100 • 20 قاراشا، 2019

اسىل مىنەزدىڭ ۇلگىسى

46 رەتكورسەتىلدى

قازاق ءباسپاسوزىنىڭ قارا شاڭىراعى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنە ستۋدەنت كەزىمدە 1987 جىلى كەلگەن ەدىم. وسى باسىلىمدا 7 جىلعا جۋىق ەڭبەك ەتىپ، بۇگىندە قىزمەت بابىمەن ديپلوماتيا سالاسىنا اۋىسىپ كەتكەنىمە شيرەك عاسىردان اسسا دا، ءالى كۇنگە ۇلتتىق جۋرناليستيكانىڭ ماڭدايالدى باسىلىمى «ەگەمەن قازاقستان» دەسە ەلەڭ ەتىپ، جان دۇنيەم ەلجىرەپ سالا بەرەدى. ويتكەنى باس باسىلىمدا ەرەسەك ومىرگە قادام باسقانداعى العاشقى ەڭبەك جولىم باستالىپ، وسىندا جيناعان تاجىريبەم مەن ءۇشىن ۇلكەن مەكتەپ بولدى.

رەداكتسياعا قازمۋ-دىڭ جۋر­فا­گىنىڭ V كۋرسىندا پراك­تيكادان وتۋگە كەلىپ، ءارتۇرلى تاقى­رىپ­تا ماقالالار جازدىم. كەيبىر ماقا­لالارىم وزەكتىلىگىمەن ۇناپ، وقىر­ماندار مەنى رەداكتسياعا ىزدەپ كەلە باستادى. سول كەزدە­گى باس رەداكتور كورىك دۇي­سەەۆ مەنىڭ وسى قابىلەتىمدى باي­قاپ قالعان بولسا كەرەك، ءارى جاستاردى قولداۋ نيەتى­مەن ءالى ديپلوم الما­عان ستۋدەنت بولسام دا مەنى بىردەن جارتى ستاۆ­كا­عا تىلشىلىك قىزمەتكە الدى. قالام ۇستاعان اعايىن بىلەدى، رەس­پۋب­لي­كا­لىق ۇلكەن باسىلىمعا جۋر­­نا­­ليستىك تاجىريبە جيناقتاماي، جۇ­مىس­قا قابىلدانۋ ول ۋاقىتتا ءوڭىڭ تۇ­گىلى تۇسىڭە دە كىرمەيتىن ارمان بولا­تىن. الايدا كەيدە وسىنداي ەرەكشە شە­شىم قابىلداناتىنىنا كۋا بولدىم. البەتتە، الدىڭنان جاقسى ادام­دار جولىقسا، ولار كاسىبي دەڭ­گەيىڭدى قالامىڭنىڭ ۇشىنان باعا­لاپ، سەنىم ارتىپ، ءوز بويىنداعى اسىل قاسيەت­تەرىمەن ادامشىلىقتىڭ ۇل­كەن مەكتە­بىن تانىتادى.

