1 جىلدا 12,5 ملن شارشى مەتر ءۇي بەرىلدى
الدىمەن «نۇرلى جەر» مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ بارىسى تۋرالى يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى ب.اتامقۇلوۆ پەن «بايتەرەك» ۇبح» اق توراعاسى ا.ءارىپحانوۆ بايانداما جاسادى. يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترىنىڭ ايتۋىنشا, «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى اياسىندا مەملەكەت جۇمساعان ءار 1 تەڭگەگە شاققاندا 6 تەڭگە تىكەلەي ينۆەستيتسيا تارتىلدى.
– ازاماتتاردى باسپانامەن قامتۋ – بيلىك پەن قوعام الدىندا تۇرعان وزەكتى ءارى وتكىر ماسەلەلەردىڭ ءبىرى. ەلىمىزدە حالىق سانى كوبەيىپ, جاس وتباسىلاردىڭ قاتارى ارتىپ كەلەدى. پاتەرگە, جەكە ۇيگە دەگەن سۇرانىس جوعارى. ءار قازاقستاندىق تۇرعىن ءۇي جاعدايىن جاقسارتۋعا مۇددەلى. «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى حالىقتىڭ قالىڭ توبىنا باعىتتالعان. بۇل باعدارلاما جەكە ينۆەستيتسيالار مەن ازاماتتاردىڭ جيناقتارىن تارتۋ ەسەبىنەن تۇرعىن ءۇيدىڭ قولجەتىمدى بولۋى مەن قۇرىلىس سەكتورىن قولداۋدىڭ ءتۇرلى تەتىكتەرىن ۇسىنادى, − دەدى مينيستر.
باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ اياسىندا 2017 جىلدان باستاپ 33,5 ملن شارشى مەتر جاڭا تۇرعىن ءۇي سالىندى. 300 مىڭعا جۋىق وتباسى تۇرعىن ءۇي جاعدايىن جاقسارتتى. تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا بارلىعى 3,3 ترلن تەڭگەدەن استام ينۆەستيتسيا سالىندى. باسپانانى پايدالانۋعا بەرۋدىڭ وڭ سەرپىنى ساقتالۋدا. ورتاشا ءوسىم – 10 پايىز.
– ورتا ەسەپپەن العاندا ينۆەستيتسيا جىل سايىن 18 پايىزعا ۇلعايۋدا. بىلتىر 12,5 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. بۇل ەلىمىزدىڭ ءار تۇرعىنىنا شاققاندا 0,68 شارشى مەتردى قۇرايدى. تمد ەلدەرى اراسىنداعى ەڭ جوعارى كورسەتكىش. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز 2030 جىلعا قاراي ءار تۇرعىنعا شاققانداعى باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ كورسەتكىشىن 30 شارشى مەترگە دەيىن جەتكىزۋ, − دەدى ب.اتامقۇلوۆ.
مينيستر اتاپ وتكەندەي, باعدارلاما اياسىندا 3 جىل ىشىندە 51 مىڭ وتباسىنا ساتىپ الۋسىز جالعا بەرىلەتىن جانە كرەديتتىك تۇرعىن ءۇي بەرۋ جوسپارلانعان. بۇل رەتتە كوپ بالالى وتباسىلاردىڭ باسپانا ماسەلەلەرىن شەشۋگە باسىمدىق بەرىلمەك.
يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى كەلتىرگەن مالىمەت بويىنشا «باقىتتى وتباسى» باعدارلاماسى نەگىزىندە تۇرمىسى تومەن 5 مىڭ وتباسىنا جەڭىلدەتىلگەن كرەديت ۇسىنىلۋدا. حالىق پەن بيزنەستى باسپانا سالۋعا ىنتالاندىرۋ ءۇشىن جاپپاي قۇرىلىس اۋداندارىنا ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيا تارتۋعا 225 ملرد تەڭگە ءبولىندى. سونىڭ ىشىندە وسى قاراجات ەسەبىنەن ازاماتتارعا جەكە تۇرعىن ءۇي سالۋعا ارنالعان 130 مىڭ جەر ۋچاسكەسى كوممۋنيكاتسيامەن قامتاماسىز ەتىلدى. سۋبسيديالانعان كرەديتتەردىڭ اياسىندا جەكە قۇرىلىس سالۋشىلار 3 جىل ىشىندە 549 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي, كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور سۋبەكتىلەرى, 20 مىڭعا جۋىق پاتەر سالىندى.
دەسە دە ەلوردادا جىل سوڭىنا قاراي قۇرىلىس قارقىنى باسەڭدەپ بارادى, سونىڭ سالدارىنان ءاۋ باستا بەكىتىلگەن جوسپار ورىندالماۋى مۇمكىن.
– رەسپۋبليكا بويىنشا جىلدىق جوسپار 13 ملن شارشى مەتردى قۇرايدى. دەگەنمەن, 10 ايدىڭ قورىتىندىسىندا نۇر-سۇلتان قالاسىندا تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋ قارقىنى 35,8 پايىزعا تومەندەۋىنە بايلانىستى جوسپارلانعان مەجەگە جەتە الماي قالۋىمىز مۇمكىن, − دەدى ب.اتامقۇلوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, بيىل تۇرعىن ۇيلەردى ۋاقتىلى پايدالانۋعا بەرۋ ءۇشىن قۇرىلىس الاڭدارىنا ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالار تارتۋعا 77,3 ملرد تەڭگە ءبولىندى. 10 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قارجىلاندىرۋ جوسپارىنا سايكەس وڭىرلەرگە 59,3 ملرد تەڭگە اۋدارىلدى. ونىڭ 56,3 ملرد تەڭگەسى نەمەسە 96 پايىزى يگەرىلدى.
– تۇركىستان, باتىس قازاقستان, قاراعاندى وبلىستارىندا قاراجاتتىڭ يگەرىلۋ كورسەتكىشى تومەن. سوت پروتسەستەرى مەن جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتامانىڭ تۇزەتىلۋىنە بايلانىستى بىرقاتار ءوڭىر بولىنگەن قاراجاتتى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن قايتارۋدى جوسپارلاپ وتىر. ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز جالعا بەرىلەتىن باسپانا بويىنشا جوبالاردى ىسكە اسىرۋ كەزىندە پاۆلودار, ماڭعىستاۋ, اتىراۋ وبلىستارىنىڭ اكىمدىكتەرى بولىنگەن قاراجاتتى تولىق يگەرمەدى, − دەدى مينيستر.
تابىسى تومەن ازاماتتاردىڭ «5-20-25» باعدارلاماسىمەن باسپانا الۋىنا مۇمكىندىك تۋدىرۋ قاراستىرىلىپ وتىر.
– «بىرىڭعاي تۇرعىن ءۇي ساياساتىن ىسكە اسىرۋ» اتتى ءبىرىنشى مىندەتتىڭ اياسىندا تۇرعىن ۇيگە قولجەتىمدىلىك ساتىسى ەنگىزىلەدى. ايقىنداۋشى فاكتور – حالىقتىڭ تابىسى. وتباسىنىڭ 1 مۇشەسىنە شاققاندا ەڭ تومەن كۇنكورىس دەڭگەيىنە دەيىنگى تابىسى بار ازاماتتارعا (29,7 مىڭ تەڭگە) ساتىپ الۋسىز جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي ۇسىنىلادى (جەتىم بالالار, 1-2-توپتاعى مۇگەدەكتەر, زەينەتكەرلەر جانە ت.ب.). «باقىتتى وتباسى» باعدارلاماسى بۇرىنعىسىنشا 2 ەڭ تومەن كۇنكورىس دەڭگەيىنە دەيىنگى تابىسى بار ازاماتتارعا (59,4 مىڭ تەڭگە) قولجەتىمدى بولادى (كوپ بالالى, تولىق ەمەس جانە مۇگەدەك بالالارى بار وتباسىلار), − دەدى مينيستر. سونىمەن قاتار, ەڭ تومەن كۇنكورىس دەڭگەيىنە دەيىنگى تابىسى بار ازاماتتارعا (92 مىڭ تەڭگە) «5-20-25» باعدارلاماسى بويىنشا اكىمدىكتەردىڭ كرەديتتىك تۇرعىن ۇيلەرىن الۋ مۇمكىندىگى بەرىلەدى. تابىسى 5 كۇنكورىس دەڭگەيىنەن اساتىن ادامدار (148,5 مىڭ تەڭگە) باستاپقى جانە كەيىنگى نارىقتان تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋ ءۇشىن قولدانىستاعى «باسپانا-حيت», قازاقستان يپوتەكالىق كومپانياسىنىڭ «وردا», «تۇرعىنۇيقۇرىلىسجيناقبانكىنىڭ» ء«وز ءۇيىم» سياقتى ونىمدەرىن پايدالانا الادى.
− باسپانا الۋدىڭ اشىقتىعى مەن بىرىڭعاي جۇيەلىك ەسەپكە الۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن كەزەكتە تۇرعانداردىڭ بىرىڭعاي رەسپۋبليكالىق بازاسى ەنگىزىلۋدە. اتالعان بازانىڭ دەرەكتەرى كەزەكتە تۇرعان ادامدار اراسىندا تۇرعىن ءۇيدىڭ قولجەتىمدىلىگىن انىقتاۋ ءۇشىن پايدالانىلادى. بۇل مەملەكەتتىك قاراجاتتى پايدالانۋدىڭ تيىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتەدى, − دەدى مينيستر.
