باعدارلامالار • 19 قاراشا، 2019

باسپانامەن قامتيتىن باستى قۇجات

167 رەتكورسەتىلدى

كەشە پرەمەر-مينيستر اسقار ءماميننىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا «نۇرلى جەر» مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ بارىسى تالقىلانىپ، باعدارلامانىڭ الداعى 5 جىلداعى جوسپارى قارالدى. سونىمەن قاتار الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ باعاسىن رەتتەۋ، قاراعاندى وبلىسىندا مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدى ەنگىزۋ جونىندەگى قاناتقاقتى جوبانىڭ ىسكە اسىرىلۋ بارىسى باياندالدى.

1 جىلدا 12،5 ملن شارشى مەتر ءۇي بەرىلدى

الدىمەن «نۇرلى جەر» مەم­لە­كەتتىك تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس باع­دار­لاماسىن ىسكە اسىرۋ بارىسى تۋرالى يندۋستريا جانە ينفرا­قۇرى­لىمدىق دامۋ ءمينيسترى ب.اتام­قۇلوۆ پەن «بايتەرەك» ۇبح» اق توراعاسى ا.ءارىپحانوۆ بايان­داما جاسادى. يندۋستريا جانە ينف­را­قۇ­­رىلىمدىق دامۋ ءمي­نيسترى­نىڭ اي­تۋىنشا، «نۇرلى جەر» باع­دار­­لا­ماسى اياسىندا مەملەكەت جۇم­سا­عان ءار 1 تەڭگەگە شاق­قان­دا 6 تەڭگە تىكە­لەي ينۆەستيتسيا تارتىلدى.

– ازاماتتاردى باسپانامەن قامتۋ – بيلىك پەن قوعام الدىن­دا تۇرعان وزەكتى ءارى وتكىر ماسەلە­لەر­دىڭ ءبىرى. ەلىمىزدە حالىق سانى كوبە­يىپ، جاس وتباسىلاردىڭ قاتارى ارتىپ كەلەدى. پاتەرگە، جەكە ۇيگە دە­گەن سۇرانىس جوعارى. ءار قازاق­ستان­دىق تۇرعىن ءۇي جاعدايىن جاق­سارتۋعا مۇددەلى. «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى حالىقتىڭ قا­لىڭ توبىنا باعىتتالعان. بۇل باعدار­لاما جەكە ينۆەستيتسيالار مەن ازاماتتاردىڭ جيناقتارىن تارتۋ ەسەبىنەن تۇرعىن ءۇيدىڭ قولجەتىمدى بولۋى مەن قۇرىلىس سەكتورىن قول­داۋدىڭ ءتۇرلى تەتىكتەرىن ۇسىنادى، − دەدى مينيستر.

باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ اياسىندا 2017 جىلدان باستاپ 33،5 ملن شارشى مەتر جاڭا تۇرعىن ءۇي سالىندى. 300 مىڭعا جۋىق وتباسى تۇرعىن ءۇي جاعدايىن جاقسارتتى. تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا بارلىعى 3،3 ترلن تەڭگەدەن استام ينۆەستي­تسيا سالىندى. باسپانانى پاي­دالا­نۋعا بەرۋدىڭ وڭ سەرپىنى ساق­تالۋدا. ورتاشا ءوسىم – 10 پايىز.

– ورتا ەسەپپەن العاندا ينۆەس­تي­تسيا جىل سايىن 18 پايىز­عا ۇلعايۋدا. بىلتىر 12،5 ملن شار­شى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدا­لا­نۋعا بەرىلدى. بۇل ەلىمىزدىڭ ءار تۇرعىنىنا شاققاندا 0،68 شار­شى مەتردى قۇرايدى. تمد ەل­دەرى اراسىنداعى ەڭ جوعارى كور­سەتكىش. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز 2030 جىلعا قاراي ءار تۇرعىنعا شاققان­داعى باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ كورسەتكىشىن 30 شارشى مەترگە دەيىن جەتكىزۋ، − دەدى ب.اتامقۇلوۆ.

مينيستر اتاپ وتكەندەي، باع­دارلاما اياسىندا 3 جىل ىشىندە 51 مىڭ وتباسىنا ساتىپ الۋسىز جالعا بەرىلەتىن جانە كرەديتتىك تۇرعىن ءۇي بەرۋ جوسپارلانعان. بۇل رەتتە كوپ بالالى وتباسىلاردىڭ باسپانا ماسەلەلەرىن شەشۋگە باسىمدىق بەرىلمەك.

يندۋستريا جانە ينفراقۇ­رىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى كەل­تىر­گەن مالىمەت بويىنشا «باقىت­تى وتباسى» باعدارلاماسى نەگىزىندە تۇرمىسى تومەن 5 مىڭ وتبا­سىنا جە­ڭىلدەتىلگەن كرەديت ۇسى­نىلۋدا. حالىق پەن بيز­نەستى باسپانا سالۋ­عا ىنتالاندىرۋ ءۇشىن جاپپاي قۇرى­لىس اۋدا­ن­دارىنا ينجەنەرلىك-كوممۋني­كا­تسيا تارتۋعا 225 ملرد تەڭگە ءبولىن­دى. سونىڭ ىشىندە وسى قارا­جات ەسەبىنەن ازاماتتارعا جەكە تۇر­عىن ءۇي سالۋعا ارنالعان 130 مىڭ جەر ۋچاسكەسى كوممۋنيكاتسيا­مەن قامتاماسىز ەتىلدى. سۋبسي­ديا­لانعان كرەديتتەردىڭ اياسىندا جەكە قۇرىلىس سالۋشىلار 3 جىل ىشىن­دە 549 مىڭ شارشى مەتر تۇر­عىن ءۇي، كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور سۋبەك­تىلەرى، 20 مىڭعا جۋىق پاتەر سالىندى.

دەسە دە ەلوردادا جىل سوڭىنا قاراي قۇرىلىس قارقىنى باسەڭدەپ بارادى، سونىڭ سالدارىنان ءاۋ باس­تا بەكىتىلگەن جوسپار ورىندال­ماۋى مۇمكىن.

– رەسپۋبليكا بويىنشا جىل­دىق جوسپار 13 ملن شارشى مەتر­دى قۇ­رايدى. دەگەنمەن، 10 اي­دىڭ قو­­رى­­تىن­دىسىندا نۇر-سۇل­تان قا­لا­سىندا تۇرعىن ءۇيدى پاي­دا­لا­نۋ­عا بەرۋ قارقىنى 35،8 پا­يىز­­عا تومەندەۋىنە بايلانىستى جوس­­پار­لانعان مەجەگە جەتە الماي قالۋىمىز مۇمكىن، − دەدى ب.اتامقۇلوۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا، بيىل تۇرعىن ۇيلەردى ۋاقتىلى پايدالانۋعا بەرۋ ءۇشىن قۇرىلىس الاڭدارى­نا ين­­جەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالار تار­­تۋعا 77،3 ملرد تەڭگە ءبولىندى. 10 اي­دىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قارجىلاندىرۋ جوسپارىنا سايكەس وڭىرلەرگە 59،3 ملرد تەڭ­گە اۋدارىلدى. ونىڭ 56،3 ملرد تەڭ­گەسى نەمەسە 96 پايىزى يگەرىلدى.

– تۇركىستان، باتىس قازاق­ستان، قاراعاندى وبلىستارىندا قا­را­جاتتىڭ يگەرىلۋ كورسەتكىشى تومەن. سوت پروتسەستەرى مەن جوبا­لاۋ-سمەتالىق قۇجاتتامانىڭ تۇزە­تىلۋىنە بايلانىستى بىرقاتار ءوڭىر بولىنگەن قاراجاتتى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن قايتارۋدى جوسپارلاپ وتىر. ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز جالعا بەرىلەتىن باسپانا بويىنشا جوبالاردى ىسكە اسىرۋ كەزىندە پاۆ­لودار، ماڭعىستاۋ، اتىراۋ وب­لىس­تارىنىڭ اكىمدىكتەرى بولىن­گەن قاراجاتتى تولىق يگەرمەدى، − دەدى مينيستر.

تابىسى تومەن ازاماتتاردىڭ «5-20-25» باعدارلاماسىمەن باس­پانا الۋىنا مۇمكىندىك تۋدىرۋ قاراستىرىلىپ وتىر.

– «بىرىڭعاي تۇرعىن ءۇي ساياساتىن ىسكە اسىرۋ» اتتى ءبىرىنشى مىندەتتىڭ اياسىندا تۇرعىن ۇيگە قولجەتىمدىلىك ساتىسى ەنگىزىلەدى. ايقىنداۋشى فاكتور – حالىقتىڭ تابىسى. وتباسىنىڭ 1 مۇشەسىنە شاق­قان­دا ەڭ تومەن كۇنكورىس دەڭ­­گەيىنە دەيىنگى تابىسى بار ازامات­تارعا (29،7 مىڭ تەڭگە) ساتىپ الۋ­سىز جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي ۇسى­نىلادى (جەتىم بالالار، 1-2-توپتاعى مۇگەدەكتەر، زەينەتكەرلەر جانە ت.ب.). «باقىتتى وتباسى» باعدارلاماسى بۇرىنعىسىن­شا 2 ەڭ تومەن كۇنكورىس دەڭگەيى­نە دەيىنگى تابىسى بار ازاماتتارعا (59،4 مىڭ تەڭگە) قولجەتىمدى بولادى (كوپ بالالى، تولىق ەمەس جانە مۇگەدەك بالالارى بار وتباسىلار)، − دەدى مينيستر. سونىمەن قاتار، ەڭ تومەن كۇنكورىس دەڭگەيىنە دەيىنگى تابىسى بار ازاماتتارعا (92 مىڭ تەڭگە) «5-20-25» باعدارلاماسى بويىنشا اكىمدىكتەردىڭ كرەديتتىك تۇرعىن ۇيلەرىن الۋ مۇمكىندىگى بەرى­لەدى. تابىسى 5 كۇنكورىس دەڭ­گەيى­نەن اساتىن ادامدار (148،5 مىڭ تەڭگە) باستاپقى جانە كەيىنگى نا­رىقتان تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋ ءۇشىن قولدانىستاعى «باسپانا-حيت»، قازاقستان يپوتەكالىق كوم­پا­نيا­سىنىڭ «وردا»، «تۇر­ع­ىن­ۇي­قۇرىلىسجيناقبانكىنىڭ» ء«وز ءۇيىم» سياقتى ونىمدەرىن پايدالانا الادى.

− باسپانا الۋدىڭ اشىقتىعى مەن بىرىڭعاي جۇيەلىك ەسەپكە الۋ­دى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن كەزەكتە تۇرعانداردىڭ بىرىڭعاي رەسپۋبليكالىق بازاسى ەنگىزىلۋدە. اتالعان بازانىڭ دەرەكتەرى كەزەكتە تۇرعان ادامدار اراسىندا تۇر­عىن ءۇيدىڭ قولجەتىمدىلىگىن انىق­تاۋ ءۇشىن پايدالانىلادى. بۇل مەملەكەتتىك قاراجاتتى پايدا­لانۋدىڭ تيىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتەدى، − دەدى مينيستر.

تاقىرىپتى قورىتىندىلاۋ بارىسىندا پرەمەر-مينيستر اسقار مامين جاڭا «نۇرلى جەر» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى ءاربىر قازاقستاندىققا تۇرعىن ءۇي ماسەلەسىن ءوزىنىڭ تابىس دەڭگەيىنە قاراي شەشۋگە مۇمكىندىك بەرە­تىنىن اتاپ ءوتتى. ۇكىمەت باسشىسى مەم­لەكەتتىك باعدارلامانى وسى جىل­دىڭ سوڭىنا دەيىن قابىلداۋدى قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى.

اكىمدەر تاۋاردىڭ قايدان، قالاي كەلەتىنىنەن بەيحابار

ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمي­نيسترى ب.سۇلتانوۆ سوڭعى ۋاقىتتا ەلىمىزدەگى ازىق-ت ۇلىك باعاسىنىڭ قىمباتتاۋ سەبەبىن ءتۇسىندىردى.

– باعانىڭ ءوسۋ سەبەپتەرىن انىق­تاۋ ءۇشىن تالداۋ جۇرگى­زىلدى. بىرىنشىدەن، ازىق-ت ۇلىك نارى­عىندا ءارتۇرلى ساۋدا ۇستە­مە باعالارى بار كوپتەگەن ديس­تريبيۋ­تەردىڭ جانە باسقا دا ءتيىمسىز دەلدالدار سانى­نىڭ كوپ بولۋى، جەتكىزۋ شارتتارى­نىڭ ورىندالماۋى، ساقتاۋ ارنا­لارىنىڭ جوقتىعى سەبەپ بولۋدا. سالدارىنان كەيبىر تاۋارلاردىڭ باعاسى اسپانداپ كەتتى، − دەدى مينيستر. بۇعان قوسا ەكسپورت كولەمىنىڭ ارتۋى دا كەرى اسەر ەتىپ وتىر. سوندىقتان دا يمپورت­تىق تاۋارلار قىمباتتاعان.

