قوعام • 20 قاراشا، 2019

ورتا تاپ ناردىڭ جۇگىن كوتەرۋى ءتيىس ەدى...

30 رەتكورسەتىلدى

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ جولداۋىندا «سوڭعى 5 جىلدا قازاقستاندا اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الاتىندار سانى 77 مىڭنان 1،4 ميلليوننان استام ادامعا ارتقان. الەۋمەتتىك كومەككە بيۋدجەتتەن بولىنەتىن قاراجات كولەمى 2017 جىلدان بەرى 17 ەسە كوبەيدى جانە ودان دا ارتا ءتۇستى»، دەدى. ءيا، پرەزيدەنتتىڭ بۇل ءسوزى مەملەكەتتىڭ ءوز حالقىنا جاساپ جاتقان قامقورلىعىنىڭ كورىنىسى بولسا، ەكىنشى جاعىنان ەلىمىزدەگى تۇراقتىلىق پەن دامۋدىڭ كورسەتكىشى سانالۋى ءتيىس ورتا تاپتىڭ ازايىپ، بۇقارانىڭ اراسىندا كەدەيلەردىڭ قاراسى مولايعانىن بايقاتادى.

ورتا تاپ – تۇراقتىلىق كەپىلى

الەۋمەتتانۋ عىلىمىنداعى ستراتيفيكاتسيا جونىندەگى تەوريالاردا ورتا تاپ رەتىندە تابىسى ءتاۋىر، تۇراقتى قىزمەتى مەن مان­سابى، باسپاناسى، جيعان-تەر­گەن ازدى-كوپتى قارجىسى بار ادام­داردى اتايدى. ءبىر سوزبەن ايت­قاندا، «اۋزى اققا تيگەن» ادامداردى ايتاتىن بولسا كەرەك. دەگەنمەن بۇل توپتىڭ قاتارىنا قوسىلعان ازاماتتاردى ساياسي ۇستانىمدارى، مۇددەلەرى، قىزىعۋشىلىقتارى مەن سۇرانىستارى، رۋحاني قۇن­دىلىقتارى ءتارىزدى سانسىز كري­تەريلەر تۇرعىسىنان دا باعا­لاۋعا بولادى. كلاسسيكالىق ۇل­گى­دە ورتا تاپ ەلدە الەۋمەتتىك تۇ­راق­تىلىقتى ساقتاپ، بىلىكتى جۇ­مىس كۇشىمەن قامتاماسىز ەتە­تىن، ورتا جانە شاعىن بيزنەس ءۇشىن قۋاتتى تۇتىنۋشى نا­رى­عىن قالىپتاستىراتىن، ساياسي تۇراقتىلىقتىڭ ساقتالۋىنا مۇد­دەلى ادامدار توبى رەتىندە سيپات­تالاتىنى بار. الايدا، قازاق­ستانداعى ورتا تاپتىڭ قازىرگى سىر-سيپاتىن سۋرەتتەپ بەرەتىن ناق­تى دەرەك جوق.  ءار زەرتتەۋشى ءار­تۇرلى پىكىر ايتادى. بالكىم، ءار ەل­دىڭ، قوعامنىڭ سىر-سيپاتى مەن قالتارىس-بۇلتارىسى، ازا­مات­­تاردىڭ دۇنيەتانىمى ءارتۇرلى بو­لاتىندىقتان ەۋروپالىق  كوزقاراس­تاعى ورتا تاپ ولشەمدەرى ءبىزدىڭ ەلگە سايكەس كەلمەيتىن دە شىعار. الايدا، ەلىمىزدە ور­تا تاپتىڭ ىقپالى وتە تومەن ەكە­نىن بارلىق زەرتتەۋشىلەر مويىن­داۋعا ءماجبۇر ءارى اتالعان ساناتتىڭ قالىپتاسۋى ۇزاق ۋاقىتقا سوزىلاتىن ۇدەرىس بولسا كەرەك.

ال «DAMU Research Group» زەرت­­تەۋ اگەنتتىگىنىڭ ديرەكتورى تي­مۋر ايساۋىتوۆ ورتا تاپ تۇ­راق­­تىلىققا مۇددەلى بولعا­نىمەن، ءالى تولىق قالىپتاسا قويماعانىن ايتادى.

«ەگەر الەۋمەتتىك ستراتي­فيكاتسيانى گەو­مەت­ريالىق پىشىن­دەرمەن سيپاتتايتىن بول­ساق، يدەالدى قوعام رومب تۇرىندە بولۋى كەرەك. تىم كەدەيلەر مەن بايلا­رى از، ورتا تاپ وكىلدەرى مول بولۋى ءتيىس. بى­راق ونداي قوعام جاھاندا سيرەك كەز­دەسەدى. قازاقستانداعى جاعداي رومب ەمەس، پيراميدا بەينەسىن بەرەدى» دەيدى ول. ياعني، ەلىمىزدە كەدەيلەر مەن ورتا تاپقا قوسىلا قويمايتىندار سانى مول دا، اۋقاتتىلارى تىم از. ارينە زەرت­تەۋشى بۇل جەردە قازاقستان قوعا­مى­نىڭ الەۋمەتتىك جىكتەلۋىن پيراميدا ۇلگى­سىنە ۇقساتقانىمەن، بىزدىڭشە ەلىمىز­دەگى الەۋ­مەت­تىك ستراتيفيكاتسيانى گەو­مەتريا­لىق پىشىنمەن سيپاتتاساق، پيرامي­دا­عا دا ۇقسا­مايتىن ءتارىزدى. ويتكەنى ورتا تاپ ۇلە­سىنىڭ ازدىعى سونشا، پيراميدانىڭ ورتا تۇسىن دا قالىپتاستىرا المايدى. وعان بىر­قاتار زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەسى ناقتى دالەل بولا الادى. 2017 جىلى Credit Suisse Research Institute زەرتتەۋ ورتالىعى «قازاقستان حالقىنىڭ 97،6 پايىزى جىلىنا 10 مىڭ دوللارعا جەتپەيتىن تابىس تابادى» دەگەن دەرەك جاريالادى. زەرتتەۋ قورىتىندىلارىندا وتانداستارىمىزدىڭ اراسىندا 10 مىڭنان 100 مىڭ دوللارعا دەيىنگى تابىس تاباتىندار ەل حالقىنىڭ 2،1 پايىزىن، 100 مىڭنان 1 ملن دوللارعا دەيىن تابىس تاباتىندار 0،3 پايىزىن قۇرادى. ال ءماجىلىس دەپۋتاتى ازات پەرۋاشەۆ العا تارتقان دەرەككە سەنسەك، قازاقس­تاندىقتاردىڭ تەك 0،4% -ى عانا جىلىنا 100 مىڭ دوللار تابىس تابادى. KPMG حالىق­ارالىق اۋديتورلىق كومپانياسىنىڭ زەرت­تەۋىنە سۇيەنە وتىرىپ دەپۋتات: «ال ازا­ماتتاردىڭ 97%-ى جىلىنا 10 مىڭ دول­لارعا دەيىن تابىس تابادى. ال 0،001% (162 ادام) ازامات قانا قازاقستاننىڭ جارتى تابىسىن يەمدەنەدى»، دەگەن ەدى. ا.پەرۋشاەۆ 2019 جىلعى دەرەكتەردى كەلتىرگەنىن ەسكەرسەك، ەكى جىلدا جاعداي وزگەرە قويماعانى بايقالادى. مىنە، بۇل دەرەك­تەر ەلىمىزدە ساياسي تۇراقتىلىق پەن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋدىڭ دراي­ۆەرىنە اينالۋى ءتيىس ورتا تاپتىڭ قالىپ­تا­سا قويماعانىنا ايقىن دالەل.