مەن وسىنداي اسىل اعالارىمنىڭ كاسىبي مەكتەبىنەن وتكەنىمە ءوزىمدى وتە باقىتتى سانايمىن. گازەتتە كورىك دۇيسەەۆ، شەرحان مۇرتازا، ءابىش كەكىلباەۆ، نۇرلان ورازالين باس رەداكتور بولعان تۇستا وسىنداي الاش­تىڭ ايتۋلى ازاماتتارىنىڭ قول استىندا قىزمەت اتقاردىم. بۇل كىسى­لەردىڭ ارقايسىسى تاۋداي تۇلعا­، ارقايسىسى ءبىر-ءبىر مەكتەپ. ولاردان جۋر­­نا­ليستيكادان ءبىر بولەك، ومىر­لىك ازىق بولارلىق ۇلگىلى ۇردىس­تەر­دى ۇيرەندىم. دارىن قۋاتى مول رەداك­تور­لاردىڭ ۇلكەن ۇجىمدى، جۋرنا­ليس­تەردى كاسىبي تۇرعىدان قالاي باس­قار­­عانىن كوردىم. مىقتىلاردىڭ مەكتە­بى­نەن وتكەن شاكىرت بولۋ ءبىر عانيبەت. ولار جاستارعا شىنايى قامقورلىق قىلۋدى مۇرات تۇتتى. سول اسقار تاۋ­داي قايران اعالاردىڭ ارتىندا كەيىن­گىلەرگە ميراس بولىپ تاڭداۋلى شىعار­مالارىمەن قاتار وشپەس ونەگە­لەرى قالدى. ۇمىتىلماس اسىل مىنەز­دىڭ، تەكتىلىكتىڭ ۇلگى­سىن­دەي، شامشى­راقتاي ەدى-اۋ شەتى­نەن. اسىل اعالارىم­نىڭ ماعان تي­گىز­گەن شاراپات­تارى مول بولدى. جاق­سى­لار­عا جانا­سا ءجۇرۋ­دىڭ ءوزى ءبىر بەرەكە، نەسىبە دەۋ­گە بولار. اتالى سوزدەرىن تىڭداپ، اقىل-پاراساتىنا ريزا بولىپ، بولما­ساڭ دا ۇقساپ باققىزاتىن قاسيەت دارى­عان تۇلعالار ەمەس پە!

وسى باس رەداكتورلارىمنىڭ ىشىن­ەن كورىك قۇندىزباي ۇلىنىڭ گازەت باس­شىسى رەتىندەگى قاسيەتتەرىن زور قۇر­مەتپەن ەسكە الامىن. ول باس رەداك­تور بولىپ قازاق ءۇشىن قيىن كەزەڭدە –1986 جىلعى كەڭەس وداعىن ءدۇر سىلكىندىرگەن ايگىلى جەلتوقسان وقيعا­سىنان سوڭ 1987 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا كەلدى. قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ باسشىلىعىنا كولبين­نىڭ كەلگەن بەتى، قازاق حالقىنا ۇلت­شىل­­دىق قارا تاڭباسى باسىلعان، جاس­تا­رى­مىزدى قۋدالاعان زامان. وسىن­داي ءولارا كەزەڭدە جۇرتتىڭ كوكەيىندە «مىنا كىسىنى گازەتكە نەگە الىپ كەلدى؟ جوعارى جاقتىڭ ادامى عوي» دەگەن ءدۇدامال وي تۇرعانى دا جاسىرىن ەمەس ەدى. ويتكەنى، ك.دۇيسەەۆ باس رەداكتور بولىپ قازاق­ستان كومپارتياسى ورتالىق كومي­تەتىنىڭ ماراپاتتاۋ ءبولىمى مەڭگە­رۋشىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى قىز­مەتىنەن كەلگەن ەدى. كورىك اعا ماماندىعى بويىنشا جۋرناليست بولسا دا، گازەتتە كوپ جۇمىس ىستەمەگەن، ۇزاق جىلدار كومسومول، پارتيا ورگاندارىندا قىزمەت ەتكەندىكتەن، جوعارىنىڭ نۇسقاۋى­نان شىعا المايتىن جان با ەكەن دەگەن كۇدىك بولعانى راس.ول ساياسات جا­عىن تەرەڭ بىلە تۇرا، كاسىبي جۋرناليس­تىك ءبىلىمىن كورسەتىپ، بىردەن گازەتتىڭ جۇمىسىنا بەلسەنە ارالاسىپ كەتتى. ورتا­لىق كوميتەتتەن كەلگەن سىقيعان شەنەۋنىك، قاساڭ نۇسقاۋشى، جالتاڭكوز جالاڭ ورىنداۋشى ەمەس، پارا­سات­تى، كىسىلىگى مول، بىلىكتى باسشى ەكەنىن ۇققان سوڭ ۇزاماي جۇرت­تىڭ كوڭىلىنە ۇيالاعان سەكەم الۋ تاۋ باسىن شالعان سوقىر تۇمانداي تارقاپ كەتتى. باس رەداكتور كورىك دۇيسە­ەۆ قازاق حالقى ۇلتشىل دەگەن قارا­لاۋ ماقالالار بەرگىزگەن جوق، ەل مۇددەسىن بارىنەن بيىك قويدى. بەينە­لى تىلمەن ايتقاندا، بۇل كىسى «اربانى دا سىندىرماي، وگىزدى دە ولتىرمەي» قيىن كەزەڭنەن الىپ شىقتى.

