماقتار • بۇگىن، 06:58

باعا QR كودتار ارقىلى بەرىلەدى

مەديتسينا • بۇگىن، 06:53

رۋحاني راۋىشتەگى تارتۋ

ايماقتار • بۇگىن، 06:52

تۇرار تاعدىرىنىڭ تاعىلىمى مول

رۋحانيات • بۇگىن، 06:32

ورىنبور جانە قازاق زيالىلارى

رۋحانيات • بۇگىن، 06:30

ەل ەرتەڭى – جالىندى جاستار

پرەزيدەنت • بۇگىن، 06:16

ۇقساس جاڭالىقتار