– ماسەلەن، بيىل ەلىمىزدە قارا­قۇمىق القابىنىڭ اۋماعى 30 پايىزعا تارىلدى. سونىمەن قاتار رەسەيدە 5 جىل ىشىندە ءونىم­نىڭ از بولۋىنا باي­لانىستى باعا­نىڭ وسكەنى باي­قالادى. كۇرىش­تىڭ قىمباتتاۋى وزبەك­ستان مەن تۇ­رىكمەنستان تاراپىنان قازاق­ستاندىق كۇرىشكە سۇرانىستىڭ ارتۋىنا بايلانىستى بولىپ وتىر. وسىلايشا اتالعان ەلدەر­گە ەكسپورت كولەمى 22 ەسەگە ءوستى. رەسەيدە كۇرىشتىڭ باعاسى 14 پا­يىزعا قىمباتتادى، ءبىزدىڭ ۆاليۋتامەن ەسەپتەگەندە كيلوسى 368،5 تەڭگەدەن 420،2 تەڭگەگە دەيىن ءوستى. دەگەنمەن، وڭىرارالىق تاۋار جەتكىزۋ بويىنشا تالداۋ جۇرگىزۋ كەزىندە اكىمدىكتەر ءوز وڭىرلەرىندە قانداي تاۋار وندىرىلەتىنىن جانە قايدان اكەلىنەتىنىن بىلە بەر­مەي­تىنىن بايقادىق، − دەدى ب.سۇلتانوۆ. ونىڭ ايتۋىنشا، وبلىس باسشىلارى ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ باعاسىن رەتتەۋ فۋنكتسيالارىن دۇرىس پايدالانباي وتىر.

– قازان ايىنىڭ باسىنان 12 قاراشاعا دەيىنگى جاعداي بويىنشا الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ باعاسى 1،1 پايىز قىمباتتادى. بۇل رەتتە ەگىن جيناۋ ماۋسىمىنا قاراماستان بىرنەشە تاۋاردىڭ باعاسى ون پا­يىزداي وسكەنى بايقالادى. ماسەلەن، قاراقۇمىق جارماسى جىل باسىنان – 62،9 پايىزعا، كۇرىش – 32،3، ۇن – 27،8 پايىزعا قىم­باتتادى. قازان مەن قاراشا ارا­لىعىندا كۇنباعىس مايى – 0،4 پا­يىزعا، كارتوپ – 3،4، ءسابىز – 4،5، پياز – 5،8، قىرىققابات – 7،7، قانت 7،9 پا­يىزعا ارزاندادى، − دەدى مينيستر.

 بەلگىلى بولعانداي، جىل باسىنان بەرى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى اسىرەسە اتىراۋ، پاۆلودار، جامبىل، اقتوبە وبلىستارىندا جانە نۇر-سۇلتان قالاسىندا قىمباتتاعان.

− مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىر­ماسى بويىنشا اتالعان وڭىر­لەردە اكىمدەردىڭ ورىنباسارلارى دەڭگەيىندە ءتيىستى تۇلعالاردى جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋدى ۇسىنامىن. بۇل رەتتە بارلىق وڭىردە نەگىزىنەن كوكونىس، ەت، نان مەن قاراقۇمىق باعاسى شەكتى مەجەدەن 15 پايىزعا اسقانىن اتاپ ءوتۋ كەرەك، − دەدى ب.سۇلتانوۆ.

ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا قى­زىل­وردا، شىمكەنت جانە تۇر­كىس­تان قالالارىندا 6 تاۋار الەۋ­مەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنا شەكتى ماندەردىڭ ەڭ كوپ ۇلعايعانى تىركەلگەن. ياعني، قىرىققابات، پياز، ءسابىز، ۇن، نان جانە سيىر ەتى قىمباتتاعان. ال الماتى، اقتوبە قالالارىندا، اق­مولا، سولتۇستىك قازاقستان جانە جامبىل وبلىستارىندا 5 تاۋار­دىڭ باعاسى كوتەرىلگەن.

وڭالتۋ كومەگىنىڭ اۋقىمى 42،2 پايىزعا ارتتى

ۇكىمەت وتىرىسىنىڭ كۇن تار­تىبىندە قارالعان تاعى ءبىر ماسەلە قاراعاندى وبلىسىندا مىن­دەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدى ء(مامس) ەنگىزۋ بويىنشا قاناتقاقتى جوبانىڭ ىسكە اسىرىلۋىنا قاتىستى بولدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەلجان ءبىرتانوۆ، قاراعاندى وبلىسى­نىڭ اكىمى جەڭىس قاسىم­بەك، «مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسي­نالىق ساقتاندىرۋ قورى» كەاق باسقارما توراعاسى ايباتىر جۇماعۇلوۆ تاقىرىپقا قاتىستى بايانداما جاسادى.

جيىندا ايتىلعانداي وڭىردە ەكى ايدا تۇرعىنداردى مەدي­تسينالىق ساقتاندىرۋ (192%-عا) ەسەبىنەن وڭالتۋ كومەگىنىڭ اۋقىمى (42،2%-عا) جانە قىمبات زەرتتەۋلەرمەن (كت جانە مرت) قامتۋ كولەمى ارتتى. تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمىنىڭ جاڭا مودەلى مەن ءمامس پاكەتىندە 2020 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ءۇش دەڭگەيلى مەديتسينالىق قامسىزداندىرۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ قاراستىرىلعان.

ءمامس ەنگىزىلگەننەن كەيىن جالپى العاندا 2020 جىلى دەن­ساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا ارنالعان بيۋدجەت ەلىمىز بويىن­شا شامامەن 1،5 ترلن تەڭ­گەنى قۇرايدى. مەديتسينالىق وڭالتۋدى قوسا العاندا، حالىقتىڭ قاجەتتى­لىكتەرىنە نەگىزدەلگەن مەديتسي­نالىق كومەكتىڭ باسىم تۇرلەرىن قارجىلاندىرۋ كولەمى ەداۋىر ۇلعايادى. ول كەلەسى جىلى 7 ەسەگە، 2025 جىلعا قاراي 11 ەسەگە دەيىن ۇلعايادى دەپ جوسپارلانعان. كەلەسى جىلى مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسى كوبەيەدى. اتاپ ايتقان­دا دارىگەرلەردىڭ ەڭبەكاقىسى 30%-عا، ورتا مەديتسينا قىزمەت­كەرى­نىڭ تابىسى 20%-عا وسەدى، ال 2025 جىلعا قاراي ولار قازىرگى جالاقىمەن سالىستىرعاندا 2 ەسە كوپ الۋى ءتيىس.

– ەلباسى ن. نازارباەۆ مىن­دەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتان­دىرۋعا كوشۋگە تولىق دايىندىقتى قامتاماسىز ەتۋ مىندەتىن جۇكتەدى. مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆ ءوزىنىڭ جولداۋىندا الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدى ىسكە اسىرۋ ماسەلەسىنە ۇلكەن جاۋاپ­كەرشىلىكپەن قاراۋ قاجەت­تىگىن ەسكەرتتى. ول بارلىق قازاقستان­دىقتى قامتۋى ءتيىس. سول ءۇشىن بارلىق دەڭگەيدەگى مەديتسينالىق مەكەمەلەر قاجەتتى اقپاراتتىق جۇيەلەرگە قوسىلۋى كەرەك. ءاربىر ازاماتتىڭ دەرەكتەرى جاڭارتىلۋى كەرەك، − دەدى ا.مامين.

پرەمەر-مينيستر ءمامس ەنگىزۋ بويىنشا قاناتقاقتى جوبا­نىڭ ناتيجەسىن وڭ باعالاپ، قاراعاندى وبلىسىنىڭ بۇل تاجىريبەسىن باسقا وڭىرلەر دە ەسكەرۋى كەرەك ەكەنىن ايتتى.

سوڭعى جاڭالىقتار

كۇلكى كەرۋەنى № 21

رۋحانيات • بۇگىن، 10:41

شاعامان باتىر

تاريح • بۇگىن، 07:28

361 ليفت اۋىستىرىلادى

ايماقتار • بۇگىن، 07:18

وڭىردەگى ونەگەلى ءىس

قوعام • بۇگىن، 07:17

ءىرى ەسەپپەن باسىم ءتۇستى

سپورت • بۇگىن، 07:00

«ءتسۋناميدى» سۇلاتىپ سالدى

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 06:56

استىڭ ءدامىن كەلتىرگەن

ايماقتار • بۇگىن، 06:53

سايرايدى بۇلبۇل...

رۋحانيات • بۇگىن، 06:51

ءىزى ايقىن، ءىسى مىعىم

قوعام • بۇگىن، 06:49

ۇقساس جاڭالىقتار