جيىندى جۇرگىزگەن گ.يسيمباەۆا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاڭعىرۋدى ىسكە اسىرۋ بارىسى جاستاردىڭ جاعدايىنا بايلانىستى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە جاستار حالىقتىڭ 21 پايىزىن قۇرايدى.
«بۇگىنگى كۇنى ەلىمىزدە جاستار قاتىسا الاتىن, جاستاردى قولداۋ بويىنشا ونداعان باعدارلاما ىسكە اسىرىلىپ كەلەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە سوڭعى ەكى جىلدا جاس قازاقستاندىقتار اراسىنداعى جەكە كاسىپكەرلەر سانى 5,4 پايىزعا ۇلعايدى. قازىرگى قازاقستان جاستارى اراسىندا سان قىرلى تالانتتى, كرەاتيۆتى, تەرەڭ ويلايتىن, جاستايىنان ءوز ءىسىن اشقان, ەلىمىزگە, جەرىنە شىنايى بەرىلگەن جاستار كوپ», دەدى گ.يسيمباەۆا.
سونىمەن قاتار ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى جاستار جىلىن وتكىزۋ جونىندەگى جول كارتاسىن ىسكە اسىرۋعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 3 جىلعا 292 ميللياردتان استام تەڭگە شىعىن قاراستىرىلعانىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ىشىندە 85 ميلليارد تەڭگە بيىل يگەرىلمەك. سونداي-اق تۇرعىن ءۇي ماسەلەسى جاستاردى ءالى دە مازالاپ وتىرعانىنا توقتالدى.
«جاستار اراسىندا جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 3,7 پايىزدى قۇرايدى. ايتسە دە NEET ساناتىنداعى جاستاردىڭ سانى 254 مىڭعا جەتكەنى الاڭداتادى. وزەكتىلىگىن جوعالتپاعان تاعى ءبىر ماسەلە – اۋىل مەن قالا جاستارىنىڭ الشاقتىعىن ازايتۋ», دەدى گ.يسيمباەۆا.
بۇدان كەيىن اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى داۋرەن اباەۆ ءسوز الىپ, جاستار جىلىنىڭ قورىتىندىسى مەن ۆولونتەر جىلىن وتكىزۋگە دايىندىق ماسەلەسىمەن تانىستىردى.
ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, جاستار جىلىن تەك 12 ايعا ەسەپتەلگەن ءىس-شارالاردىڭ كۇنتىزبەلىك جوسپارى دەپ قاراستىرۋعا بولمايدى. ويتكەنى جاستار ساياساتى سالاسىنداعى ۇكىمەت جۇزەگە اسىراتىن كەشەندى باستامالار جۇيەلى, ۇزاقمەرزىمدى الەۋمەتتىك ناتيجە بەرۋى ءتيىس. سوندىقتان نەگىزگى ءىس-شارالار 3 جىلعا ەسەپتەلگەن. ال مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ ەڭ ءتيىمدى شارالارى مەملەكەتتىك جاستار ساياساتىنىڭ ونجىلدىق تۇجىرىمداماسىنا ەنگەن.
«بۇگىندە قازاقستاندا 3 ميلليون 800 مىڭنان استام جاس بار. بۇل جالپى حالىقتىڭ 21 پايىزى. جاس ولشەمى بويىنشا 1 ميلليون 181 مىڭ جاس يۋۆەنالدىق توپقا جاتادى. بۇل 14 جاستان 18 جاسقا دەيىنگى جاسوسپىرىمدەر. پوستيۋۆەنالدى توپتا 19-دان 23 جاسقا دەيىنگى, 1 ميلليون 161 مىڭ ازامات بار. 24-29 جاس ارالىعىنداعى ەرەسەك توپ ءبىر جارىم ميلليوندى قۇرايدى. تۇتاستاي العاندا, بۇل دەموگرافيالىق كورىنىس بۇكىل الەمدە ءارتۇرلى جىلدامدىقپەن ءجۇرىپ جاتقان ۇرپاقارالىق ترانزيت پروتسەسىن جاقسى بەينەلەيدى», دەدى د.اباەۆ.
سونداي-اق مينيستر «Y» ۇرپاعى (1981 جىلدان 1995 جىلعا دەيىن) مەن «Z» ۇرپاعىنىڭ (1995 جىلدان كەيىن) ايىرماشىلىعىنا توقتالىپ ءوتتى.
«جالپى, ءبىزدىڭ الەۋمەتتىك ولشەمدەرىمىز «Z» ۇرپاعى – 1995 جىلدان كەيىن تۋعان جاستار تۋرالى جالپى قابىلدانعان ۇعىمدارمەن ۇيلەسەدى. ولار تسيفرلى قىزمەتتەردى جوعارى دەڭگەيدە تۇتىنادى. ولاردىڭ ەڭبەككە, اقشا مەن بوس ۋاقىتىن وتكىزۋ تۋرالى ۇستانىمدارى قالىپتاسقان ءداستۇرلى كوزقاراستاردان وزگەشە. مىسالى, ولار جۇمىستى كوبىنە ۇيدە ىستەۋگە بەيىم, جۇمىس بەرۋشىنىڭ ميسسياسى مەن قۇندىلىقتارى ۇلكەن ماڭىزعا يە. مۇنداي جاستارىمىز ءموبيلدى جانە تۇرعىلىقتى جەرىن ءجيى وزگەرتۋگە اۋەس.
شەتەلدىك الەۋمەتتانۋشىلاردىڭ ايتۋىنشا ابسوليۋتتىك ماندە بۇل وتە كەدەي, بىراق ەڭ تابىستى ۇرپاق. الدىڭعى بۋىنمەن سالىستىرعاندا ولاردىڭ جىلجىمايتىن مۇلكى نەمەسە كولىگى جوق. بىراق ىڭعايلى اپارتامەنتتەردى جالعا الىپ تۇرۋعا مۇمكىندىكتەرى بار. Uber قوسىمشاسىن پايدالانادى, ال قاراجاتىن «قىسىلتاياڭ كەزگە» دەپ كەيىنگە جيناۋدىڭ ورنىنا, الەمدى ەمىن-ەركىن, ەشقانداي ارنايى تۋريستىك جولداماسىز ارالاۋدى قالايدى», دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.
د.اباەۆ بۇدان كەيىن اتقارىلىپ جاتقان مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىنا توقتالدى. جالپى, ەلىمىزدە وسى باعىتتا 2 ميلليوننان استام وقيتىن جانە جۇمىس ىستەيتىن جاس قامتىلعان. ال ارنايى شارالارعا 722 مىڭ ادام, ياعني ەلدەگى ءاربىر بەسىنشى جاس تارتىلعان. وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا جاستار ساياساتىن قارجىلاندىرۋ كولەمى 40 ەسەگە وسكەن.
سونىمەن قاتار مينيستر نۇر-سۇلتان, الماتى جانە شىمكەنت قالالارىندا جۇمىس ىستەيتىن جاستارعا جالعا بەرىلەتىن پاتەرلەر تۋرالى ايتىپ بەردى. ونىڭ سوزىنە سۇيەنسەك 2019 جىلى ءۇش مەگاپوليستە 3000 پاتەردى تابىستاۋ جوسپارلانىپ وتىر. بولجانعان جالداۋ اقىسى 15 مىڭ تەڭگەدەن اسپايدى. ال ءار پاتەردىڭ كولەمى كەمىندە 40 شارشى مەتردى قۇراماق.
ء«ۇش جىل ىشىندە وسىنداي 9 مىڭ پاتەر بەرىلەدى. مۇنداي پاتەردى الۋ شارتىنىڭ ءبىرى – كەيىنگى 2 جىلدا سول قالالاردا تۇراقتى تۇرۋ كەرەك. سونىمەن قاتار جاستارعا ارنالعان جالعا بەرىلەتىن باسپانانى ەلىمىزدىڭ باسقا دا وڭىرلەرىندە 2022 جىلدان باستاپ سالۋ ماسەلەسى جوسپارلانىپ وتىر», دەدى د.اباەۆ.
بۇدان كەيىن جاستار جۇمىسسىزدىعى دەڭگەيىن تومەندەتۋ تۋرالى دا ءسوز بولدى. ماسەلەن, 2019 جىلدىڭ ءىى توقسانىندا جاستار جۇمىسسىزدىعى دەڭگەيى 3,7 پايىزدى قۇراعان. جۇمىسپەن قامتىلعان 2 ميلليوننان استام جاستىڭ 77 پايىزى – جالدامالى قىزمەتكەرلەر. سونىڭ ىشىندە 388 مىڭى – ساۋدا سالاسىندا, 253 مىڭى – اۋىل شارۋاشىلىعىندا, 239 مىڭى – ءبىلىم سالاسىندا, 218 مىڭى ونەركاسىپ وبەكتىلەرىندە جۇمىس ىستەيدى. قالعان 23 پايىزى ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىعاندار ساناتىنا كىرەدى.
«جاستار جۇمىسسىزدىعىمەن بايلانىستى پروبلەمالاردى شەشۋ ءۇشىن «جاس كاسىپكەر» جانە «جاس مامان» جوبالارىن قوسا العاندا, بىرقاتار باعدارلامالىق شارا كوزدەلگەن. «اتامەكەن» پالاتاسىنىڭ «جاس كاسىپكەر» جوباسى اياسىندا 20 مىڭ ادامدى وقىتۋعا 1,5 ميلليارد تەڭگە ءبولىندى. باعدارلامانىڭ شارتى بويىنشا ءبىلىم الۋشىلاردىڭ كەمىندە 20 پايىزى بيزنەسىن ىسكە قوسۋى ءتيىس. بيزنەس جوبالاردى نەسيەلەۋگە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 3 جىلعا 89 ميلليارد تەڭگە ءبولىندى», دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.
ال ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ «جاس مامان» جوباسى 210 مىڭنان استام جاس قازاقستاندىقتى قامتيدى. وندا 200 جاڭعىرتىلعان وقۋ ورنىنىڭ بازاسىندا اسا سۇرانىسقا يە 100 يندۋستريالىق جانە سەرۆيستىك ماماندىق بويىنشا ماماندار دايارلاۋ قاراستىرىلعان.
«قازاقستانداعى الەۋمەتتىك ليفتىلەردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋدىڭ ماڭىزدى تەتىكتەرىنىڭ ءبىرى – «جاستار تاجىريبەسى» جوباسى. بۇل جۇمىس ىزدەۋشى جاستارعا قاجەتتى تاجىريبە الۋعا جانە الەۋەتتى جۇمىس بەرۋشىمەن بايلانىس ورناتۋعا كومەكتەسەدى. جوبانىڭ مەحانيزمى وتە قاراپايىم. تۇلەك ەڭبەك بيرجاسىندا جۇمىسسىز رەتىندە تىركەلەدى. ال جۇمىسپەن قامتۋ بولىمدەرى ولاردى ناقتى بەيىندەگى ماماندار قاجەت ەتەتىن كومپانيالار مەن مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بايلانىستىرادى. مۇنداي تاجىريبەدەن وتۋشىگە بيۋدجەت ەسەبىنەن 6 اي بويىنا 60 مىڭ تەڭگەدەن استام مولشەردە قاراجات تولەنەدى», دەدى مينيستر.
2019-2021 جىلدارى جوباعا قاتىسۋشىلار سانىن 30 مىڭعا دەيىن ۇلعايتۋ كوزدەلگەن. سونداي-اق «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسى بويىنشا ماماندارعا بەرىلەتىن بىرجولعى جاردەماقى كولەمى 70-تەن 100 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشكە دەيىن ۇلعايتىلىپ, 252 مىڭ تەڭگەنى قۇراماق. بۇدان باسقا 3 ميلليون 700 مىڭ تەڭگەگە دەيىن تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋعا بيۋدجەتتىك كرەديتتەر بەرۋ قاراستىرىلعان.
بۇل شارالار قازاقستانداعى NEET ساناتىنداعى جاستاردىڭ ۇلەسىن ازايتۋعا ۇلەس قوسپاق. قازاقستاندا وسى كورسەتكىش 7,2 پايىزدى قۇرايدى. بۇل 2018 جىلعى كورسەتكىشتەن 0,5 پايىزعا تومەن. جىل سوڭىنا دەيىن NEET ۇلەسىن 1 پايىزعا تومەندەتۋ جوسپارلانعان.
بۇدان كەيىن اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى ۆولونتەر جىلىن وتكىزۋ دايىندىعىنا توقتالدى. جوسپار بويىنشا دايىندىق جۇمىستارى التى باعىتتى قامتىماق ەكەن.
بۇدان كەيىن ءماجىلىس دەپۋتاتى, الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى گۇلشارا ابدىقالىقوۆا ءسوز الىپ, جاستارعا قاتىستى قوردالانعان ماسەلەلەرگە توقتالدى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, جاستاردى جۇمىسپەن قامتۋ, جۇمىسقا ورنالاستىرۋ جانە ولاردىڭ كاسىپكەرلىك باستامالارىن قولداۋدى ودان ءارى جالعاستىرا بەرۋ قاجەت.