 ورتا تاپتىڭ قالىپتاسۋىنا  مەملەكەت تە مۇددەلى

ءيا، مەملەكەت تابىسى ءتاۋىر، قولداۋعا مۇقتاج ەمەس، بىرەۋگە ماسىل بولمايتىن، سالىق تولەپ، ءبىرلى-جارىم ادامعا جۇمىس بەرۋگە نەمەسە وتاندىق ءونىمدى مولىنان تۇتىنۋعا  قابىلەتتى توپتىڭ كوبەيگەنىنە مۇددەلى. ويتكەنى قوعامدا ورتا تاپتىڭ ۇلەسى كوبەيسە الەۋمەتتىك نارازىلىقتار ازايىپ، بۇقارانىڭ ساتىپ الۋ قابىلەتى دە ارتا تۇسەدى. ستاتيستيكا بويىنشا ورتا تاپتىڭ «ومىرتقاسىنا» اينالۋى ءتيىس شاعىن جانە ورتا بيزنەس ەلىمىزدە جاقسى دامىپ كەلە جاتقانعا ۇقسايدى. رەسمي دەرەكتەرگە قاراعاندا 2008 جىلدان بەرى ەلىمىزدىڭ ىشكى جالپى ونىمىندەگى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ۇلەسى 11 پايىزدان 26 پايىزعا دەيىن كوتەرىلىپتى. شاعىن جانە ورتا بيزنەس نىساندارىنىڭ سانى 1،3 ملن-نان اسىپتى. بىراق ولاردىڭ ورتا تاپتى قالىپتاستىرا الماي وتىرعانى بايقالادى. بۇل جەردە مەملەكەتتىڭ قولداۋى دا ناتيجە­لى بولماي جاتسا كەرەك. تيمۋر ايسا­ۋىتوۆتىڭ سوزىنە قاراعاندا ورتا تاپتى مەم­لەكەتتىڭ قالىپتاستىرۋى مۇمكىن ەمەس. «ارينە ءتۇرلى باعدارلامالار، ارنايى قولداۋ شارالارى جاسالاتىن شىعار. بىراق ورتا تاپتىڭ قالىپتاسۋى ۇزاق مەرزىمدى قاجەت ەتەتىن، وزىندىك ەرەكشەلىكتەرى بار قۇبى­لىس. ورتا تاپتى انىقتايتىن كريتەري­لەردىڭ قاتارىنا ادامنىڭ تابىسى، الەۋمەتتىك جاعدايىمەن قاتار، دەما­لىسى، دەنساۋلىق ساقتاۋ مەن ءبىلىم الۋ مۇمكىندىگى، ءتىپتى تانىم-تۇسىنىگى دە كىرە­تىنىن ەسكەرسەك، ماسەلە تەك تابىستا تۇر­عان جوق»، دەيدى «DAMU Research Group» زەرتتەۋ اگەنتتىگىنىڭ ديرەكتورى. ال الەۋمەتتانۋ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى بايان جۇزىكبايقىزى ورتا تاپتىڭ قالىپ­تاسۋىندا ەكونوميكالىق ەمەس فاكتورلار دا وزەكتى ەكەنىن ايتادى. «ورتا تاپتىڭ قالىپتاسۋ پروتسەسى قازاق قوعامى ءۇشىن جاڭا ينستيتۋتتاردىڭ پايدا بولۋىنا الىپ كەلدى. ولاردىڭ ءبىرشاماسى كاپيتاليستىك قۇندىلىقتارمەن بىرگە يمپورتتالسا، ەكىنشىلەرىنىڭ تامىرى – ءوز قوعامىمىزدىڭ ء«تول تۋىندىسى». ورتا تاپتىڭ ەكونوميكاداعى تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتەتىن ءرولىن تالداي وتىرىپ، ونىڭ قالىپتاسۋىنداعى ەكونوميكالىق ەمەس فاكتورلاردى ەسكەرسەك، كوتەرىلىپ وتىرعان ماسەلەنىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن كورەمىز. قازاقستاندىق ورتا تاپ تۋرالى زەرتتەۋلەر نەگىزىنەن ورتا تاپتىڭ قالىپتاسۋىن كاسىپكەرلىكپەن بايلانىس­تى­رادى. كوپ جاعدايدا ول ماتەريالدىق تۇرعىدا اۋقاتتى ادامداردىڭ قاباتىن قالىپ­تاستىرۋ دەپ قاراستىرىلادى. ەكونو­مي­كالىق يگىلىك – ورتا تاپتىڭ ءبىر عانا كورسەتكىشى. قوعامنىڭ دامۋىنا ىقپال ەتۋشى ورتا تاپتىڭ پورترەتىن جاساعاندا ونىڭ الەۋمەتتىك-ساياسي، الەۋمەتتىك-مادەني بەت بەينەسى مەن جان دۇنيەسىنە دە ءۇڭىلۋ كەرەك. ورتا تاپتى قۇرايتىن توپتاردىڭ ءبىلىمى، رۋحاني ۇستانىمدارى مەن ماقسات-مۇراتى قانداي؟ ول ءوزىن كىممىن دەپ ەسەپتەيدى؟ اڭگىمە ورتا تاپ وكىلى تەك اۋقاتتى ادام عانا ەمەس، سونىمەن قاتار ومىرلىك فيلوسوفياسى قازاقستاندىق (قازاق) قوعامدى تۇراقتاندىراتىن، دامىتاتىن، ەڭ باستىسى تاريحي ساباقتاستىق ءپرينتسيپىن ساقتاعانىن كورسەتەتىن رۋحاني بىرتۇتاستىقتى قۇراۋى ءتيىس دەگەنگە سايادى» دەيدى عالىم.

 باقۋاتتىلىقپەن عانا ولشەنبەيدى

الەۋمەتتانۋشى بايان جۇزىكبايقىزى ورتا تاپتى سيپاتتاۋدا دامىعان ەلدەردىڭ ۇلگىسىنە بىردەن جۇگىنە سالۋعا بولماي­تى­نىن ايتادى. ويتكەنى ءار ەلدىڭ وزىن­دىك ەرەكشەلىكتەرى بولاتىنى ءسوزسىز. «قازاق­ستانداعى ورتا تاپتى سيپاتتاۋدا دامى­عان ەكونوميكاسى بار ەلدەردەگى كريتەري­لەر­دى قولدانۋدا سىني ۇستانىم قاجەت. قازاق­ستاندىق وتباسى (قازاق وتباسى سونىڭ ىشىندە) نۋكلەارلىق سيپاتقا يە بولۋى باسىم بولعانىنا قاراماستان، ۇلكەن وتباسىلىق قاسيەتىنەن، اۋلەتتىك قۇرى­لىمىنان ايىرىلا قويعان جوق. بۇل ءوز كەزەگىندە الەۋمەتتىك قاتىناستاردىڭ ەرەكشە­لىگىنە ىقپال ەتىپ وتىر. سونىڭ ىشىندە ورتا تاپتىڭ قالىپتاسۋىنا دا اسەر ەتەدى» دەيدى ول. ال تيمۋر ايساۋىتوۆ بولسا قا­زاقتىڭ «تەكتى» دەگەن ۇعىمى ورتا تاپتى سيپاتتاۋعا جارايتىنىن العا تارتادى. «ارينە بۇل مەنىڭ جەكە ويىم. دەگەنمەن تەكتىلىك دەگەننىڭ ءوزى كوزى اشىق، كوكىرەگى وياۋ ادامعا قاتىستى ايتىلاتىن بولسا كەر­ەك. ءارى ولاردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى دا جارلى-جاقىبايدان ءتاۋىر بولادى. بۇل جەردە مەن ماسەلەگە رۋحاني-مادەني قۇندىلىقتار تۇرعىسىنان كەلىپ وتىرمىن. ورتا تاپ وكىلدەرىنىڭ تابىسى عانا ەمەس، ساياسي ۇستانىمى، ولار قاجەت ەتەتىن رۋحاني-مادەني قۇندىلىقتار دا ەسكەرىلۋى ءتيىس. سوندىقتان تەكتىلىكتىڭ ورتا تاپ ۇعىمىمەن بايلانىسى بار دەپ بىلەمىن» دەدى، ت.ايساۋىتوۆ. دەمەك ورتا تاپ دەگەننىڭ ءوزى ءبىر عانا اۋقاتتىلىقپەن ولشەنبەيتىن بولسا كەرەك.

بىراق داعدارىس كەزىندە ءبارىبىر ورتا تاپ وكىلدەرىنىڭ سانى ازاياتىنىن كەز كەلگەن زەرتتەۋشى مويىندايدى. شاماسى «سانانى تۇرمىس بيلەپ» ادامداردىڭ رۋحاني-مادەني سۇرانىستارى كەيىنگى ساتىعا ىعىستىرىلاتىن بولسا كەرەك. «داعدارىس كەزىندە نارىقتاعى اۋىتقۋلار مەن ءبىز سياقتى مۇناي ەكونوميكاسى بار ەلدەردە، اسىرەسە، ينستيتۋتتانۋ دارەجەسى ءالسىز ورتا تاپ ءوز پوزيتسياسىن تومەندەتەدى. ول قايتا قالپىنا كەلۋى ءۇشىن ءبىرشاما رەسۋرس، ياعني ۋاقىت، قارجى، تاجىريبە، جاڭا ءبىلىم مەن سول ءبىلىم نەگىزىندە وڭدەلگەن اقپارات قاجەت بولادى. ايتا كەتەتىن جايت، بۇل تەك ورتا تاپ بۋىنىنا عانا ەمەس، جالپى قوعامعا قاجەت. وسى جەردە ەكونوميكاداعى رەفورمالاردىڭ كونتسەپتۋاليزاتسياسى، ونى جان-جاقتى تالقىلاۋ ماسەلەسى دە ماڭىزدى» دەيدى ب.جۇزىكبايقىزى. ونىڭ ايتۋىنشا، داعدارىس كەزىندە پرەكارياتتانعان توپ كوبەيەدى ەكەن. بۇل دەگەنىڭىز ەڭبەك قاتىناستارىندا تۇراقتىلىق ازايىپ، جاسالعان كەلىسىمشارتتىڭ كەز كەلگەن ساتتە بۇزىلۋى مۇمكىن جاعدايدىڭ قالىپتاسۋى بولسا كەرەك. ياعني، جۇمىس بەرۋشى ەڭبەك قاتىناس­تارىندا ازاماتقا الەۋمەتتىك جانە قۇقىقتىق كەپىلدىك بەرمەيدى، قوعام­دا ازاماتتىق-قۇقىقتىق كەلىسىمشارت ارقى­لى قىسقا مەرىزىمگە جالدانىپ جۇمىس ىستەي­تىن­دەر كوبەيەدى. فريلانسەرلەردى، اۋتستاف­في­نگ نەگىزىندە جۇمىس ىستەيتىندەردى، جال­دا­­­مالى جۇمىسشىلاردى وسىلاردىڭ قاتا­رىنا قوسۋعا بولادى. پرەكارياتسيا جۇمىس بەرۋشىنىڭ پەرسونال ءۇشىن قانداي دا ءبىر جاۋاپكەرشىلىك الۋىن مەيىلىنشە ازايتادى. مۇندايدا كاسىپوداقتاردىڭ قىزمەتى السىرەيدى. وكىنىشكە قاراي، ەلىمىز­دە مۇنداي جاعدايدىڭ قالىپتاسقانى بەل­گى­لى. «داعدارىس كەزەڭى پرەكارياتتانعان توپتىڭ كوبەيۋىنە الىپ كەلەدى. بريتاندىق ەكونوميست جانە الەۋمەتتانۋشى گاي ستەندينگتىڭ زەرتتەۋلەرىنە سايكەس قوعام­نىڭ پرەكاريزاتسياسى اسا قاۋىپتى