رۋحاني تۇتاستىققا ارنالعان جيىن

داۋرەن اباەۆتىڭ ايتۋىنشا, ءدىنتانۋشىلار فورۋمى مەملەكەتتىك-كونفەسسيالىق قاتى­ناستاردىڭ وزەكتى ماسە­لە­لەرىن تال­قىلايتىن ىقپالدى ديالوگ الاڭىنا اينالعان.

«بۇل شاراعا وتاندىق عى­­لىمي-ساراپشىلار قا­ۋىم­داس­تىعى, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم­داردىڭ جانە ءدىني بىرلەستىك وكىل­دەرىنىڭ جىل سايىن بەلسەندى قاتى­سۋى ىزگى داستۇرگە اينالىپ كەلەدى. بۇگىنگى فورۋمدا تالقى­لا­ناتىن تاقىرىپتار دا, سىزدەردىڭ پىكىرلەرىڭىز دە وتە ماڭىزدى. ويتكەنى بۇل جيىن ەڭ الدىمەن, ازاماتتىق قوعامنىڭ ءدىني ەكسترەميزم مەن تەرروريزمگە قارسى جۇمىستارىنىڭ ءرولىن نىعايتۋعا باعىتتالعان», دەدى مينيستر.

سونىمەن قاتار مينيستر ءوز بايانداماسىندا دەسترۋكتيۆتى ءدىني اعىمداردىڭ جاقتاۋشىلارى ازايىپ كەلە جاتقانىن ايتتى. بۇل ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار جانە وڭالتۋ ورتالىقتارىمەن ىنتىماقتاستىقتىڭ ناتيجەسى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

مينيسترلىكتىڭ اقپاراتىنا سۇيەنسەك, بۇگىنگى تاڭدا رەسپۋبليكامىزدا ءدىن سالاسىندا 7 مىڭنان استام مامان جۇمىس ىستەيدى. ولار نەگىزىنەن اقپاراتتىق ءتۇسىن­دىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ, دەس­ترۋكتيۆتى يدەيالاردى ۇستاناتىن ازاماتتاردى وڭالتۋ جانە ءدىني ەكسترەميزمگە قارسى ناسيحاتپەن اي­نالىسادى. «سوڭعى 3 جىلدا 78 مىڭعا تارتا ءارتۇرلى شارا وتكى­زىلدى. الايدا, الداعى ۋاقىتتا بۇل جۇمىستى بۇدان دا بەلسەندى جۇر­گىزۋ كەرەك. جالپى, الدىن الۋ شارالارىن قىسقارتىپ, تاۋەكەل توبىنداعىلارمەن جۇمىستى كۇشەيت­كەن ابزال», دەدى داۋرەن اباەۆ. ءمي­نيستردىڭ اتاعان تاۋە­كەل تو­بىنا جۇمىسسىزدار, ءوزىن ءوزى جۇ­مىسپەن قامتيتىن ازامات­تار, ستۋدەنتتەر مەن ماۋسىم­دىق جۇمىس ىستەيتىن جۇمىس­شىلار ەنەدى.

ودان كەيىن مينيستر جىل باسىنان بەرى ينتەرنەت-الاڭدا 25 مىڭعا تارتا زاڭعا قايشى ما­تەريال جويىلعانىن حابار­لادى. «تەرروريزم مەن ءدىني ەكس­ترە­ميزم يدەولوگياسى ناسيحات­تالعان 13 مىڭ ماتەريالعا شەك­تەۋ قويىلدى. الايدا, بۇل باعىت­تاعى جۇمىستى ءالى دە جەتىل­دىرۋ كەرەك. قارسى ناسيحات بو­يىن­شا الەۋمەتتىك جەلىدەگى قولعا الىن­عان شارالار ءالسىز. جاريالانعان ما­تەريالدىڭ فورماتىن قايتا قاراپ, ساپاعا ءمان بەرۋ كەرەك», دەدى ول.

جيىندا ءسوز العان ۇلت­تىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى تەررو­ريزمگە قارسى ورتالىق باستى­عى­نىڭ ورىنباسارى سەرگەي شۆەي­كيننىڭ ايتۋىنشا, قازاق­ستاندا دەسترۋكتيۆتى اعىمدى ۇستا­نا­تىنداردىڭ سانى 20 مىڭنان اسادى. سونىمەن قاتار ول ءححى عاسىردىڭ باسىنان باستاپ الەم­دە 72 مىڭنان استام تەراكت تىر­كەلگەنىن, ونىڭ سالدارىنان 170 مىڭعا جۋىق ادامنىڭ كوز جۇمعانىن ايتتى. «ولار كوپ جاعدايدا راديكالدى, ءدىني يدەولوگيانىڭ ىقپالىمەن جاسالادى. ينتەرنەتتەگى ناسيحاتتىڭ ناتيجەسىندە ءبىزدىڭ ازاماتتار دا شەتەلدەگى تەرروريستىك ۇيىم­دارعا قوسىلىپ كەتتى. راديكالدى ناسي­حات­تىڭ قاقپانىنا كوزقارا­سى قالىپتاسپاعان, ءدىني ءبىلىمى جوق, جاستىق ماكسيماليزمى باسىم جاستار تۇسەدى. قازاقستان­دىقتاردىڭ ء«ال-كايدا» لاڭ­كەس­تىك ۇيىمىنىڭ قۇرامىنا كىرۋ ءۇشىن اۋعانستانعا بارۋى العاش رەت 2008 جىلى تىركەلگەن ەدى. بۇگىنگە دەيىن راديكالدى توپتاردىڭ قاتارىن تولتىرۋ ءۇشىن 800-گە تارتا قازاقستان ازاماتى ەلىمىزدەن كەتكەن. ولار نەگىزىنەن حالىقارالىق تەرروريستىك ۇيىم­داردىڭ – دايش پەن ءال-كايدا, حايات تاحرير اش-شام قۇرامىندا ءجۇر. ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگى دەسترۋكتيۆتى يدەولوگيالىق اعىمدا بولعان. تاجىريبە كورسەتىپ وتىرعانداي, تەرروريستەر مەن ەكسترەميستەر ءدال سول دەسترۋكتيۆتى اعىمدى ۇستاناتىنداردىڭ قاتارىنان شىعادى. قازىرگى تاڭدا ءبىزدىڭ ەسەبىمىز بويىنشا قازاقستاندا دەسترۋكتيۆتى يدەولوگيانى ۇستاناتىنداردىڭ سانى 20 مىڭنان ءسال اسادى. ولاردىڭ كوبى اتىراۋ, تۇركىستان, قاراعاندى مەن اقتوبە وبلىستارىندا, نۇر-سۇلتان مەن الماتى قالالارىندا. وسىعان بايلانىس­تى ءبىزدىڭ باستى مىندەت – ءدىني احۋالدى وڭالتۋ», دەدى ۇكق وكىلى.

ال قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ توراعاسى, باس ءمۇفتي سەرىكباي قاجى وراز دەسترۋكتيۆتى اعىمعا ەرگەن ازاماتتاردى راديكالدى رايىنان قايتارۋ جۇمىسى جايىندا بايانداما جاسادى. باس ءمۇفتيدىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى تاڭدا ءبىلىم مەن تاجىريبەسى تولىسقان يمامداردىڭ وسى باعىتتاعى جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىندە ەلىمىزدە جىل سايىن 500-دەن استام ازامات جات اعىمنان باس تارتادى ەكەن. سونىمەن بىرگە سەرىكباي قاجى وراز اقساقالدار ينستيتۋتىنىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋ مەن تاريحي جەرلەردى ارالاۋدى قولعا الۋدى ۇسىندى. ونىڭ ايتۋىنشا, وسى ارقىلى حالىققا تاريحتى ءتۇسىنىپ, ءداستۇرلى ءدىنىمىزدى دارىپتەۋگە مۇمكىندىك اشىلماق.

پلەنارلىق وتىرىستان سوڭ فورۋمعا قاتىسۋشىلار ءدىني سالانى رەتتەۋ پروتسەسىندە تۋىندايتىن نەگىزگى ماسەلەلەردى, اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمى­سىن ءتيىمدى جۇرگىزۋ, ينتەرنەت كەڭىستىگىندە راديكالدى يدەولوگياعا قارسى تۇرۋ جانە دەسترۋكتيۆتى ءدىني اعىمداردىڭ يدەولوگياسىنان زارداپ شەككەن ادامداردى وڭالتۋ ماسەلەلەرىن تالقىلادى.