قازاق قاشاندا ەلدىڭ رۋحاني ۇستىنى بولعان كەمەل كىسىلەردى اۋليە تۇتىپ, ولاردى ارداقتاعان. ارينە حالىقتىڭ كەز كەلگەن تاقۋانى اۋليە تۇتپاسى تاعى بەلگىلى. اۋليە دەپ اقيقاتقا قول جەتكىزگەن, پەندەلىكتەن باز كەشىپ, كۇنادان ارىلىپ, حالىق اراسىندا ءجۇرىپ حاقپەن قاۋىشۋعا تالاپ قىلعان, عۇمىرىن تاقۋالىقپەن وتكىزگەن ىزگى جاندى ايتسا كەرەك. سوندىقتان قوجا احمەت ياساۋي بابامىزدى حالىقتىڭ قۇرمەت تۇتىپ, كوبىنە ازىرەت سۇلتان دەپ لاقاپ اتىمەن اتاعانى سياقتى, اۋليە اتانىڭ دا جۇرتتىڭ جۇرەگىنەن ەرەكشە ورىن العان قاستەرلى كىسى ەكەنى انىق. سونىمەن قاتار اۋليە اتا قاراحان بابانىڭ اتى ايتىپ تۇرعانداي, تۇرىك دالاسىنداعى العاشقى مۇسىلمان ەل قاراحان مەملەكەتى تۇسىندا ءومىر سۇرگەن ءھام ونىڭ تاريحىنا ىقپال ەتكەن ەرەكشە تۇلعا بولعانىن بولجايمىز.
رەسەي ارمياسىنىڭ پودپولكوۆنيگى لەرحە 1864 جىلى جازعان جازباسىندا قالانىڭ تاريحىن اۋليە اتامەن تىكەلەي بايلانىستىرادى, قالانىڭ كوركەيۋىندە ونىڭ ۇلكەن ۇلەسى بولعانىن تىلگە تيەك ەتەدى. لەرحەنىڭ ەل اۋزىنان جازىپ العان اڭىزدارىنا سەنسەك, اۋليە اتا مەملەكەت باسقارعان ۇلى پاتشا بولعان. ال گەنەرال-مايور چەرنياەۆ 1864 جىلى 2 ماۋسىم كۇنى اياقتاعان جازباسىندا قاراحان اۋليەنىڭ 700 جىلداي بۇرىن ءومىر سۇرگەن مۇسىلمان ءامىرشى ەكەنىن ايتادى. اۋليە اتانىڭ تاريحىنا ۇڭىلگەن ورىس تاريحشىلارى و.پريتساك, اكادەميك ۆ.ۆ.بارتولد سىندى عالىمدار قاراحان اۋليەنى شاح ماحمۇد دەپ دالەلدەۋگە تىرىسادى. سونىمەن قاتار حالىق اراسىنداعى اڭىزدارعا سۇيەنىپ جازىلعان مۇراعات قۇجاتتارىنىڭ بىرىندە قاراحان اۋليە مەن شاح-مانسۇر اۋليە اتاۋى قاتار كەزدەسىپ قالادى. بۇل ءسوز نەگىزسىز ەمەس. ويتكەنى قاراحان قوجالاردىڭ قولىندا ساقتالعان شەجىرەدە شاح-مانسۇردىڭ قاراحان بابانىڭ ۇلى ەكەنى ايتىلادى. ال سوندا شاح-مانسۇر كىم؟
شاح-مانسۇر, دالىرەك ايتقاندا, قاراحان اۋلەتىن تۇتاستاي بيلەپ, ءوز داۋىرىندە ادىلەتتى پاتشا اتانعان ارسلان يلىگ (ەلىك؟) مانسۇر حان – تاراز, بالاساعۇن, شاش (تاشكەنت), فەرعانا, وزكەنت, حوجەنت جانە بۇحاراعا تۇتاس ءامىرى جۇرگەن قۇدىرەتتى قاعان بولعان. ونىڭ بيلىگىن ىنىلەرى توعان حان احمەد پەن مۇحاممەد بين الي مويىنداپ, بيلىك تىزگىنىن مانسۇر حانعا تولىق ۇسىنعان. سوندىقتان قاراحان اۋلەتىنىڭ تاريحىن زەرتتەۋشىلەر ءبىراۋىزدان 1012/13 – 1024/1025 جىلدارى اراسىندا بيلىك قۇرعان مانسۇردى ۇلى قاعان دەپ دارىپتەيدى. ويتكەنى ايگىلى ماحمۇد عازناۋيمەن قاتار عۇمىر كەشكەن ونىڭ پاتشالىعى تۇسىندا قاراحان مەملەكەتى كەمەلىنە كەلىپ, تولىسقان شاعىن باستان وتكەردى. شىعىس شايىرلارىنىڭ جىرعا قوسىپ, ونى ءتۇرلى تەڭەۋلەر رەتىندە ءوز ولەڭدەرىنە ارقاۋ ەتۋى – سول كەزدەرى اتى شىعىپ, ادىلەتتىگىمەن ايگىلى بولعان مەملەكەتتىڭ تەك ساياسي, ەكونوميكالىق, مادەني تۇرعىدان عانا ەمەس, وركەنيەتكە باستار عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ قاينار كوزدەرىنىڭ ءبىرى بولعانىن كورسەتسە كەرەك. ماسەلەن, ماحمۋد يبن ءۆاليديدىڭ دەرەگىنە جۇگىنەر بولساق, قاراحان مەملەكەتىنىڭ استاناسى بالاساعۇن قالاسىنىڭ وزىندە 40 ءىرى ءجامي-مەشىت جانە 200-دەن استام مەشىت, 20 حاناكا, 10 مەدرەسە بولعان ەكەن. بۇل قاراحان مەملەكەتىنىڭ قىسقا ۋاقىتتا يسلام وركەنيەتىنىڭ ءىرى ورتالىقتارىنىڭ بىرىنە اينالعانىن كورسەتەدى.
ادىلەتتى, قۇدىرەتتى قاعان بولعان ارسلان يلىگ مانسۇر حاننىڭ ۇلىلىعىنىڭ تاعى ءبىر ايعاعى – ونىڭ ەڭ قۇدىرەتتى شاعىندا تاقتان باس تارتىپ, تاقۋالىق, دارۋىشتىك جولدى تاڭداۋى بولسا كەرەك. بالكىم, جالعاندى جالپاعىنان باسىپ تۇرىپ, جالعىز جاراتۋشىمەن جىراققا كەتكەن ۇلى تۇلعانى حالىق اۋليە تۇتىپ, كەسەنەسىن ەرەكشە قادىرلەيتىنى سوندىقتان بولار. ابايشا ايتقاندا «عادالەت, مارحامات, شاپاعات, راحىمدى» ءھام تاقۋا پاتشالاردى ەلدىڭ ەرەكشە قۇرمەتتەپ, اۋليە تۇتقانى تاعى انىق. سوندىقتان جۇرتتان جىراق كەتىپ, جۇرەك سىرىن جالعىز جاراتقانعا ارناعان شاح-مانسۇردى كەيىنگى ۇرپاقتىڭ اۋليە تۇتۋى ابدەن مۇمكىن.
تاراز قالاسىنداعى قاراحان بابا – شاح مانسۇر اۋليە كەسەنەسىنىڭ جانىندا جۇرت بۇگىندە داۋىتبەك كەسەنەسى دەپ اتايتىن تاريحي ەسكەرتكىش ورنالاسقان. كۇيدىرىلگەن كىرپىشتەن جاسالعان بۇل ءتورتبۇرىش ءپىشىمدى كەسەنەنىڭ توبەسى كۇمبەزدەلگەن. كەسەنە ءىشى ورتادا اق ءتۇستى قوس قاباتتى تىكتورتبۇرىش ءپىشىمدى مازار تاسى بار. ەكى قاباتتىڭ ارقايسىسىندا دا, ءتورت جاق بۇرىشىندا دا ارابشا سوزدەر جازىلعان بۇل ەسكەرتكىشتى كەزىندە بەلگىلى شىعىستانۋشى, اكادەميك ۆ.ۆ.بارتولد وقىپ, ورىسشاعا اۋدارعان. وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرلەرى, پروفەسسور ع.باباەروۆ پەن شىعىستانۋشى-عالىم ا.كۋباتين وسى كەسەنەگە ارنايى بارىپ, قابىر جازۋىن قايتا وقۋ ارقىلى ۆ.ۆ.بارتولدتىڭ وقۋى مەن اۋدارماسىنىڭ تولىق ەمەس ەكەنىن انىقتاعان ەدى.
اتالعان كەسەنەدەگى جازۋدى ءبىزدىڭ عالىمدارىمىز تۇپنۇسقادان بىلاي دەپ وقىپ, اۋداردى: «بۇل باۋ بيلەۋشى, تەكتى قولباسشى, عالىم, ءادىل, جومارت, قىلىش ءارى قالام يەسى, جومارتتىق پەن تەكتىلىك قايناركوزى, اقيقاتتى داڭقتاعان, ادامدارعا جاردەم ەتكەن, عالىمداردىڭ قارنىن تويدىرعان, السىزدەرگە كۇش بەرگەن, اقيقات پەن ءدىننىڭ داڭقىن شىعارۋشى, يسلام مەن مۇسىلمانداردىڭ قورعانى, قاعانداردىڭ تاڭداۋلىسى, الەمدەر راببىسىنىڭ سۇيىكتىسى, ەرلىك پەن باقىتتىڭ توعىسقان جەرى, جومارتتىق پەن تەكتىلىك باستاۋى, ءتاڭىرى امىرلەرىنە باعىنعان, تاڭىرىنە ارقا سۇيەگەن, زامانىنىڭ شوق جۇلدىزى, جومارتتىق پەن قايىرىمدىلىق وتانى, اسىل ءارى جاقسى قاسيەتتەردىڭ يەسى قۇتلىع-تونگا ۇلىع-بىلگە يليكحان دادبەك يسفەحسالار ب. ءىلياس ... ۇعىل بەك ءاش-ءشاھيد دادبەك ءات-تارازيدىكى. «بىلىڭدەر! راسىندا اللانىڭ دوستارىنا قاۋىپ-قاتەر جوق, ءارى ولار قايعىرمايدى» (قۇران كارىم, 10:62). ول 660 جىلى ءجۇمادۇل ءۋلا جۇماسىنىڭ كەشىندە (1262 جىل, 31 ناۋرىز) قايتىس بولدى».
دەمەك, كەسەنە 1262 جىلى ءشايىت بولعان قۇتلىع-تونگا ۇلىع-بىلگە يلىگ (ەلىك؟) حان دادبەك يسفەحسالار ب. ءىلياس ... ۇعىل بەك ءاش-ءشاھيد دادبەك ءات-تارازي دەگەن كىسىگە ارناپ سالىنعان ەكەن. مۇنداعى قۇتلىع-تونعا ۇلىع-بىلگە – مارقۇمنىڭ لاۋازىمى, ءاش-ءشاھيد – رۋحاني مارتەبەسى, تارازي – تەگى, ءوز اتى – دادبەك يسفەحسالار ب. ءىلياس بولىپ شىعادى. بۇل جازۋدى كەزىندە بارتولد «بالىق-بۇلعا ۇلىع-بىلگە يقبالحان داۋىتبەك يسفەحسالار ب.ءىلياس-ۇعىلبەك شاحانشاح» دەپ وقىعان ەدى. كورىپ وتىرعانىمىزداي, جازۋدى وقۋدا ءبىراز ايىرماشىلىق بار. شاماسى اكادەميكتىڭ وقۋداعى قاتەلىگىنە مازار تاسىن تۇسىرگەن فوتولارداعى كەمشىلىكتەر سەبەپ بولسا كەرەك, سوندىقتان ەسكەرتكىشتە جازىلعان مارقۇمنىڭ اتى, لاۋازىمى مەن تەگىنە قاتىستى تالداۋىندا جاڭىلىسقانىن كورەمىز. بۇل قاتەلىك قازىرگە دەيىن جالعاسىپ, جازۋداعى دادبەك لاۋازىمى جاڭىلىس وقىلعاندىقتان, ەسكەرتكىش ەل اراسىندا داۋىتبەك كەسەنەسى دەپ اتالىپ كەتتى.
جازبادا ەكى رەت قايتالانعان دادبەك ءسوزىنىڭ ماعىناسى پارسى-تۇرىك ارالاس لاۋازىمعا كەلەدى. مۇنداعى بەك – تۇركىنىڭ ءسوزى, ونىڭ ماعىناسى تۇسىنىكتى. ال داد – پارسى ءسوزى, ول جارلىق, بۇيرىق دەگەنگە كەلەدى. قازاقتاعى «دات! داتىڭ بولسا, ايت» دەگەن ءسوز وسىدان شىققان. كەيىنگى قوقان تۇسىنداعى داتقا لاۋازىمى دا وسى سوزگە بايلانىستى. سوندا دادبەك – جارلىق, بۇيرىق بەرەتىن بەك دەگەن ۇعىمدى بىلدىرەدى. بۇل اتاۋ سالجۇق جانە حورەزمشاحتار تۇسىندا كوبىرەك كەزدەسەدى. بۇل ورايدا, قوجا احمەت ءياساۋيدىڭ شاكىرتى, ايگىلى اقىن احمەت يۇگىنەكيدىڭ «ھيبات ءۇل-حاقايق» (اقيقات سىيى) مەن «اتابات ءۇل-حاقايق» (اقيقاتتار تارتۋى) اتتى ەڭبەگىن «تۇرك جانە پارسى ەلدەرىنىڭ بيلەۋشىسى ۇلى ءامىر مۇحاممەد داد سيپەحسالار بەككە ارناۋى» ءبىزدىڭ پىكىرىمىزدى قۋاتتاي تۇسەدى. مۇندا ايتىلعان داد سيپەحسالار بەك نەگىزىندە دادبەك يسفەحسالار تۇرىندە جازىلعان بولۋى ابدەن ىقتيمال. وسى ورايدا ءحىى عاسىردىڭ سوڭى مەن ءحىىى عاسىردىڭ باسىندا ءومىر سۇرگەن احمەت يۇگىنەكيدىڭ ەڭبەگىن قاراحان بيلەۋشىسى داد سيپەحسالار بەككە ارناۋى, داۋىتبەك كەسەنەسىندە جەرلەنگەن ادامنىڭ اتى دادبەك يسفەحسالار بولۋى, قاراحان تەكتى «ناساپنامالاردا» ورداسى وتىراردا ورنالاسقان قاراحان بيلەۋشىلەرىنىڭ بىرىنە قاتىستى «مۇحاممەت حاننىڭ لاقاپ اتى بىلگە حان ەدى, ونىڭ ۇلى دادبەك حان» تۇرىندە جازىلعان دەرەكتەردىڭ كەزدەسۋى – دادبەك يسفاحسالارعا قاتىسى ماسەلەنىڭ باسىن اشا تۇسەدى. وسىلايشا, داۋىتبەك كەسەنەسىندەگى دادبەك يسفەحسالار مەن احمەت يۇگىنەكي ەڭبەگىن ارناعان مۇحاممەد داد سيپەحسالار ءبىر كىسى دەگەن بولجام پايدا بولادى.
جازۋداعى تاعى ءبىر ەسكەرەتىن جايت, يلىگ (ەلىك؟) حان دەگەن اتاۋدىڭ ارسلان يلىگ مانسۇر حان مەن داۋىتبەك كەسەنەسىندە جەرلەنگەن كىسىدە بىردەي كەزدەسۋى. جالپى, قاراحان مەملەكەتىندەگى امىرشىلەر بۇعرا حان جانە يلىگ حان بولىپ ەكىگە بولىنەتىن. سوندىقتان قاراحان مەن داۋىتبەك كەسەنەلەرىندەگى كىسىلەردى ءبىر تەكتەن تاراعان تۋىس بيلەۋشىلەر بولعان دەۋگە دە نەگىز بار.
قاراحان ۇلى حان دەگەن ماعىنا بەرەدى. «افراسيابتىڭ ۇرپاعىمىز» دەپ ساناعان, تازا تۇركىلىك تەكتەن تارايتىن بۇل اۋلەت وزدەرىن ۇلى حان – قارا حان اۋلەتىمىز دەپ ەسەپتەگەن. سوندىقتان حالىق اراسىندا ايتىلاتىن قاراحان اتا جالپى اۋلەتتىڭ ورتاق اتاۋى بولىپ سانالادى.
قاراحان بابانىڭ بەيىتىنە جاقىن, تالاس وزەنىنىڭ اڭعارىنا ورنالاسقان تەكتۇرماس اۋليەنىڭ مازارى دا – كونەدەن جەتكەن جادىگەرلەردىڭ ءبىرى. تەكتۇرماس اۋليە تۋرالى جانە ونىڭ مازارىنىڭ جەرگىلىكتى حالىق تاراپىنان ەرەكشە قۇرمەتكە يە ەكەنى جونىندە كەزىندە گەنەرال-مايور چەرنياەۆ ءوز جازبالارىندا بايان ەتكەن. كەيبىر دەرەك كوزدەرى تەكتۇرماس اۋليەنىڭ قاراحان اۋلەتىنە كۇيەۋ بولعانى جايىندا سىر شەرتەدى. بۇل دا اۋىزشا ايتىلىپ, حالىق جادىندا ساقتالىپ قالعان شەجىرە-اڭگىمەلەردىڭ ءبىرى بولسا كەرەك. دەسەك تە, ءبىزدىڭ ويىمىزشا, تەكتۇرماس اۋليەنىڭ راسىندا قاراحان اۋلەتى تۇسىندا ءومىر ءسۇرۋى جانە قۋاتتى وتباسىنان شىعۋى ابدەن مۇمكىن. ويتكەنى قازىرگى مازار ورنالاسقان جەر – تالاس وزەنىنىڭ اڭعارىنا جانە ايماقتىڭ ەڭ كورىكتى جەرلەرىنىڭ بىرىنە ورنالاسقان. ءبىر كەزدەرى بۇل جەردە اۋليەنىڭ قىلۋەتى, ياعني جۇرتتان جىراق جالعىز قالىپ, اللا تاعالاعا ءمىناجات جاسايتىن, قۇلشىلىق ەتەتىن مەكەنى بولۋى ىقتيمال. ال كەسەنە سونىڭ ۇستىنە سالىنعان بولۋى مۇمكىن. بۇل جەردە ءبىزدىڭ ايتپاعىمىز – وزەن جاعاسىندا, تابيعات اياسىندا, تومەندەگى جازىق الاقانىڭداعىداي كورىنەتىن بيىكتە قىلۋەت سالىپ, الاڭسىز قۇلشىلىق جاساۋ, جاراتقانعا جالبارىنۋ – ەلدە سوپىلىق ءداستۇردىڭ وركەن جايىپ تۇرعان جانە كىسىنىڭ دە جاعدايى جەتىپ تۇرعان كەزدە جۇزەگە اسۋى مۇمكىن. ويتكەنى قالانىڭ ىرگەسىنەن جانە ەڭ كورىكتى جەرىنەن ورىن الۋ – ءار كەزدە اركىمنىڭ قولىنان كەلە بەرمەسى انىق. ول ءۇشىن ءامىرشىنىڭ قالاۋلىسى نەمەسە حالىقتىڭ قۇرمەتىنە ەرەكشە بولەنگەن جان بولۋى كەرەك شىعار, ءسىرا. تەكتۇرماس اۋليەنىڭ شىن اتى بەلگىسىز, حالىق قويعان لاقاپ اتى تەكتۇرمىش اۋليە بولسا كەرەك. تەكتۇرمىش تەك, جالعىز, ەلدەن جىراق تۇرعان دەگەن ماعىنا بەرەدى. بىزدىڭشە, جالعىز ءوزى ەلدەن جىراق كەتكەن تاقۋانى ەل تەكتۇرمىش اۋليە دەپ اتاپ, ول ۋاقىت وتە كەلە دىبىستىق وزگەرىسكە ۇشىراپ تەكتۇرماس اتالا باستاعان.
وسى ورايدا ويعا ءجۇسىپ بالاساعۇنيدىڭ «قۇتادعۋ بىلىك» اتتى كىتابى ورالادى. شىعارماسىنا ارقاۋ ەتىپ قۇتتى ءبىلىم مەن كەمەل ادامدىق ۇستانىمدى جىرلاعان بالاساعۇندىق بابامىزدىڭ «ودعۇرمىش» دەگەن كەيىپكەرى بار. ەلدەن, شاھاردان جىراق كەتكەن ءدارۋىش رەتىندە بەرىلىپ, قاناعات پەن وياتۋشى بەينەسىن سومدايتىن ودعۇرمىش نەگىزىندە ءۋازىردىڭ ءىنىسى, ياعني تەكتى, بىلىكتى وتباسىنىڭ مۇشەسى. شىعارما بارىسىندا ءدارۋىش, ەلدى ۇيقىدان وياتۋشى ودعۇرمىشتىڭ ءادىل پاتشا بەينەسىندەگى كۇنتۋدىمەن, قۇت, باقىت بەينەسىندەگى ءۋازىر ايتولدىمەن جانە اقىل, پاراسات بەينەسىندەگى ءۋازىردىڭ بالاسى وگدىلمىشپەن اڭگىمەلەرى باياندالادى. وسى اڭگىمەلەرى بارىسىندا ودعۇرمىش ءوزىنىڭ ەلدەن كەتۋ جانە بايلىق پەن بيلىكتەن باس تارتۋ سەبەبىن تۇسىندىرە وتىرىپ, ەل باسىنداعى يگى جاقسىلارعا ناسيحات ايتادى. وسىلايشا, باۋىرلارىنا توقكوزدى, قاناعاتشىل بولۋدى وسيەت ەتىپ, وسەك, وتىرىكتەن, قوماعايلىق پەن اشكوزدىكتەن, ماقتان مەن بەكەر مال شاشپاقتان ساقتاندىرعان ودعۇرمىش تاقۋا تاۋ باسىندا ءجانتاسىلىم ەتەدى. عاپىلداردىڭ جۇرەك كوزىن اشىپ, تىرشىلىكتىڭ شىنايى ماعىناسىن ءتۇسىندىرىپ بەرىپ كەتكەن ودعۇرمىش ومىردەن وزعاندا جاقىندارى ازا تۇتىپ, ادىلەتتى, قايىرىمدى پاتشا قايعىرىپ, حالقى قارا جامىلادى. ارينە ءبىز بۇل جەردە تەكتۇرمىش پەن ودعۇرمىش اتاۋلارىنىڭ ۇقساستىعىن عانا العا تارتقالى وتىرعان جوقپىز. ءتىپتى, شىعارماعا ارقاۋ بولعان تۇلعالاردىڭ شىنايى ومىردە بولماعان, بەينەلىك اتاۋلار بولۋى دا ابدەن مۇمكىن. دەگەنمەن, ۇلى قاعان شاح-مانسۇردى ايتپاعان كۇندە, ءتاڭىرىنىڭ ق ۇلى قۇلباق پەن تەكتۇرمىش اۋليەنىڭ ءومىر جولى مەن ءدارۋىش ودعۇرمىشتىڭ تاعدىرى اراسىنداعى ۇقساستىق ارنايى زەرتتەۋگە تۇرارلىق تاقىرىپ. بۇل رەتتە قاشقارلى ماحمۇتپەن تۇستاس ءومىر ءسۇرىپ, شىعارمالارىن ءبىر داۋىردە جازعان ءجۇسىپ بالاساعۇنيدىڭ العاش رەت سوپىلىق ىلىمدەگى باستى تۇلعا – كەمەل ادامنىڭ, ابايشا ايتقاندا «تولىق ادامنىڭ» وبرازىن جاساۋىنىڭ ءوزى ءبىراز جايتتان حابار بەرگەندەي.
ادىلەتتى پاتشا حارۋن راشيد نەمەسە تاعىن تارك ەتكەن تاقۋا يبراحيم بين ادحام سياقتى اۋليە تۋرالى ءارتۇرلى اڭىز-اڭگىمەلەر مۇسىلمان حالىقتاردىڭ جادىندا ساقتالىپ, ۇرپاقتان-ۇرپاققا ايتىلىپ كەلە جاتقانى بەلگىلى. سول سياقتى اۋەلى حالىقتىڭ قامىن جەپ, قان مايداندا شايقاسقان, ەلىنە ءادىل پاتشا بولعان, كەيىن تاقۋا بولىپ ومىردەن وتكەن قاراحان بابا مەن ونىڭ جارى ايشا ءبيبى تۋرالى اڭىز-ءاپسانالار دا عاسىردان-عاسىرعا جەتىپ, ۇزىلمەي كەلەدى. اڭىزدىڭ ايعاعى, قاراحان مەملەكەتى تۇسىنان قالعان اسقاق ساۋلەت تۋىندىسى ايشا ءبيبى كەسەنەسى – ايەلگە ارنالعان الەمدەگى العاشقى ەسكەرتكىشتىڭ ءبىرى. كەيىنىرەك وسى كەسەنە ۇلگىسىمەن بابىردىڭ ۇرپاعى جاھانشاح ايگىلى ءتاج-ماحالدى سالدىرعان.
زامان زىمىراپ وتە بەرەدى. ءداۋىردىڭ دوڭعالاعى ديىرمەن تاسىنداي اينالا تۇسەدى. ال اۋليە اتانىڭ, قاراحان بابا مەن ايشا ءبيبىنىڭ, دادبەك پەن تەكتۇرماس اۋليەنىڭ ەسكەرتكىشتەرى الىستان مۇنارتىپ, بالاساعۇني مەن يۇگىنەكيدىڭ شىعارمالارى كۇن وتكەن سايىن جاڭارا بەرەدى. ءجۇز جاساعان جامبىل بابامىزدىڭ «اتىڭنان اينالايىن, اۋليە اتا» دەپ جىرعا قوسىپ, تاعزىم ەتكەنى سودان بولار, ءسىرا...