كورىك دۇيسەەۆ جاراتىلىسى ءادىل ادام بولاتىن. ول 1987 جىلدىڭ باسىنان 1989 جىلدىڭ اياعىنا دەيىن وسى گازەتتى باسقارعاندا ءوزىنىڭ ادالدىعىن انىق كورسەتتى. كورىك قۇندىزباي ۇلىنىڭ باسشى رەتىن­دەگى ەرەكشەلىگى قانداي بولدى دەسەك، جان-جۇرەگى قازاعىم دەپ سوعا­تىن ازامات جوعارى جاق پەن حا­لىق­تىڭ اراسىنا التىن كوپىر سالا ءبىلدى. ۇكىمەتكە دە تولقىمالى ساتتە ساياسات­كەر، ءارى جۋرناليست ادام كەرەك بول­عانى انىق. كورىك اعا تارازى باسىن تەڭ ۇستادى. ول كىسى باس باسى­لىم بەتىندە «اقتاڭداقتار اقيقا­تى» اتتى ايدار اشتى. اتىنىڭ وزى­نەن كورىنىپ تۇرعانداي، بۇل دۇنيە­لەر گازەتكە جاڭا سەرپىن بەردى. شا­كا­رىم قۇدايبەردى ۇلى، احمەت بايتۇر­­سىن ۇلى، مىرجاقىپ دۋلاتوۆ، ماع­­جان جۇماباەۆ، جۇسىپبەك ايما­ۋى­توۆ سياقتى ارىستاردىڭ ەسىمى جابىلعان جالادان ار­شى­لا باستاعان، ءبىرتۋار تەكتى ۇل­دا­رى­نىڭ ارداقتى ەسىمدەرى مەن ەلى ءۇشىن ىستەگەن قىزمەتتەرى قازاققا قاي­تا­رى­لا باستاعان كەزەڭنىڭ باسىن «اقتاڭ­داق­تار اقيقاتى» ماقالالار شوعىرى باستا­عانىنا داۋ جوق.

گازەتكە جاڭا تولقىن جاستاردى تارتتى. سونىڭ ءبىر كۋاسى جاس تولقىن، جاس بۋىنعا زور سەنىم ارتىپ، قىزىل ديپلوممەن كەلگەن مەنى بىردەن ءتىلشى قىلىپ قويدى. «پارتيا تۇرمىسى» بولىمىنە الدى، بۇل راسىندا قيىن ءبولىم بولاتىن. گازەتتىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋگە اتسالىستىڭ دەپ مەنى كەيدە باس رەداكتور ماقتاپ، مەرەيىمدى اسىرىپ قوياتىن. سوسىن «سوۆەت قۇرىلىسى» بولى­مى­نە اۋىستىردى.

قورىتا ايتقاندا، كورىك دۇيسەەۆ باس رەداكتور بولعان تۇستا جەلتوقسان ىزعارىنان كەيىن، كوكپ ورتالىق كوميتەتى ساياسي بيۋروسىنىڭ قازاق حالقىن ۇلتشىل دەگەن تۇجىرىمنىڭ الىپ تاستالۋىنا «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىنىڭ وڭ اسەرى ەرەكشە بولدى.

 

گۇلسىم ەڭسەپوۆا،

قازاقستان رەسپۋبليكاسى سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ كەڭەسشىسى، فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى

سوڭعى جاڭالىقتار

التىن وردانىڭ اق تاڭى

رۋحانيات • كەشە

كۇلكى كەرۋەنى № 23

رۋحانيات • كەشە

جاڭعىرعان جامبىل ءوڭىرى

ايماقتار • كەشە

رۋحاني راۋىشتەگى تارتۋ

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار