قوعام • 04 قاراشا، 2019

توي مادەنيەتى

114 رەتكورسەتىلدى

قازاقتىڭ «؛اۋرۋ باتپانداپ كىرىپ، مىس­؛قالداپ شىعادى»؛ دەگەن ماتەلى كوبىنە رۋحاني جۇدەۋ­؛لىك پەن ازاپتى دەرتكە ۇشىراپ، ۇلتتىق ادەت-عۇرىپ پەن سالت-داستۇردەن قول ۇزگەن، حالىقتىق قالىپپەن قابىسپايتىن سيىقسىز ءارى سوراقى جاڭا سالتتاردان كوپشىلىكتى ساقتاندىرۋ ماقساتىندا ايتىلىپ جاتادى. بۇل دەرت ەڭ الدىمەن جاس ۇرپاقتىڭ تامىرىن كەمىرىپ، تاۋىن شاعاتىن قۇرتقا، ال بۇكىل ۇلت ءۇشىن ۇلكەن سورعا اينالدى. بۇگىنگى اڭگىمەمىز &ndash؛ ۇلتتىق تاربيەنىڭ بەسىگى سانا­؛لاتىن، عاسىرلار بويى حالقىمىزبەن بىرگە جاساسىپ كەلە جاتقان توي مادەنيەتى توڭىرەگىندەگى تۇيتكىلدەر جايىندا بولماق.

كەي تويلاردا ۇنامسىز مىناداي ءبىر جاع­؛داي بەلەڭ الىپ بارادى. تويعا جينالعان قاۋىم جاڭا تۇسكەن كەلىننىڭ بەتاشارىندا ارناۋ ايتقان ءانشىنىڭ الدىنا قويىلعان تاباق­؛قا اقشا ؛ تاستايدى. كەلىن ەسىمى اتالعان كىسىلەرگە ءيىلىپ سالەم سالىپ بىتكەنشە الگى تەگەشتىڭ بەتى تەڭگەگە لىقسي تولىپ، الىس-جاقىن اعايىن «؛قانە، بۇل دودادا كىمنىڭ اتى بايگەدەن وزا شاۋىپ كەلەر ەكەن؟»؛ دەگەندەي بىرىمەن-بىرى باسەكەلەسىپ، ءباسى ءتۇسىپ قالماۋدىڭ قارەكەتىنە كوشەدى. ءسويتىپ بە­؛تاشارىڭىز، قازاقى ءداستۇرىڭىز قىزىل-جا­؛سىل اقشانىڭ كولەڭكەسىندە كومىلىپ قالا بەرەدى. قازاق حالقىنىڭ سالتىندا جوق وسى ءبىر ۇنامسىز جايت ؛ جاڭا وتاۋ قۇرىپ جات­؛قان جاس­؛تارعا نە ونەگە بەرەدى؟! ارينە ءانشى-جىرشىعا ءۇي يەسى تاراپىنان قۇرمەت، لايىق­؛تى سىي-سياپات كورسەتىلمەسىن دەمەيمىز، كور­؛سە­؛تىلسىن، ءبىراق ؛ بۇلاي ەمەس، ونىڭ ءوز ورنى، ءوز ءراسىمى بار.

قازاق قاشاندا توي &ndash؛ قازىنا، بەرەكە-بىرلىكتىڭ باستاۋى دەپ ايتىپ جاتادى. ؛ توي­؛حانالار مەن مەيرامحانالارعا باس سۇقساڭىز، كۇنىگە توي. ەلىمىز ەكونوميكالىق داعدارىستى باستان كەشىپ جاتىر دەيمىز، ءبىراق قالادا دا، اۋىلدا دا سول جاعداي. ەكى جىل بۇرىن ءبىر شىمكەنتتىڭ وزىندە 400-گە جۋىق تويحانا، 70-تەن اسا پروديۋسەرلىك ورتالىق، 300-گە جۋىق اسابا بار دەپ ەستىپ، تاڭ-تاماشا قال­؛عانىمىز بار ەدى. ءقازىر كوبەيمەسە، ازاي­؛ماعانى انىق. قارىزدانىپ، قاۋعالانسا دا قازاقتىڭ تويى ءوتىپ جاتىر. نەسيە بەرۋشى بيۋرو­؛نىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك، قارىزى بارلاردان گورى قارىزى جوق قازاقتىڭ سانىن ەسەپتەۋ جەڭىلدەۋ بولاتىن ءتارىزدى. اتاقتى اسابا نەمەسە اجەپتاۋىر ابىرويعا جەتىپ، كو­؛رىنگەننىڭ قولىنا تۇسە بەرمەيتىن ەسترادا جۇلدىزدارىن شاقىرۋ دا قازاق ءۇشىن باسەكەنىڭ ءبىر تۇرىنە اينالدى. كۇپىنىپ، اتاعىن شىعارۋ ماقساتىندا توي جاساۋ &ndash؛ ەكى جاستىڭ بولاشاق بۇتاعىن ءوز قولىڭمەن بالتالاعانمەن تەڭ ارەكەت ەكەنىن ۇعاتىن سانا ازىرگە بايقالماي تۇر. اركىم ءوزىنىڭ كورپەسىنە قاراي كوسىلسە، مۇنداي ماسقارالىق، اتاق-داڭق قۋالاۋ بەلەڭ الماس ەدى. وسىنداي جاعدايلاردى كورگەندە: ء«؛بىز وسى قايدا بارا جاتىرمىز، باعىتىمىز قايسى؟»؛ دەگەن سۇراق كومەيىڭدى تۇنشىقتىرادى. الەۋمەتتىك جەلىدەن «؛قازاقتىڭ تويى قانشا تۇرادى؟»؛ دەگەن ماقالانى كوزىمىز شالىپ قالدى. ؛ وندا قازاقستاننىڭ شاعىن قالاسىندا 100-120 كىسىلىك توي جاساۋ ءۇشىن 1 ملن تەڭگە كەرەك دەپ ەسەپتەلىپتى. قازىرگى قىمباتشىلىقتىڭ تۇسىندا بۇل بەر جاعى-اۋ دەگەن كۇدىكتى وي كەلەدى. ؛ كەي تويلاردا قوناقتارعا 2-3 رەت ىستىق تاماق تارتىلادى، 4-5 ءتۇرلى سالات، 3-4 ءتۇرلى تىسكەباسار ۇسىنىلادى، وعان قوسا جەمىس-جيدەگى، شاي مازىرىنە قوياتىن تات­؛تىلەرى، ناننىڭ الۋان اتاسى، سۋسىندار تاعى بار دەگەندەي. سوندا ورتاشا ەسەپپەن ەكى ءجۇز ادام­؛ن­؛ىڭ ىشىم-جەمى ؛ 2،5 ميلليون تەڭگەگە جۋىق­؛تايتىن كورىنەدى.

توي مادەنيەتى &ndash؛ ءداستۇردىڭ وزىعى العا وزىپ، ال توزىعى ءومىر كوشىنەن وزدىگىنەن سىرعىپ ءتۇسىپ قالىپ وتىراتىن، ۇنەمى دامىپ، زامانمەن بىرگە جاڭعىرا جاساي بەرەتىن قۇندىلىعىمىز عوي. ءبىراق قازىرگى وتكىزىپ جۇرگەن تويدىڭ ءبارى ولاي دەي المايسىز. تويعا بارعان ادام ءلاززات الىپ، دەمالۋدىڭ ورنىنا شارشاپ-شالدىعىپ قايتاتىن ساتتەر كوپ. ويتكەنى داڭعازا مۋزىكا، اسابانىڭ ءسولسىز ءسوزى مەن ؛ انايى انەكدوتتارى جالىقتىرادى. بارعان كىسى تىلەگىن تەزىرەك ايتىپ، ۇيىنە ەرتە قايتىپ كەتكىسى كەلىپ تۇراتىنى سودان. سويلەپ تۇرعان ادامنىڭ تىلەگىن بىرەۋ ەلەپ، بىرەۋ جۇرە تىڭداپ، بولماسا ەكەۋارا سىبىرلاسىپ، كۇبىرلەسىپ كەتەدى. ابايدىڭ:

 ؛«؛كوپ توپتا ءسوز تانىرلىق كىسى دە از-اق،

ونداي جەردە ءسوز ايتىپ بولما مازاق.

بىرەۋى ولاي، بىرەۋى بۇلاي قاراپ،

تۇگەل ءسوزدى تىڭداۋعا جوق قوي قازاق»؛ دەپ­؛ جىرمەن ورنەكتەگەن سۋرەتى اينا-قاتەسىز كوز الدىڭىزدان سىرعىپ وتەدى. ودان قالا بەر­؛دى اسابانىڭ پارمەنىمەن ادەپسىز ويىندار ۇيىم­؛داستىرىلىپ، داراقىلىقتى دارىپتەۋ جاپپاي سيپات الىپ بارادى. بارىنەن سوراقىسى &ndash؛ ؛ تاماشالاپ وتىرعان قاۋىمنىڭ مۇنداي سۇم­؛دىقتان شوشىنباۋى، ەزۋلەرى ەكى قۇلاعىنا جەت­؛كەنشە ماز-مەيرام بولۋى. ۇلتتىق داستۇردەن قول ءۇزۋ، بوتەن جۇرتتىڭ تەك جامان ادەتتەرىن ۇيرەنۋدەن وسىنداي كەساپاتتى جاعدايلار ورىن الىپ وتىر. مۇنداي تويلاردىڭ بولعانىنان بولماعانى ارتىق-اۋ. تاعى ءبىر ۇيرەنشىكتى داعدىعا اينالىپ بارا جاتقان جامان ادەت &ndash؛ بەس-التىدا باستالۋعا ءتيىس توي ساعات سەگىزگە، توعىزعا دەيىن جۇرتتى تىك تۇرعىزىپ قويىپ، جۇيكەنى جۇقارتاتىنى. لاۋازىمدى ءبىر قۇرمەتتى قوناقتىڭ كەشىگىپ كەلە الماي جاتۋىنا قاراي تويدى كەشىكتىرىپ باستاۋ، قالعان حالىقتىڭ ۋاقىتىن باعالاماۋ &ndash؛ بىلايعى جۇرتقا دا سوكەتتىگى جوق، ۇيرەنشىكتى قالىپ. جات ادەتتى وسىلاي ءۇنسىز، بەيقام قابىلداي بەرەتىن بولعاندىقتان بولمىسىمىزعا دا ول تەرەڭدەپ، دەندەپ ەنىپ بارادى.

سوڭعى جاڭالىقتار

قايتا ورالعان قۇمارشىق

ايماقتار • بۇگىن، 07:54

تەرمەشىلەر تەرەڭنەن تەربەدى

ادەبيەت • بۇگىن، 07:52

حازىرەتتەر قازىناسى

رۋحانيات • بۇگىن، 07:43

«سپەسحراندا» ساقتالعان...

رۋحانيات • بۇگىن، 07:26

«تاكاپپار ەكەن قۇلجا الما»

قوعام • بۇگىن، 07:23

زاڭ كەرەك!

ەكولوگيا • بۇگىن، 07:20

ەل قۇرمەتى ەرەكشە

100 • بۇگىن، 07:14

يت جۇگىرتىپ، قۇس سالدى

ايماقتار • بۇگىن، 07:12

سەنىم ءھام سەرپىن

رۋحانيات • بۇگىن، 07:09

پاراساتتىلىق – باستى نازاردا

ايماقتار • بۇگىن، 06:30

حات قورجىن (14.11.2019)

ادەبيەت • بۇگىن، 06:28

كۇرىش سۇرىپتارى سۇيىلىپ بارادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 06:24

سيپاتى بولەك كۋالىك

قوعام • بۇگىن، 06:14

التىن ادام افينادا

قازاقستان • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار