– بالا كەزدەگى ارمان عانا ەمەس, ساحنا – مەنىڭ ومىرلىك ساعىنىشىم بولىپ كەلەدى. باسىمنان اسا اۋىر كۇندەر وتكەن جىلدارى ەمدەلۋىمە بايلانىستى 8 اي بويى تەاترعا بارا المادىم. سوندا قوستانايداعى ءساندى-ساۋلەتتى تەاترىمنىڭ تۇسىنان وتكەندە كوز جاسىما يە بولا المايتىن ەدىم. ساحنانى اڭساتىپ جۇرەگىمدەگى مەيىزدەي قاتقان ساعىنىش كوز جاسىممەن ەرىپ بارا جاتقانداي سەزىنەتىنمىن, – دەپ باستادى ءى.وماروۆ اتىنداعى وبلىستىق قازاق دراما تەاترىنىڭ بەلدى اكتريساسى اقدامەن دوسانوۆا. ول ساحناعا, تەاترعا دەگەن ىنتىزارلىق سەزىمنەن ارىلعان ەمەس. ء«ومىرىم ساحناسىز بولسا قايتەر ەدىم؟» دەگەن بالانىڭ قيالىنداي ويعا دا بەرىلەتىن كەزى بار. مىنە, جاسى الپىستى القىمداعاندا سونىڭ سەبەبىن ءوزى تاپقان سىڭايلى.
– ساحنانىڭ تازالىعىنان ەكەن عوي. مەن ساحناعا شىققاندا جامان, كىرلەگەن كيىمدى شەشىپ تاستاپ كەتكەندەي اسەردە جۇرەمىن. ساحنا ءارتىستىڭ دە, زالداعى كورەرمەننىڭ دە جۇرەگىن تازالايدى. ونەردىڭ كيەسى بار دەيتىنى دە سول شىعار, ءسىرا, – دەيدى اقدامەن. ونەر ادامعا قانمەن بەرىلەتىن دە قۇدىرەت ەكەنى دالەلدەۋدى قاجەت ەتپەسە كەرەك-ءتى. اكەسى ءابدۋالي اقساقال ونەردەن قۇرالاقان ەمەس ەدى. ال ناعاشىسى ساردان جىراۋدى تورعاي ءوڭىرى ۇمىتا قويعان جوق. اقىن سەرىكباي وسپانوۆ اقدامەنگە ارناعان ءبىر ولەڭىندە:«ابەكەڭ – اكەڭىز ءان سالعان ەدى, ناعاشىڭ جىرشى-جىراۋ ساردان ەدى» دەپ ايتسا-ايتقانداي ەكەن.
اقدامەننىڭ اكەسى ءابدۋالي اشتىق جىلدارى تۇلدىر جەتىم قالىپتى. الماتىداعى ءبىر اعايىندارى بالانى الىپ كەتىپ, قامقورلىق جاسايدى. مەكتەپتە وقىپ جۇرگەن زەرەك بالا تەاتردان قالمايدى ەكەن. ساحنانىڭ اققۋىنداي كۇلاشتىڭ, شارانىڭ, قانابەكتىڭ, قاليبەكتىڭ, سول كەزدەگى ەل اۋزىندا اڭىز بولىپ كەتكەن دارىنداردىڭ ونەرىن تاماشالايدى. «قىز جىبەك» وپەراسىنداعى اريالاردى ءوزى جاقسى بىلگەن, ىڭىلداپ ايتىپ وتىراتىن بولعان.
– اكەم اۋىلدا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ پاتەفون ساتىپ الدى. اۋدان ورتالىعىنا, الماتىعا بارسا پلاستينكاسىز كەلمەيدى. قازاقتىڭ بارلىق ءانىن اۋىلدا جۇرت ءبىزدىڭ ۇيدەن تىڭدايتىن.ونىڭ ۇستىنە راديوسىز ءۇي كەمدە-كەم ەدى عوي. سودان با ەكەن, مەن دە انگە قۇمار بولدىم, – دەيدى ول.