تاقىرىپتى قورىتىندىلاۋ بارىسىندا پرەمەر-مينيستر اسقار مامين جاڭا «نۇرلى جەر» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى ءاربىر قازاقستاندىققا تۇرعىن ءۇي ماسەلەسىن ءوزىنىڭ تابىس دەڭگەيىنە قاراي شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى. ۇكىمەت باسشىسى مەملەكەتتىك باعدارلامانى وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن قابىلداۋدى قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى.
اكىمدەر تاۋاردىڭ قايدان, قالاي كەلەتىنىنەن بەيحابار
ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترى ب.سۇلتانوۆ سوڭعى ۋاقىتتا ەلىمىزدەگى ازىق-ت ۇلىك باعاسىنىڭ قىمباتتاۋ سەبەبىن ءتۇسىندىردى.
– باعانىڭ ءوسۋ سەبەپتەرىن انىقتاۋ ءۇشىن تالداۋ جۇرگىزىلدى. بىرىنشىدەن, ازىق-ت ۇلىك نارىعىندا ءارتۇرلى ساۋدا ۇستەمە باعالارى بار كوپتەگەن ديستريبيۋتەردىڭ جانە باسقا دا ءتيىمسىز دەلدالدار سانىنىڭ كوپ بولۋى, جەتكىزۋ شارتتارىنىڭ ورىندالماۋى, ساقتاۋ ارنالارىنىڭ جوقتىعى سەبەپ بولۋدا. سالدارىنان كەيبىر تاۋارلاردىڭ باعاسى اسپانداپ كەتتى, − دەدى مينيستر. بۇعان قوسا ەكسپورت كولەمىنىڭ ارتۋى دا كەرى اسەر ەتىپ وتىر. سوندىقتان دا يمپورتتىق تاۋارلار قىمباتتاعان.
– ماسەلەن, بيىل ەلىمىزدە قاراقۇمىق القابىنىڭ اۋماعى 30 پايىزعا تارىلدى. سونىمەن قاتار رەسەيدە 5 جىل ىشىندە ءونىمنىڭ از بولۋىنا بايلانىستى باعانىڭ وسكەنى بايقالادى. كۇرىشتىڭ قىمباتتاۋى وزبەكستان مەن تۇرىكمەنستان تاراپىنان قازاقستاندىق كۇرىشكە سۇرانىستىڭ ارتۋىنا بايلانىستى بولىپ وتىر. وسىلايشا اتالعان ەلدەرگە ەكسپورت كولەمى 22 ەسەگە ءوستى. رەسەيدە كۇرىشتىڭ باعاسى 14 پايىزعا قىمباتتادى, ءبىزدىڭ ۆاليۋتامەن ەسەپتەگەندە كيلوسى 368,5 تەڭگەدەن 420,2 تەڭگەگە دەيىن ءوستى. دەگەنمەن, وڭىرارالىق تاۋار جەتكىزۋ بويىنشا تالداۋ جۇرگىزۋ كەزىندە اكىمدىكتەر ءوز وڭىرلەرىندە قانداي تاۋار وندىرىلەتىنىن جانە قايدان اكەلىنەتىنىن بىلە بەرمەيتىنىن بايقادىق, − دەدى ب.سۇلتانوۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, وبلىس باسشىلارى ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ باعاسىن رەتتەۋ فۋنكتسيالارىن دۇرىس پايدالانباي وتىر.
– قازان ايىنىڭ باسىنان 12 قاراشاعا دەيىنگى جاعداي بويىنشا الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ باعاسى 1,1 پايىز قىمباتتادى. بۇل رەتتە ەگىن جيناۋ ماۋسىمىنا قاراماستان بىرنەشە تاۋاردىڭ باعاسى ون پايىزداي وسكەنى بايقالادى. ماسەلەن, قاراقۇمىق جارماسى جىل باسىنان – 62,9 پايىزعا, كۇرىش – 32,3, ۇن – 27,8 پايىزعا قىمباتتادى. قازان مەن قاراشا ارالىعىندا كۇنباعىس مايى – 0,4 پايىزعا, كارتوپ – 3,4, ءسابىز – 4,5, پياز – 5,8, قىرىققابات – 7,7, قانت 7,9 پايىزعا ارزاندادى, − دەدى مينيستر.
بەلگىلى بولعانداي, جىل باسىنان بەرى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى اسىرەسە اتىراۋ, پاۆلودار, جامبىل, اقتوبە وبلىستارىندا جانە نۇر-سۇلتان قالاسىندا قىمباتتاعان.
− مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا اتالعان وڭىرلەردە اكىمدەردىڭ ورىنباسارلارى دەڭگەيىندە ءتيىستى تۇلعالاردى جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋدى ۇسىنامىن. بۇل رەتتە بارلىق وڭىردە نەگىزىنەن كوكونىس, ەت, نان مەن قاراقۇمىق باعاسى شەكتى مەجەدەن 15 پايىزعا اسقانىن اتاپ ءوتۋ كەرەك, − دەدى ب.سۇلتانوۆ.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا قىزىلوردا, شىمكەنت جانە تۇركىستان قالالارىندا 6 تاۋار الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنا شەكتى ماندەردىڭ ەڭ كوپ ۇلعايعانى تىركەلگەن. ياعني, قىرىققابات, پياز, ءسابىز, ۇن, نان جانە سيىر ەتى قىمباتتاعان. ال الماتى, اقتوبە قالالارىندا, اقمولا, سولتۇستىك قازاقستان جانە جامبىل وبلىستارىندا 5 تاۋاردىڭ باعاسى كوتەرىلگەن.
وڭالتۋ كومەگىنىڭ اۋقىمى 42,2 پايىزعا ارتتى
ۇكىمەت وتىرىسىنىڭ كۇن تارتىبىندە قارالعان تاعى ءبىر ماسەلە قاراعاندى وبلىسىندا مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدى ء(مامس) ەنگىزۋ بويىنشا قاناتقاقتى جوبانىڭ ىسكە اسىرىلۋىنا قاتىستى بولدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەلجان ءبىرتانوۆ, قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمى جەڭىس قاسىمبەك, «مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى» كەاق باسقارما توراعاسى ايباتىر جۇماعۇلوۆ تاقىرىپقا قاتىستى بايانداما جاسادى.
جيىندا ايتىلعانداي وڭىردە ەكى ايدا تۇرعىنداردى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ (192%-عا) ەسەبىنەن وڭالتۋ كومەگىنىڭ اۋقىمى (42,2%-عا) جانە قىمبات زەرتتەۋلەرمەن (كت جانە مرت) قامتۋ كولەمى ارتتى. تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمىنىڭ جاڭا مودەلى مەن ءمامس پاكەتىندە 2020 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ءۇش دەڭگەيلى مەديتسينالىق قامسىزداندىرۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ قاراستىرىلعان.
ءمامس ەنگىزىلگەننەن كەيىن جالپى العاندا 2020 جىلى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا ارنالعان بيۋدجەت ەلىمىز بويىنشا شامامەن 1,5 ترلن تەڭگەنى قۇرايدى. مەديتسينالىق وڭالتۋدى قوسا العاندا, حالىقتىڭ قاجەتتىلىكتەرىنە نەگىزدەلگەن مەديتسينالىق كومەكتىڭ باسىم تۇرلەرىن قارجىلاندىرۋ كولەمى ەداۋىر ۇلعايادى. ول كەلەسى جىلى 7 ەسەگە, 2025 جىلعا قاراي 11 ەسەگە دەيىن ۇلعايادى دەپ جوسپارلانعان. كەلەسى جىلى مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسى كوبەيەدى. اتاپ ايتقاندا دارىگەرلەردىڭ ەڭبەكاقىسى 30%-عا, ورتا مەديتسينا قىزمەتكەرىنىڭ تابىسى 20%-عا وسەدى, ال 2025 جىلعا قاراي ولار قازىرگى جالاقىمەن سالىستىرعاندا 2 ەسە كوپ الۋى ءتيىس.
– ەلباسى ن. نازارباەۆ مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋعا كوشۋگە تولىق دايىندىقتى قامتاماسىز ەتۋ مىندەتىن جۇكتەدى. مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆ ءوزىنىڭ جولداۋىندا الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدى ىسكە اسىرۋ ماسەلەسىنە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ قاجەتتىگىن ەسكەرتتى. ول بارلىق قازاقستاندىقتى قامتۋى ءتيىس. سول ءۇشىن بارلىق دەڭگەيدەگى مەديتسينالىق مەكەمەلەر قاجەتتى اقپاراتتىق جۇيەلەرگە قوسىلۋى كەرەك. ءاربىر ازاماتتىڭ دەرەكتەرى جاڭارتىلۋى كەرەك, − دەدى ا.مامين.
پرەمەر-مينيستر ءمامس ەنگىزۋ بويىنشا قاناتقاقتى جوبانىڭ ناتيجەسىن وڭ باعالاپ, قاراعاندى وبلىسىنىڭ بۇل تاجىريبەسىن باسقا وڭىرلەر دە ەسكەرۋى كەرەك ەكەنىن ايتتى.
