سالتاناتتى جيىندا قۇتتىقتاۋ ءسوز سويلەگەن دۇنگەن ەتنومادەني قحا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى – حاتشىلىق مەڭگەرۋشىسى جانسەيىت تۇيمەباەۆ:
«تۇراقتىلىق پەن گۇلدەنۋدىڭ نەگىزى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ قولداۋىمەن وسىنداي تاماشا دوستىق پەن بىرلىك مەرەكەلەرىن وتكىزۋ جاقسى داستۇرگە اينالىپ وتىر. ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ توراعالارى مەن مۇشەلەرى قوعامدىق كەلىسىم مەن ۇلتتىق بىرلىكتى, رۋحاني-ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتاردى, بەيبىتشىلىك پەن دوستىق قاعيداتتارىن نىعايتۋعا باعىتتالعان ءىس-شارالاردى وتكىزۋگە ايانباي جۇمىس ىستەۋدە. ويتكەنى بىرلىك بولماسا, بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم بولماسا ولشەۋسىز تەرمەن, قىرۋار قاجىر-قايراتپەن جاسالىپ جاتقان ەلىمىزدى وركەندەتۋ جولىنداعى ەڭبەكتىڭ ءبارى دە بەكەر بولار», دەي كەلە, دۇنگەندەردىڭ قازاقستانعا قونىس اۋدارۋ تاريحى جايلى دا ايتىپ ءوتتى.
حۋەيتسزۋ نەمەسە دۇنگەن حالقى 140 جىل بۇرىن قازاق جەرىنەن جاڭا قونىس تاپتى. تاريحقا سۇيەنسەك, دۇنگەندەردىڭ قازاق جەرىنە العاش قونىس اۋدارۋى حIح ع. 70-جىلدىڭ سوڭى مەن 80-جىلدىڭ باسىنان تسين يمپەراتورلىق ديناستياسىنىڭ دۇنگەندەرگە قىسىم كورسەتۋىنەن باستاۋ الادى. دۇنگەندەر وزدەرىمەن بىرگە جەتىسۋعا جاساندى جولمەن سۋلاندىرىلاتىن ەگىنشىلىكتىڭ الدەقاشان قالىپتاسقان داستۇرلەرىن اكەلدى.
بۇگىندە ەلىمىزدە 72 مىڭنان اسا دۇنگەن تۇرادى. جامبىل وبلىسىندا – 58560, الماتى قالاسىندا – 10340, قالعان وڭىرلەردە از.
«دۇنگەن ەتنوسىنىڭ وكىلدەرى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىندا (8 قحا مۇشەسى), قر پارلامەنتى ماجىلىسىندە (حاحازوۆ شاكير حۋسانوۆيچ), اكىمدىكتەردە, ءبىلىم, عىلىم جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىندا كەڭىنەن تانىلعاندىعىن اتاپ وتكەن جانسەيىت تۇيمەباەۆ, قىزىقتى مالىمەتتەرگە تولى بايانداما بارىسىندا قازاقستانداعى ماقتان تۇتار دۇنگەندەر تۋرالى, سونىڭ ىشىندە وتكەن جۇزجىلدىقتا تانىمال بولعان دۇنگەندەردىڭ ءبىرى – مەملەكەت قايراتكەرى ماعازى ماسانچي جايلى دا ايتىپ ءوتتى.
بۇگىندە قازاقستاندا, ءبىر شاڭىراق استىندا تاتۋ-ءتاتتى ءومىر ءسۇرىپ جاتقان 100-دەن استام ۇلت پەن ۇلىستىڭ ارقايسىسىنىڭ قۇقىقتارى مەن مۇمكىندىكتەرى بىردەي جانە ولار ءوز ۇلتىنىڭ مادەنيەتىن ساقتاپ, دامىتىپ قانا قويماي, جالپىۇلتتىق بىرلىك پەن ۇلتارالىق كەلىسىمدى نىعايتۋدى كوزدەيدى. دۇنگەن حالقىنىڭ سالت-ءداستۇرى مەن ونەرى ءبىر عاسىردان استام ۋاقىت بويى كوپۇلتتى قازاقستان مادەنيەتىنىڭ ورنەگىن تولىقتىرۋدا.
«قازاقستانداعى العاشقى دۇنگەن ەتنومادەني بىرلەستىكتەرى 30 جىل بۇرىن قۇرىلىپ, قازىرگى ۋاقىتتا ولار ەلىمىزدىڭ مادەني جانە ساياسي ءومىرىن جاقسارتۋعا بەلسەندى اتسالىسىپ كەلەدى. بۇل ورايدا, «قازاقستاننىڭ دۇنگەندەر قوعامى» رەسپۋبليكالىق ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ ءرولى ەرەكشە. دۇنگەندەر قوعامى جانىندا «چۋنتيان» («كوكتەم») فولكلورلىق ءانسامبلى, «گۋنيان تەۆۋ» ء(«بيشى قىزدار») بي توبى جانە جاستار قاناتى جۇمىس ىستەيدى. قاۋىمداستىق قولداۋىمەن جامبىل وبلىسىندا قازاقستانداعى دۇنگەندەر تاريحىنىڭ مۇراجايلارى, ماسانچي اۋىلىندا 140 جىل بۇرىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى اۋماعىندا دۇنگەندەردى جىلى قابىلداعان
قازاق حالقىنا العىس ەسكەرتكىشى اشىلدى. بۇگىندە قاۋىمداستىق كوپتەگەن قىزىقتى شارالار ۇيىمداستىرىپ, دۇنگەندەر مادەنيەتىنىڭ كۇندەرىن وتكىزەدى. وزدەرىنىڭ قازاقستاندا ءومىر ءسۇرۋىنىڭ 140 جىلدىعىن دا وتە جوعارى دەڭگەيدە اتاپ ءوتتى», – دەگەن جانسەيىت تۇيمەباەۆ اتالعان شاراعا قاتىسۋشىلار اراسىنان تانىمال دۇنگەن ۇلتىنىڭ وكىلدەرىن كورگەن قۋانىشىن جاسىرمادى.
مەرەكەلىك ءىس-شارا اياسىندا «قازاقستان – ءبىزدىڭ ورتاق ءۇيىمىز» سۋرەتتەر كورمەسى, قازاقستان دۇنگەندەرىنىڭ ۇلتتىق قولدانبالى ونەرىنىڭ كورمەسى, «شەبەرلەر قالاسىندا» ۇلتتىق تاعامدار جاساۋدان, كەستە تىگۋدەن جانە شاشتى ساندەۋ ۇلگىلەرىنەن شەبەرلىك سىنىپتارى جانە دۇنگەن شىعارماشىلىق ۇجىمدارىنىڭ كونتسەرتى ۇيىمداستىرىلدى.
شارانىڭ ماقساتى – «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرا وتىرىپ, قوعامدىق كەلىسىم مەن جالپىۇلتتىق بىرلىكتى نىعايتۋ; قازاقستاندىق ەتنوس وكىلدەرىنىڭ مادەنيەتىن ناسيحاتتاپ, ازاماتتىق بىرتەكتىلىك قالىپتاستىرۋ; قازاقستاندىق باۋىرلاس حالىقتار اراسىندا ارىپتەستىك بايلانىس ورناتىپ, دوستىق قارىم-قاتىناستاردى ارتتىرۋ.