حالىق كومپوزيتورلارىنىڭ, ءشامشى قالداياقوۆتىڭ, اسەت بەيسەۋوۆتىڭ, نۇرعيسا تىلەنديەۆتىڭ اندەرىن, «گاۋھارتاس», «القوڭىر», «دايديداۋ» سىندى ءان جاۋھارلارىن ول راديودان, پاتەفوننان ۇيرەنەدى. بىراق قازاقتىڭ بالاسىنداعى ۇياڭدىق اقدامەندى دە اينالىپ وتپەپتى. بالالارى كوپ شەتىنەگەن اتا-اناسىنىڭ اقدامەنى ءۇيدىڭ ەركەسى بولسا دا, ءان ايتقىسى كەلەتىنىن اتا-اناسىنان جاسىرىپ, ۇيالىپ جۇرەدى. ء«انشى بولسام, ساحنادا جۇرسەم» دەگەن بالالىق ارمانىن دا ايتۋعا اكە-شەشەسى جاقتىرمايتىن بولار دەپ باتا المايدى. حالقىمىزدىڭ ءومىرى كەڭ دالادا انمەن وتسە دە, قازاق اۋىلدارىندا ونەر ادامىنا دەگەن كوزقاراس نەگە دۇرىس بولماعانىنا تاڭعالاسىڭ. ورتانىڭ وسىنداي اسەرىنەن ءجاسوسپىرىم اقدامەن دە بويىنداعى ۇشقىن اتقان ونەرىن ءوزى جەرلەپ ءجۇردى. قىزى مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ, اتا-اناسى: «قىزىم, كىم بولعىڭ كەلەدى؟ قايدا بارساڭ دا قولىڭدى قاقپايمىز, وقى» دەيدى عوي. سوندا دا جۇرەك تۇكپىرىندەگى ء«انشى بولعىم كەلەدى» دەگەندى ايتپادى. ارقالىق مەديتسينا ۋچيليششەسىنە بارادى. ۇزىن ءسوزدىڭ قىسقاسى – ورىسشا وقي الماي, جانگەلدين اۋدانىنداعى ءوزىنىڭ كوكالات اۋىلىنا قايتىپ كەلەدى.
1976 جىلى اقدامەن ابدۋاليقىزى تورعاي كەنتىندە اكىمشىلىككە حاتشى بولىپ ورنالاسادى. شىنايى ونەر ەندى اقدامەنگە «باعىنبايتىنىن» سەزدىردى. ۇزىلىستەردە جاس قىز سىزىلتىپ ءان سالادى. باياعى بالا كەزىندەگىدەي بارىلداعان ەمەس, داۋىسى سوپرانوعا اۋىسقانداي. ونى ءوزى دە سەزەدى, ءان ايتقان سايىن ەرەكشە قاناتتانادى. سول جىلى كومسومول كۇنىنە ارنالعان اۋداندىق كونفەرەنتسيادان كەيىن جاستاردىڭ كوركەمونەرپازدار ۇيىرمەسى كونتسەرت قويادى. اقدامەننىڭ ساحنادا ءان ايتقانىن كونفەرەنتسياعا ارداگەر رەتىندە شاقىرىلعان اكەسى ءابدۋالي اقساقال ءبىرىنشى رەت كورىپ, ءوز كوزىنە ءوزى سەنبەگەن ەكەن. سولاي اقدامەننىڭ انشىلىگىن اينالاسى دا بايقادى. ول تورعايدا قۇرىلعان «عاسىرلار پەرنەسى» فولكلورلىق انسامبلىنەن ءبىر-اق شىقتى. ول بالا كەزدەن اڭساعان ارمانىنا 20 جاسىندا قول جەتكىزدى. ول انسامبل جەتەكشىسى, بەلگىلى كومپوزيتور باقىتجان ساۋەكەنوۆتىڭ ۇستازدىعىمەن داۋىسىن قىرناي ءتۇستى.
اقدامەندى ناعىز حالىقتىڭ ورتاسىنان قايناپ شىققان ونەرپاز دەسەك ارتىق بولماس. ول انسامبلدە ءانشى بولا ءجۇرىپ, جانگەلدين اۋداندىق حالىق تەاترى قويعان «قىز جىبەك» سپەكتاكلىندە جىبەكتىڭ ءرولىن وينادى. ونىڭ تالابىنا ارقالىقتاعى قازاق دراما تەاترىنىڭ سول كەزدەگى رەجيسسەرى مارقۇم جامبىلبەك ەسەنبەكوۆ ريزا بولىپتى. 1991 جىلى اقدامەن وبلىستىق قازاق دراما تەاترىنا شاقىرىلادى. ونىڭ العاشقى ءرولى «قالقامان-مامىرداعى» قالماق قىزى ءسانايدىڭ بەينەسى بولاتىن. ودان كەيىن «قىز جىلاعان» سپەكتاكلىندەگى قاتشا ءرولىن سومدادى. شاعىن ءرول بولعانمەن, قاتشا –اقدامەن كورەرمەنىن سەلك ەتكىزدى.
– رەجيسسەر جامبىلبەك اعامىز سوندا مەنەن بەتەر قۋانعان ەدى. «كورەرمەندەردىڭ قول سوعىسىن كوردىڭ بە؟ ءرولدىڭ ءىرى, ۇساعى بولمايدى دەپ وسىنى ايتادى. قاتشانى كەرەمەت وينادىڭ, سەن بولاشاقتا وزىڭە ءتان انالار گالەرەياسىن جاساۋىڭ كەرەك» دەگەن ەدى, – دەيدى اقدامەن تولقىپ. كەيىپكەرىمىز تەاتردا رەجيسسەر ايتقان انالار گالەرەياسىن جاساماسا دا, شاعىن رولدەردىڭ شەبەرى اتاندى. ساحنادا ءبىر-ەكى كورىنىپ, كورەرمەننىڭ نازارىن اۋدارۋ دا ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان كەلە بەرەتىن شارۋا ەمەس. ءى.وماروۆ اتىنداعى وبلىستىق تەاتردا كوپتەگەن رولدەردى وينادى. ءالى كۇنگە بابىندا. «جاسىم كەلدى» دەمەيدى, جاستارمەن بىرگە قويىلىمداردىڭ بارىنە قاتىسىپ ءجۇر. ونەر ادامى رەتىندە «ارقادان قاققاننان» دا كەندە ەمەس. شىعارماشىلىق ادامدارىنا بەرىلەتىن وبلىستىق «مەتسەناتتار كلۋبىنىڭ» سىيلىعىن الدى. اقدامەن دوسانوۆا ونەرگە ءومىرىن ارناعان جان. جۇبايى قابدول-ءماجيت يمانوۆ تەاتردىڭ بەلدى اكتەرى, مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى. بالاسى جانىبەك تە وسى سالانى تاڭداسا, كەلىنى ءنازيرا دا ونەر ادامى بولىپ جولىقتى. بيىلعى V رەسپۋبليكالىق (ەتنو) تەاترلار فەستيۆالىندە ءنازيرا يمان «ەكىنشى پلانداعى ۇزدىك ايەل ادام بەينەسى ءۇشىن» اتالىمىن يەلەندى.
– جاس كەزىم عوي, كىتاپ وقىپ وتىرعان ەدىم, مازامدى الا بەرگەن كىشكەنتاي ۇلىمدى كىتاپپەن سالىپ قالدىم. سوندا انام «بالانى كىتاپپەن ۇرۋشى بولما!» دەپ شار ەتە قالعان ەدى. «كىتاپتىڭ ىشىندە جاقسى ادامداردىڭ اتى اتالادى, ولار تەگىن ەمەس, كيەسى بولادى, بالاعا زيانى تيەدى» دەگەن ەدى انام. سودان بەرى ادامزاتقا رۋحاني ازىق بەرەتىن, جانىن تاربيەلەيتىن تەاتردى, مۋزەيدى, كىتاپحانانى كيەلى ورىن سانايمىن, – دەيدى اقدامەن. ساحنادا ءجۇرىپ, وعان دەگەن ساعىنىش جۇرەگىن ميزام شۋاقتاي جىلىتاتىنى سودان بولار. جان تازالىعى دا, ونى سەزىنۋ دە كەرەمەت قاسيەت ەمەس پە؟!.
قوستاناي