قۇبى­لىس­تىڭ ءبىرى. بۇل – تۇراقتى جۇمىسى جوق، جۇمىسپەن ۋاقىتشا جانە كەزدەيسوق قام­تىل­عان الەۋمەتتىك تۇرعىدا قورعالماعان توپ. الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندە پرەكا­­ريات 30-40%-دى قۇرايدى. پرەكاريزاتسيانىڭ اسا ۇلكەن قاۋپىن ەڭبەك نارىعىنداعى كاسىبي ماماندانۋ دەڭگەيىن تومەندەۋىنەن بايقاۋعا بولادى. قازاقستاندىق پرەكا­ريات تا جەتكىلىكتى دارەجەدە زەرتتەلمە­گەن توپ بولىپ وتىر» دەيدى ب.جۇزىكبايقىزى. ەلىمىزدە شەتەلدىك جۇمىسشىلار مەن وتان­داس­­تارىمىزدىڭ تابىسىنداعى ايىرما­شىلىق، شەتەلدىكتەر مەن قازاقس­تاندىق جۇ­مىسشىلاردىڭ ءجيى-ءجيى كيكىل­جىڭگە كە­لىپ قالاتىنى دا وسى پرەكاريزاتسيانىڭ كە­سىرىنەن بولۋى دا مۇمكىن. ءبىز مۇنىڭ ءبارىن الەۋمەتتىك ادىلەتسىزدىككە اپارىپ تىرەگەنىمىزبەن، ءىس جۇزىندە قازاقستاندا كلاس­سيكالىق ۇلگىدەگى ورتا تاپتىڭ قالىپ­تا­سا الماي جاتقانىنىڭ سالدارى بولسا كەرەك. كلاسسيكالىق ورتا تاپتىڭ ولشەمدەرى ءبىز ءۇشىن ازىرگە الىس سياقتى كورىنەدى. «ورتا تاپقا قاتىستى الەمدىك كورسەتكىش بويىنشا جان باسىنا شاققانداعى ايلىق تابىس كولەمى 2-2،5 مىڭ دوللار، 40 شارشى مەتر باسپانا، وتباسىندا كەم دەگەندە 2 اۆتوكولىك بولۋى كەرەك دەگەن كلاسسيكالىق مىسالدى الساق، قازاقستاندىق ورتا تاپتى الەمدىك ستاندارتپەن باعالاۋدىڭ قانشا­لىق­تى قيىن ەكەنىن كورۋىمىزگە بولادى» دەدى ب.جۇزىكبايقىزى. ءبىزدىڭ ورتا تاپ قالىپ­تاسپاي جاتىر دەۋىمىزدىڭ سىرى وسىن­دا. بۇدان بولەك وزدەرىن ورتا تاپقا جاتقى­زاتىن ازاماتتار ەلىمىزدە جانە شەتەلدەردە قانشالىقتى ءجيى دەمالادى، تەا­تر مەن كينوعا ايىنا نەشە رەت بارادى، قۇندى قاعاز نارىعىنا قىزىعىپ، قانداي دا ءبىر فيرمانىڭ اكتسياسىن ساتىپ الۋعا قاۋقارلى ما، بىلىكتىلىكتەرىن ارتتىرۋ ءۇشىن نە ىستەيدى، جالپى ەڭبەك نارىعىنداعى باسەكەگە قابىلەتتى مە دەگەندەي سانسىز ساۋال­دار­عا جاۋاپ بەرۋ كەرەك.

