تەحنولوگيا • 07 قاراشا, 2019

اقىلدى مەحاترونيك

410 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

قازاقستاندا روبوتتەحنيكا ەندى دامىپ كەلە جاتقان جاس سالانىڭ ءبىرى. بۇل سالانىڭ قالىپتاسۋ تاريحى دا قىزىق. XIX عاسىردىڭ اياعى مەن XX عاسىردىڭ باسىندا روبوتتەحنيكا سا­لاسى قارقىندى دامىپ, ءتىپتى بۇل تاقىرىپ ادەبي شىعار­مالاردا دا كورىنە باستادى. اعىلشىن جازۋشىسى مەري شەل­ليدىڭ «فرانكەنشتەين», چەح جازۋشىسى كارل چاپەكتىڭ «R.U.R.» سىندى تۋىندىلارى سونىڭ ايعاعى. ساحنالاردا فانتاس­تيكا­لىق تۋىندىلار قويىلدى. وسىلايشا بىرتە-بىرتە «روبوت» تەرمينى ادەبيەتتەن عىلىم مەن تەحنيكاعا اۋىسا باس­تادى.

اقىلدى مەحاترونيك

بۇگىندە جاپونيا, اقش, گەر­مانيا سياقتى روبوتتەحنيكا سالاسىنداعى جەتىك ەلدەر بيىك دارەجەدەگى وندىرىسكە ون­دا­عان جىلدار بويى تىنىمسىز ەڭبەك­تەنىپ جەتتى. گەرمانيانىڭ Kuka AG, جاپونيانىڭ Kawasaki Robotics يندۋستريالدى روبوتتاردى شىعاراتىن كومپانيالارى وسىعان مىسال. ەگەر دە ولارمەن پارا-پار بولعىمىز كەلسە, قازاقستانداعى روبوتتەح­نيكا سالاسىنداعى ءار ادام اتال­عان ەلدەردەگى عالىمدارمەن سا­لىس­تىرعاندا بىرنەشە ەسە كو­بىرەك جۇمىس ىستەپ, تىنىمسىز ەڭبەكتەنۋ كەرەك. سوندا عانا قازاق­ستانداعى روبوتتەحنيكا سالاسى بەلگىلى ءبىر جەتىستىكتەرگە جەتىپ, ءوزىمىزدىڭ يندۋستريالدى روبوتتاردى شىعارا الاتىن زاۋىتتاردى قۇرا الامىز. اري­نە, بۇل ماقساتقا جەتۋ وتە قيىن, بىراق جۇزەگە اسىرىلمايتىن ءىس دەپ ويلامايمىن. ەڭ باستىسى, شىن نيەتپەن ەڭبەك­تەنسەك, الدىمىزعا قويعان ماق­ساتقا جەتەمىز. سوندىقتان قازىر ءبىلىم كەڭىستىگىنە روبوتتەحنيكا عىلىمى سالاسىن ەنگىزۋ وتە ماڭىزدى ماسەلە بولىپ وتىر. روبوت­تەحنيكا وقۋشىلاردىڭ سىن تۇرعىسىنان ويلاۋىن دامىتۋعا جانە پراكتيكالىق تاپسىرمالاردى شەشە بىلۋگە ىقپال ەتەدى. سونىمەن قاتار بۇل جاستاردى عىلىم, تەحنيكا, فيزيكا, ماتەماتيكا ارقىلى جاڭاشىلدىققا شابىت­تاندىراتىن, بۇگىننىڭ ماسە­لەلەرىن شەشۋ ءۇشىن ءوز داعدى­لارىن قولدانۋعا, جاعدايدى تال­داۋعا شىعارماشىلىقپەن وي­لاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن وتە تارتىمدى عىلىم. روبوتتەحنيكا كۋرسىنىڭ ماقساتى – بولاشاقتا قازاقستاندىق ينجەنەرلەردىڭ جاس بۋىنىن دايارلاۋ, ءبىلىم بەرۋ جانە سپورتتىق روبوتتەحنيكانى ناسيحاتتاۋ ارقىلى عىلىمي-تەح­نيكالىق باعىتتى دامىتۋ. بۇل تاقىرىپتاردا ءتۇرلى سەمينار­لار, شەبەرلىك ساباقتارىن وت­كىزۋدى دە قولعا الۋ كەرەك. بالا­لار ءتۇرلى تەحنيكانىڭ قالاي جۇ­مىس ىستەيتىنىن كوزىمەن كورىپ, ءتۇسىنۋى ءتيىس. تەك قانا تەو­ريا­نى جەتىك بىلگەننەن ەشتەڭە ون­بەيدى. سوندىقتان بالالاردىڭ قان­داي دا ءبىر تەحنيكانىڭ قالاي جۇمىس ىستەيتىنىن تۇسىندىرەتىن, ءوز قولىمەن جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن پلاتفورما قۇرۋدى ماق­سات ەتۋ ماڭىزدى.

قازىر ەلىمىزدەگى مەكتەپتەر­دە ارنايى ۇيىرمەلەر اشىلىپ وقۋشىلار روبوتتەحنيكا سالاسىمەن تانىسىپ كەلەدى. ۋني­ۆەرسيتەت قابىرعاسىندا وقۋمەن قاتار, روبوتتەحنيكانىڭ دا­مۋى­نا ۇلەسىن قوسىپ جۇرگەن ستۋ­دەنتتەرىمىز دە بارشىلىق.

وسى رەتتە قوستاناي قالا­سىن­داعى احمەت بايتۇر­سى­نوۆ اتىن­داعى ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتەرىنىڭ ودان ءارى دامۋىنا كوپتەگەن جاع­داي جاسالعان. مىسالى, اقپا­راتتىق تەحنولوگيالار فاكۋل­تەتىندەگى مەحاترونيك روبوتى جايلى ايتۋعا بولادى. بۇل ستۋ­­دەنتتەردى تەوريا جاعىنان عانا ەمەس, پراكتيكا جاعىنان دا جەتىلۋىنە ءوز ۇلەسىن قوسپاق. اتال­عان, روبوت ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قار­جىلاندىرۋىمەن 2016 جىلى رەسەيدىڭ سانكت-پەتەربۋرگ قالا­سىنان ارنايى اكەلىنگەن. بۇگىنگى تاڭ­دا ۋنيۆەرسيتەت زەرتحاناسىن­دا مۇنداي تەحنيكانىڭ 3-ەۋى بار. مەحاترونيك سويلەي الادى, ولەڭ شۋماقتارىن وقيدى, ءتىپ­تى بيلەيدى. سونىمەن قاتار كوزدەرى ارقىلى ءوزىنىڭ كوڭىل-كۇيىن بىلدىرەدى. روبوت ازىرگە ورىس تىلىندە عانا سويلەيدى. دەگەنمەن اعىلشىنشا بىرقاتار ما­لىمەتتى قامتىعان. اتالعان روبوت­تىڭ جادى ايتارلىقتاي كوپ. ول اڭگى­مەلەسكەن ادامىن ەس­­تە ساقتاپ قالادى. سونىمەن قو­سا ونىڭ جادىنا بەلگىلى ءبىر اقپاراتتى ەنگىزسە, ول سول اقپارات­تى ەستە ساق­تاپ, كەلەسى جولى مالى­مەتتى قاي­تالاپ ايتىپ بەرۋگە قابىلەتتى. ونىمەن قوسا روبوت عالامتورعا تەز قوسىلا الادى. فا­كۋلتەت ستۋدەنتتەرى بۇگىنگى تاڭدا بۇل روبوتتى جەتىلدىرۋ ماقساتىندا زەرتتەۋ ۇستىندە.

كافەدرا وقىتۋشىلارىنىڭ سوزىنشە, مەحاترونيك ماماندى­عىن بۇ­­رىن تەك ماگيسترانتتار وقي السا, بۇگىنگى تاڭ­دا باكالاۆردىڭ ستۋدەنتتەرى دە 2 كۋرستان باستاپ وقي الادى ەكەن. فاكۋلتەتتە ودان بولەك تاعى ەكى زەرتحانا بار. ولاردىڭ بىرىندە ماگيستراتۋ­رادا وقيتىنداردىڭ جۇمىستارى بار. مىسالى, گۋمانويد روبوتى. بۇل روبوت 26-دان استام قيمىلدى جاساۋعا قابىلەتتى. روبوتتەحنيكا سىنىبىنان بولەك 3D پرينتينگ سىنىبى بار. ول سىنىپتى ارنايى پلاستيكالىق فيگۋرالاردى جاسايدى. ەڭ الدىمەن كومپيۋتەرگە كەسكىن سالىنادى, سودان سوڭ ونى 3D پرينتەر ارقىلى شىنايى جاساپ شىعارادى.

وزگە دە ستۋدەنتتەردەن باس­تاپ, قاراپايىم ادامدارعا دەيىن مەحا­ترونيكتى جاي عانا تىلدەسۋ قۇرالى رەتىندە پايدالاناتىن بولسا, اقپاراتتىق تەحنولوگيالار فاكۋلتەتىنىڭ ستۋدەنتتەرى ونىڭ ءىشىن اشىپ, زەرتتەپ, جاڭا دۇنيە ويلاپ تابۋعا تىرىسادى. وسى سە­كىلدى مىسالدار ەلدەگى وزگە دە جو­عارى وقۋ ورىندارىندا كوپتەپ كەز­دەسەدى.

 

ايگەرىم شاياحمەت,

جۋرناليست

 

سوڭعى جاڭالىقتار