كەز كەلگەن جاعدايدا ازاماتتار كۇيزەلىستە جالعىز قالمايتىنىن, مەملەكەت قولۇشىن سوزاتىنىن سەزىنۋى ءتيىس. بۇدان مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك قولداۋىنا شىن مانىندە مۇقتاج جاندار ءتىزىمىنىڭ وزەكتىلىگى ماسەلەسى تۋىندايدى. وسى ورايدا پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتى گۇلشارا ابدىقالىقوۆانىڭ توراعالىعىمەن قىزىلوردا قالاسىندا كوشپەلى وتىرىس ۇيىمداستىردى. ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ 2018 جىلعى 5 قازانداعى جولداۋىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا وتكەن جيىندا رەسپۋبليكا بويىنشا «وتباسىنىڭ الەۋمەتتىك كارتاسىن» ەنگىزۋ ماسەلەسى جان-جاقتى قارالدى. سونداي-اق الەۋمەتتىك قىزمەتتەردى جانە كومەكتى كورسەتۋدىڭ ينتەگراتسيالانعان مودەلىن دامىتۋ ماسەلەلەرىن شەشۋ جولدارى پىسىقتالدى. وتىرىس قورىتىندىسىندا ەلدەگى مۇقتاج ادامدارعا الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋ بويىنشا ۇكىمەتكە ۇسىنىمدار ءتۇزىلدى.
ايتا كەتۋ كەرەك, بۇعان دەيىن ەلىمىزدە ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ جاعدايى جەكە قاراستىرىلاتىن. ەندى جەكە ادامداردىڭ ەمەس, وتباسىنىڭ احۋالىن تۇتاس باعامداۋعا جول اشاتىن «وتباسىنىڭ الەۋمەتتىك كارتاسى» جوباسى وڭىرلەردە جۇزەگە اسىرىلۋدا.
بۇل جوبانىڭ وزەكتىلىگى سول, ول ەلدەگى ءاربىر وتباسىنىڭ قازىرگى شىنايى مارتەبەسىن ءدال انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل ءۇشىن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ بارلىق اقپاراتتىق جۇيەلەرىندەگى اۆتوماتتاندىرىلعان جەدەل دەرەكتەر تالدانادى. ونىڭ ناتيجەلەرىن ومىرلىك قيىن جاعدايلارعا تاپ بولعاندارعا الەۋمەتتىك كومەك كورسەتەتىن, وتباسى مۇشەلەرىن جۇمىسپەن قامتيتىن ورگاندار مەن مەملەكەتتىك ۇيىمدار پايدالانادى.
نەگىزى, ازاماتتاردىڭ از قامتىلعان ساناتتارىن الەۋمەتتىك قولداۋ تەك بۇگىندە عانا كۇن تارتىبىندە تۇراتىن ماسەلە ەمەس, ول ءاردايىم, بارلىق زاماندا وزەكتى بولماق. قازاقستاندا تابىس دەڭگەيى ەڭ تومەنگى كۇنكورىس شەگىنەن دە تومەن ازاماتتار جەتەرلىك.
بۇكىل رەسپۋبليكا بويىنشا داۋلەتتى وتباسىلار ۇلەسى 10,2 پايىزدى عانا قۇرايدى. از قامتىلعان حالىق سانى كەرىسىنشە, وسۋدە. كەيبىر دەرەكتەر بويىنشا تۇرمىس دەڭگەيى تومەن 2 ميلليون 738,5 مىڭ وتباسى بار. بۇل قازاقستانداعى بارلىق وتباسى سانىنىڭ 38 پايىزىنا تەڭ.
سونىمەن بىرگە ەلىمىزدە الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ جۇيەسى تۇراقتى دامىپ كەلە جاتقانىن اتاپ وتكەن ءجون. وسى سالاداعى ماڭىزدى زاڭنامالىق اكتىلەردىڭ ءبىرى «مەملەكەتتىك اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك تۋرالى» زاڭ قابىلداندى. وسى ارقىلى ۇلتتىق زاڭنامادا العاش رەت قيىن جاعدايعا دۋشار بولعاندا مەملەكەتتىك كومەك الۋعا قۇقىعى بار ازاماتتار ساناتى انىقتالدى.
بىراق بۇل جۇيەنىڭ كەيبىر تەتىكتەرى ءالى دە جەتىلمەگەن. سالدارىنان, بۇل سىبايلاس جەمقورلىق جانە الەۋمەتتىك ماسىلدىق كورىنىستەرىنىڭ پايدا بولۋىنا اكەلىپ سوقتىرادى. كوپتەگەن ادامدار جۇمىس ىستەۋگە قابىلەتتى بولا تۇرا, ونىڭ ورنىنا ءارتۇرلى ايلا-شارعىمەن وسىنداي كومەك رەسىمدەۋگە قۇلشىنۋدا.
«وتباسىنىڭ الەۋمەتتىك كارتاسىن» قۇرۋ اياسىندا تەحنولوگيالىق تۇعىرنامالارىنىڭ ءارتۇرلى بولۋىنا بايلانىستى ىشكى ىستەر مينيسترلىگى مەن ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ دەرەكتەر بازاسىن بىرىكتىرۋدە پروبلەمالار تۋىنداۋدا. ۇكىمەت بۇل تۇيتكىلدىڭ ءتۇيىنى تاياۋ ارادا تارقايتىنىنا سەندىرەدى.
سونىمەن قاتار بۇل ماسەلەگە كەڭىرەك تۇرعىدا قاراۋ كەرەك. اڭگىمەنى تەك جاردەماقىعا تىرەي بەرۋگە دە بولمايدى. حالىقتى ۋاقىتشا ەمەس, تۇراقتى, زاماناۋي ءارى ساپالى جۇمىسپەن قامتۋ قاجەت. ول ءۇشىن ساپالى كادرلار دايارلاۋدىڭ كەمەل ءارى ءبىرتۇتاس جۇيەسى قالىپتاسۋى شارت.
الەۋمەتتىك قىزمەتكەرلەردى دايارلاۋدا دا ماسەلە جەتەرلىك. دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىندە –
3 850 الەۋمەتتىك قىزمەتكەر, ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا – 4 815 الەۋمەتتىك پەداگوگ, ءىىم-دە – كامەلەتكە تولماعاندار ءىسى بويىنشا 2 مىڭنان اسا ينسپەكتور بار. ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ دا ارناۋلى الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋدەگى ۇلەسى ماردىمسىز: جالپى قىزمەت كورسەتۋ كولەمىنىڭ بار-جوعى 4,5 پايىزىن قۇرايدى. حالىقتىڭ بيلىك قىزمەتىنە قاناعاتتانۋىن قامتاماسىز ەتە الار بۇل سالادا داعدارۋ بەلگىلەرى بايقالادى. ايتالىق, جوعارى وقۋ ورىندارىندا الەۋمەتتىك جۇمىس بويىنشا ماماندار دايارلاۋعا بولىنگەن مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسىنىڭ كولەمى كەلەسىدەي بولدى:
2016 جىلى – 60 گرانت;
2017 جىلى – 122 گرانت;
2018 جىلى – 300 گرانت;
2019 جىلى – 0 گرانت.
ومىرلىك قيىن جاعدايلاردا جۇرگەن قازاقستاندىقتارعا الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋدىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا الەۋمەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ بىلىكتىگىن تۇراقتى تۇردە ارتتىرىپ وتىرۋدى ۇيىمداستىرۋ قاجەت. ال الەۋمەتتىك قىزمەتكەرلەردى دايارلايتىن, قايتا دايارلايتىن جانە ولاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋمەن اينالىساتىن ۇيىمدار ءۇشىن بىلىكتىلىك تالاپتارى مەن كريتەريلەر بەكىتىلۋى شارت.
الەۋمەتتىك قىزمەتكەرلەرگە سونداي جۇك ارتقاننان كەيىن ولاردىڭ ەڭبەكاقىلارى دا جوعارى بولعانى دۇرىس. ايتپەسە, ول جۇمىسقا كىم بارادى؟ بارعاننىڭ وزىندە جۇمىس ساپاسى قانداي بولادى؟ دەمەك جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگاندار سالادا قوردالانعان ماسەلەلەردى ءار قىرىنان زەردەلەپ, جان-جاقتى شەشۋگە تالپىنعانى ماڭىزدى.
قالاي بولعاندا دا, قازاقستاندا بار بولعانى 18 ميلليوننان استام حالىق قانا تۇرادى. بۇل ءىرى مەملەكەتتەردەگى ءبىر مەگاپوليستىڭ شاماسىنداي عانا. ولاردا حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءىسىن جەرگىلىكتى مەريانىڭ الەۋمەتتىك باسقارماسى تىندىرىپ وتىر. ەندەشە ءبىزدىڭ جاۋاپتى ورگاندار دامىعان ەلدەردىڭ وسى باعىتتاعى تاجىريبەسىن تەرەڭىرەك زەرتتەگەنى ابزال.
باقىتبەك سماعۇل,
ءماجىلىس دەپۋتاتى, Nur Otan فراكتسياسىنىڭ مۇشەسى
