ايماقتار • 01 قاراشا، 2019

«ساحنا – ساعىنىشىم مەنىڭ!»

84 رەتكورسەتىلدى

 – بالا كەزدەگى ارمان عانا ەمەس، ساحنا – مەنىڭ ومىرلىك ساعىنىشىم بولىپ كەلەدى. باسىمنان اسا اۋىر كۇندەر وتكەن جىلدارى ەمدەلۋىمە بايلانىستى 8 اي بويى تەاترعا بارا المادىم. سوندا قوستانايداعى ءساندى-ساۋلەتتى تەاترىمنىڭ تۇسى­نان وتكەندە كوز جاسىما يە بولا المايتىن ەدىم. ساحنانى اڭساتىپ جۇرەگىمدەگى مەيىزدەي قاتقان سا­عى­نىش كوز جاسىممەن ەرىپ بارا جاتقانداي سەزىنەتىنمىن، – دەپ باس­تادى ءى.وماروۆ اتىنداعى وبلىس­تىق قازاق دراما تەاترىنىڭ بەلدى اكتريساسى اقدامەن دوسانوۆا. ول ساحناعا، تەاترعا دەگەن ىن­تىزارلىق سەزىمنەن ارىلعان ەمەس. ء«ومىرىم ساحناسىز بولسا قاي­تەر ەدىم؟» دەگەن بالانىڭ قيالىنداي ويعا دا بەرىلەتىن كەزى بار. مىنە، جاسى الپىستى القىمداعاندا سونىڭ سەبەبىن ءوزى تاپقان سىڭايلى.

– ساحنانىڭ تازالىعىنان ەكەن عوي. مەن ساحناعا شىققاندا جامان، كىرلەگەن كيىمدى شەشىپ تاستاپ كەت­كەندەي اسەردە جۇرەمىن. ساحنا ءارتىستىڭ دە، زالداعى كورەرمەننىڭ دە جۇرەگىن تازالايدى. ونەردىڭ كيە­سى بار دەيتىنى دە سول شىعار، ءسىرا، – دەيدى اقدامەن. ونەر ادامعا قان­مەن بەرىلەتىن دە قۇ­دىرەت ەكەنى دالەل­دەۋدى قاجەت ەتپەسە كەرەك-ءتى. اكەسى ءابدۋالي اقساقال ونەردەن قۇر­­الاقان ەمەس ەدى. ال ناعاشىسى ساردان جىراۋ­دى تورعاي ءوڭىرى ۇمىتا قويعان جوق. اقىن سەرىكباي وسپانوۆ اقدا­مەنگە ارناعان ءبىر ولە­ڭىن­دە:«ابەكەڭ – اكەڭىز ءان سال­عان ەدى، ناعاشىڭ جىرشى-جىراۋ سار­دان ەدى» دەپ ايتسا-ايتقانداي ەكەن.

 اقدامەننىڭ اكەسى ءابدۋالي اشتىق جىلدارى تۇلدىر جەتىم قالىپتى. الماتىداعى ءبىر اعايىندارى بالانى الىپ كەتىپ، قامقورلىق جاسايدى. مەكتەپتە وقىپ جۇرگەن زەرەك بالا تەاتر­دان قالمايدى ەكەن. ساحنانىڭ اققۋىنداي كۇلاشتىڭ، شارانىڭ، قانابەكتىڭ، قاليبەكتىڭ، سول كەز­دەگى ەل اۋزىندا اڭىز بولىپ كەتكەن دارىنداردىڭ ونەرىن تاماشالايدى. «قىز جىبەك» وپەراسىنداعى اريالاردى ءوزى جاقسى بىلگەن، ىڭىلداپ ايتىپ وتىراتىن بولعان.

– اكەم اۋىلدا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ پاتەفون ساتىپ الدى. اۋدان ورتالىعىنا، الماتىعا بارسا پلاستينكاسىز كەلمەيدى. قازاقتىڭ بارلىق ءانىن اۋىلدا جۇرت ءبىزدىڭ ۇيدەن تىڭدايتىن.ونىڭ ۇستىنە راديوسىز ءۇي كەمدە-كەم ەدى عوي. سودان با ەكەن، مەن دە انگە قۇمار بولدىم، – دەيدى ول.

حالىق كومپوزيتورلارىنىڭ، ءشامشى قالداياقوۆتىڭ، اسەت بەيسەۋوۆتىڭ، نۇرعيسا تىلەنديەۆ­تىڭ اندەرىن، «گاۋھارتاس»، «ال­قوڭىر»، «دايدي­داۋ» سىندى ءان جاۋھارلارىن ول راديودان، پاتە­فوننان ۇيرەنەدى. بىراق قازاقتىڭ بالاسىنداعى ۇياڭدىق اقدامەندى دە اينالىپ وتپەپتى. بالالارى كوپ شەتىنەگەن اتا-اناسىنىڭ اقدامەنى ءۇيدىڭ ەركەسى بولسا دا، ءان ايتقىسى كەلەتىنىن اتا-اناسىنان جاسىرىپ، ۇيالىپ جۇرەدى. ء«انشى بولسام، ساحنادا جۇرسەم» دەگەن بالالىق ارمانىن دا ايتۋعا اكە-شەشەسى جاقتىرمايتىن بولار دەپ باتا المايدى. حالقىمىزدىڭ ءومىرى كەڭ دالادا انمەن وتسە دە، قازاق اۋىلدارىندا ونەر ادامىنا دەگەن كوزقاراس نەگە دۇرىس بولماعانىنا تاڭعالاسىڭ. ورتانىڭ وسىنداي اسەرىنەن ءجاسوسپىرىم اقدامەن دە بويىنداعى ۇشقىن اتقان ونەرىن ءوزى جەرلەپ ءجۇردى. قىزى مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ، اتا-اناسى: «قىزىم، كىم بولعىڭ كەلەدى؟ قايدا بارساڭ دا قولىڭدى قاق­پايمىز، وقى» دەيدى عوي. سوندا دا جۇرەك تۇكپىرىندەگى ء«انشى بولعىم كەلەدى» دەگەندى ايتپادى. ارقالىق مەديتسينا ۋچيليششەسىنە بارادى. ۇزىن ءسوزدىڭ قىسقاسى – ورىسشا وقي ال­ماي، جانگەلدين اۋدانىنداعى ءوزى­نىڭ كوكالات اۋىلىنا قايتىپ كەلەدى.

1976 جىلى اقدامەن ابدۋ­اليقىزى تورعاي كەنتىندە اكىم­شىلىككە حاتشى بولىپ ورنالاسادى. شىنايى ونەر ەندى اقدامەنگە «باعىنبايتىنىن» سەزدىردى. ۇزىلىستەردە جاس قىز سىزىلتىپ ءان سالادى. باياعى بالا كەزىندەگىدەي بارىلداعان ەمەس، داۋىسى سوپ­رانوعا اۋىسقانداي. ونى ءوزى دە سەزەدى، ءان ايتقان سايىن ەرەكشە قاناتتانادى. سول جىلى كومسومول كۇنىنە ارنالعان اۋداندىق كونفەرەنتسيادان كەيىن جاستاردىڭ كوركەمونەرپازدار ۇيىرمەسى كونتسەرت قويادى. اقدامەننىڭ ساحنادا ءان ايتقانىن كونفەرەنتسياعا ارداگەر رەتىندە شاقىرىلعان اكەسى ءابدۋالي اقساقال ءبىرىنشى رەت كورىپ، ءوز كوزىنە ءوزى سەنبەگەن ەكەن. سولاي اقدامەننىڭ انشىلىگىن اينالاسى دا بايقادى. ول تورعايدا قۇرىلعان «عاسىر­لار پەرنەسى» فولكلورلىق انسامبلىنەن ءبىر-اق شىقتى. ول بالا كەزدەن اڭساعان ارمانىنا 20 جاسىندا قول جەت­كىزدى. ول انسامبل جەتەكشىسى، بەلگىلى كومپوزي­تور باقىتجان ساۋەكەنوۆتىڭ ۇستاز­دىعىمەن داۋىسىن قىرناي ءتۇستى.

اقدامەندى ناعىز حالىقتىڭ ورتاسىنان قايناپ شىققان ونەرپاز دەسەك ارتىق بولماس. ول انسامبلدە ءانشى بولا ءجۇرىپ، جانگەلدين اۋداندىق حالىق تەاترى قويعان «قىز جىبەك» سپەكتاكلىندە جىبەك­تىڭ ءرولىن وينادى. ونىڭ تالابىنا ارقالىقتاعى قازاق دراما تەاترى­نىڭ سول كەزدەگى رەجيسسەرى مارقۇم جامبىلبەك ەسەنبەكوۆ ريزا بولىپتى. 1991 جىلى اقدامەن وبلىستىق قازاق دراما تەاترىنا شاقى­رىلادى. ونىڭ العاشقى ءرولى «قال­قامان-مامىرداعى» قالماق قىزى ءسانايدىڭ بەينەسى بولاتىن. ودان كەيىن «قىز جىلاعان» سپەك­تاكلىندەگى قاتشا ءرولىن سومدادى. شاعىن ءرول بولعانمەن، قاتشا –اقدامەن كورەرمەنىن سەلك ەتكىزدى.

– رەجيسسەر جامبىلبەك اعامىز سوندا مەنەن بەتەر قۋان­عان ەدى. «كورەرمەندەردىڭ قول سوعىسىن كوردىڭ بە؟ ءرولدىڭ ءىرى، ۇساعى بولمايدى دەپ وسىنى ايتادى. قاتشانى كەرەمەت وينادىڭ، سەن بولاشاقتا وزىڭە ءتان انالار گالەرەياسىن جاساۋىڭ كەرەك» دەگەن ەدى، – دەيدى اقدامەن تولقىپ. كەيىپ­كەرىمىز تەاتردا رەجيسسەر ايتقان انالار گالەرەياسىن جاساماسا دا، شاعىن رولدەردىڭ شە­بەرى اتاندى. ساحنادا ءبىر-ەكى كورىنىپ، كورەرمەننىڭ نازارىن اۋدارۋ دا ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولى­نان كەلە بەرەتىن شارۋا ەمەس. ءى.وماروۆ اتىنداعى وبلىستىق تەاتر­دا كوپتەگەن رولدەردى وينادى. ءالى كۇنگە بابىندا. «جاسىم كەلدى» دەمەيدى، جاستارمەن بىرگە قويىلىمداردىڭ بارىنە قاتىسىپ ءجۇر. ونەر ادامى رەتىندە «ارقادان قاققاننان» دا كەندە ەمەس. شى­عار­ماشىلىق ادامدارىنا بەرىلە­تىن وبلىستىق «مەتسەناتتار كلۋ­بى­نىڭ» سىيلىعىن الدى. اق­دامەن دوسانوۆا ونەرگە ءومىرىن ار­ناعان جان. جۇبايى قابدول-ءماجيت يمانوۆ تەاتردىڭ بەلدى اكتەرى، مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇز­دىگى. بالاسى جانىبەك تە وسى سالانى تاڭ­داسا، كەلىنى ءنازيرا دا ونەر ادامى بولىپ جولىقتى. بيىل­عى V رەسپۋبليكالىق (ەتنو) تەاتر­لار فەستيۆالىندە ءنازيرا يمان «ەكىن­شى پلانداعى ۇزدىك ايەل ادام بەي­نەسى ءۇشىن» اتالىمىن يەلەندى.

 – جاس كەزىم عوي، كىتاپ وقىپ وتىرعان ەدىم، مازامدى الا بەرگەن كىشكەنتاي ۇلىمدى كىتاپپەن سالىپ قالدىم. سوندا انام «بالانى كىتاپپەن ۇرۋشى بولما!» دەپ شار ەتە قالعان ەدى. «كىتاپتىڭ ىشىندە جاقسى ادامداردىڭ اتى اتالادى، ولار تەگىن ەمەس، كيەسى بولادى، بالاعا زيانى تيەدى» دەگەن ەدى انام. سودان بەرى ادامزاتقا رۋ­حاني ازىق بەرەتىن، جانىن تاربيەلەيتىن تەاتردى، مۋزەيدى، كىتاپحانانى كيەلى ورىن سانايمىن، – دەيدى اقدامەن. ساحنادا ءجۇرىپ، وعان دەگەن ساعىنىش جۇرەگىن ميزام شۋاقتاي جىلىتاتىنى سودان بولار. جان تازالىعى دا، ونى سەزىنۋ دە كەرەمەت قاسيەت ەمەس پە؟!.

 

قوستاناي

 

سوڭعى جاڭالىقتار

كۇلكى كەرۋەنى № 22

رۋحانيات • بۇگىن، 09:45

فاريزا اقىننىڭ ۇستازى

رۋحانيات • بۇگىن، 07:41

ارمەنيامەن ىنتىماقتاستىق داميدى

پارلامەنت • بۇگىن، 07:37

جاستار سىيلىعى تاپسىرىلدى

قوعام • بۇگىن، 07:33

ءتاۋ ەتەر جالعىز كيەمىز

قوعام • بۇگىن، 07:18

كوزىن تاپقانعا كاسىپ كوپ

قوعام • بۇگىن، 07:13

بىرقاتار كەزدەسۋ وتكىزدى

پرەزيدەنت • بۇگىن، 07:04

كۇلكى كەرۋەنى № 21

رۋحانيات • كەشە

شاعامان باتىر

تاريح • كەشە

361 ليفت اۋىستىرىلادى

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار