باسقارما باسشىسىنىڭ تۇسىندىرۋىنشە, ءتيىندى ورتەيمىز دەگەن شەشىم بۇرىننان بولعان. بىراق ورتەلمەدى. ەندى اۋدان اكىمىنە ارت نىساندى بۇزۋ تۋرالى تاپسىرما بەرىلىپتى.
«جالپى جارتىلاي قيراعان, ەستەتيكالىق ءتۇرىن جوعالتقان بارلىق شاعىن ارحيتەكتۋرالىق پىشىندەر بۇزىلادى. بۇل قالا اكىمىنىڭ تىكەلەي تاپسىرماسى. جاقىندا كوپتەگەن ارت نىساننىڭ, كىشى ارحيتەكتۋرالىق پىشىندەردىڭ ءاۋديتى جاسالدى. قالانىڭ كەلبەتىنە نۇقسان كەلتىرەتىن نىساندار سۋرەتكە ءتۇسىرىلدى», - دەدى ەرنار قۇرماشەۆ.
مادەنيەت باسقارماسى باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, الداعى ۋاقىتتا قالاداعى ءاربىر ارت نىساندى ورناتاردا كوركەمدىك كەڭەس شاقىرىلاتىن بولادى.
ءدال وسىعان ۇقساس الىپ ءتيىن 60-70 جىلدارى فرانتسيادا قويىلعان.
«ونىڭ پلاگيات نۇسقاسىن الماتىدا قويۋ نە ءۇشىن قاجەت بولدى؟ بىزدە وزىندىك ويى بار, دۇنيەجۇزى مويىنداعان كەرەمەت ءمۇسىنشى, سۋرەتشىلەر بار. 9 اي مەرزىمگە قويىلعان ۋاقىتشا ءمۇسىننىڭ ورنىنا سول اقشاعا قولادان سوعىلعان, دانالارىمىزعا ارنالعان ەكى ەسكەرتكىشتى قويۋعا بولاتىن ەدى» دەگەن پىكىر ساراپشىلار تاراپىنان ءجيى ايتىلعان.
ولاردىڭ پايىمداۋىنشا, كەيبىرەۋلەردىڭ پلاگيات نۇسقاسى قازاقستاندى دۇنيەجۇزىنە تانىتامىز دەۋ ساياسي ساۋاتسىزدىق, ەشتەڭەدەن ۇتىلعان جوقپىز دەۋى – قاتەلىك. تاريحتا وزىندىك ورنى بار, ۇلتتىڭ بەت-بەينەسىن كورسەتەتىن ءمۇسىن ەمەس, ماعىناسىز كوشىرمەلەردى قويۋ ۇلتتىڭ ءوز وبرازىنىڭ جوقتىعىن كورسەتەدى.
وسىعان دەيىن رەسپۋبليكا سارايى ماڭىنداعى ساياباققا ءشامشى قالداياقوۆتىڭ ءمۇسىنى قويىلعان بولاتىن. ونىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا قالا اكىمى باقىتجان ساعىنتاەۆ پەن قوعام قايراتكەرلەرى قاتىستى.
«قاي جەردە جۇرسەك تە, ءشامشى اعامىز جۇرەگىمىزدە جۇرەدى. ءشامشى اعامىز ءوزىنىڭ اندەرىمەن ءار شاڭىراقتى تەربەتىپ عانا قويعان جوق. ءشامشى اعا ءوزىنىڭ اندەرىمەن بۇتكىل قازاق ەلىن تەربەتتى. ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن حالىق ءارتىسى اتاعىن الدى. ال بىراق ءوزىنىڭ سۇيىكتى حالقى ءوزىنىڭ اتاعىن ودان الدەقايدا بۇرىن بەرىپ قويعان», – دەدى الماتى قالاسىنىڭ اكىمى باقىتجان ساعىنتاەۆ.
ال ەسكەرتكىشكە كەلەر بولساق, ونى بەس ءمۇسىنشى بىرىگىپ دايىنداپتى. ەسكيزدى دايىنداۋعا ەكى اپتاداي ۋاقىت كەتسە, ال تولىق بىتىرۋگە 2 اي ۋاقىت سارپ ەتكەن. سوزدەرىنشە, اۋا-رايىنىڭ توسىن مىنەزىنە ءمىنسىز توتەپ بەرەتىن قولادان جاسالىپ, استىنا گرانيت توسەلگەن. ءمۇسىننىڭ بيىكتىگى 1,5 مەتر, ۇزىندىعى 3 مەترگە جۋىقتايدى. ەسكەرتكىشتە سازگەردىڭ تەرەڭ ويعا شومىلىپ, شىعارماشىلىق تولعانىستا وتىرعانى بەينەلەگەن.
قازاقستاندىق مۇسىنشىلەردىڭ تەڭ جارتىسى قاتىسقان بايقاۋدا ءتۇرلى ەكسيزدەر ۇسىنىلعان. ونىڭ ىشىندە ءشامشى قالداياقوۆتىڭ پيانينودا ويناعانى, دومبىرا تارتقان ءساتى دە بەينەلەنىپتى.
«حالىق كەلىپ, سۋرەتكە ءتۇسۋ ءۇشىن, ءار ادامنىڭ جانىندا وتىرعانداي بەينەدە جاسادىق. 3-4 نۇسقا بولعان, سونىڭ ىشىنەن وسى ورىندىقتى تاڭدادى. ەسكەرتكىش ساياباقتا بولعاندىقتان, اۋقىمدى ەمەس, وسىنداي كىشىگىرىم ەتىپ جاسادىق», – دەدى ءمۇسىنشى ايدوس بۇركىتباەۆ.
قالا بيلىگى الماتى كوشەلەرىنە الداعى ۋاقىتتا ءشامشى مەن شاكەننىڭ عانا ەمەس, ومىردەن ءوتىپ كەتكەن الاش ارداقتىلارىنىڭ ءمۇسىنى ورناتىلاتىنىن ايتىپ وتىر. ولاردىڭ ءبارى بيزنەس پەن بيلىكتىڭ ارىپتەستىگى شەڭبەرىندە قارجىلاندىرىلادى.
الماتى