 ەلدىڭ بەلسەندى ازاماتتارى شەتكە كەتە باستادى

جۋىردا ماسس-مەديادا ەلىمىزدەن شەتەلدەرگە كەتكەن ازاماتتار جايلى دەرەكتەر جاريالاندى. 34،4 مىڭ ادام شەتەلگە كوشىپ كەتىپتى. اسىرەسە سولتۇستىك ايماقتاردا شە­تەل­­­­دەرگە قونىس اۋدارعاندار كوپ ەكەنى باي­قالعان. شەتەلدەرگە كەتىپ جاتقان­دار­دىڭ باسىم بولىگى جوعارى ءبىلىمدى ازا­مات­تار. 2017 جىلى شەتەلگە 11290 جوعارى ءبىلىمدى ازامات قونىس اۋدارعان. بىرقاتار الەۋمەتتانۋشىلار قازاق­ستان­نىڭ ءاربىر ونىنشى تۇرعىنى شەتەلگە قونىس اۋدارۋدى كوزدەيتىنىن ايتىپ ءجۇر. بۇل دەگەنىڭىز ونسىز دا قالىپتاسىپ بىتپە­گەن ورتا تاپتى تىپتەن السىرەتەرى ءسوزسىز. الەۋ­مەتتانۋشى ب.جۇزىكبايقىزى دا بۇل ماسەلەگە الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. «ەندى ورتا تاپتىڭ پسيحولوگيالىق پورترەتىندەگى ماڭىز­دى مىنا نيۋانسقا كوز جۇگىرتسەك: ورتا تاپ وكىلى بەلسەندى، باستاماشىل، جاڭاشىل جانە تاۋەكەلشىل. سوڭعى جىلدارداعى ميگرا­تسيالىق كوڭىل-كۇيگە، ستراتەگيالارعا قارا­عاندا، ءبىز قازاقستاندىقتاردىڭ وسىنداي بەلسەندى بولىگىنەن ايىرىلىپ قالۋ قاۋپىنىڭ بار ەكەنىن دە مويىنداۋىمىز كەرەك» دەگەن عالىم قوعامداعى ساياسي، الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ورتا تاپتىڭ ۇلەسى ارتۋى كەرەك ەكەنىن ايتادى. «قوعامداعى ساياسي، الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇراق­تى­لىق­تى قامتاماسىز ەتەتىن فۋنكتسياسىن تولىق اتقارۋ ءۇشىن ورتا تاپ 50-60% -دى قۇراۋ كەرەك دەسەك، قازاقستاندىق ورتا تاپ بۇل مەجەگە جەتكەن جوق جانە ورتا تاپ­تىڭ قالىپتاسۋىن تەك ەكونوميكالىق تۇر­عىدان قاراستىرۋ دا جاڭساق پىكىر. ماسە­لە كەشەندى رەفورمالاردى تالاپ ەتەدى» دەيدى ول. قىسقاسى، عىلىمي تىلدە «ورتا تاپ» اتالىپ كەتكەن توپتىڭ ۇلەسى حالىق­تىڭ تەڭ جارتىسىن قۇرامايىنشا، ەلدىڭ دامۋى جالعاسىپ، ساياسي، الەۋمەتتىك-ەكونو­مي­كالىق تۇراقتىلىقتىڭ ساقتالاتىنىنا كەپىل­دىك بەرۋ قيىن ءىس بولسا كەرەك.

 ءتۇيىن

قازاقستانداعى ورتا تاپتىڭ ەڭ ۇلكەن  ارتىقشىلىعى – بىلىمدە.  قازاقس­تان­دىق­تار­دىڭ ساۋاتتىلىق دەڭگەيىمەن جوعارى ءبىلىم الۋ مۇمكىندىگى جوعارى. الايدا بىلىك­تىلىك ماسەلەسىندە  ماقتانا المايتىنى­مىز تاعى بار. ادەتتە ورتا تاپتىڭ قالىپ­تا­سۋى­نا الەۋمەتتىك موبيلدىلىكتىڭ ىقپال ەتە­تىنى ايتىلادى. اسىرەسە ۆەرتيكالدى مو­بيل­دىلىك نەمەسە الەۋمەتتىك  ليفت  ەرەكشە ما­ڭىزدى بولسا كەرەك. بىراق قازاقستاندا ۆەرتي­كالدى موبيلدىلىكتىڭ ناقتى قانداي دەڭگەيدە ەكەنىن دە ءدوپ باسىپ ايتار ەشكىم جوق. بىراق  ەلدىڭ ەڭسەسىن تىكتەر  تاپتىڭ ايتەۋىر ءبىر قالىپتاسارى انىق. تەك تىم ۇزاققا  سوزىلماسا بولعانى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

تاۋەلسىزدىك – تۇعىرىم

ايماقتار • كەشە

كۇلكى كەرۋەنى № 25

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار