فوتو: اشىق دەرەككوز
ەلوردادا FAO/GEF-7 «قازاقستاندا كليماتقا توزىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ جانە جايىلىمداردى قالپىنا كەلتىرۋ ماقساتىنداعى اگروورمان-مەليوراتسيا» جوباسى اياسىندا توپىراقتاعى ورگانيكالىق كومىرتەكتى (SOC) ولشەۋ مەن مونيتورينگ جۇرگىزۋ ماسەلەلەرىنە ارنالعان سەمينار ءوتتى. ءىس-شارا جەردىڭ توزۋىن بەيتاراپ دەڭگەيگە جەتكىزۋ (LDN), پاريج كەلىسىمى اياسىنداعى ۇلتتىق ۇلەستەردى ىسكە اسىرۋ (NDC), حالىقارالىق كومىرتەك ساۋداسىنا قاتىسۋ مۇمكىندىكتەرىن قاراستىرۋعا ارنالدى. جيىنعا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى, مەملەكەتتىك ورگان وكىلدەرى, حالىقارالىق ۇيىمدار, ساراپشىلار قاتىستى.
سەميناردى ەكولوگيالىق ۇيىمدار قاۋىمداستىعى باسقارما توراعاسى ايگۇل سولوۆەۆا اشتى. ونىڭ ايتۋىنشا, توپىراقتاعى ورگانيكالىق كومىرتەك عىلىمي تالقىلاۋ شەڭبەرىنەن شىعىپ, ەلدىڭ ستراتەگيالىق كۇن تارتىبىنە اينالىپ وتىر.
«بۇگىندە توپىراقتاعى ورگانيكالىق كومىرتەك تەك عىلىمي زەرتتەۋ نىسانى ەمەس. بۇل – ورنىقتى دامۋ, كليماتتىق مىندەتتەمەلەر, ەكونوميكالىق مۇمكىندىكپەن تىعىز بايلانىستى ماڭىزدى باعىت», دەدى ول.
ونىڭ پىكىرىنشە, SOC الەۋەتىن باعالاۋ مەن باقىلاۋعا ارنالعان ۇلتتىق اقپاراتتىق جۇيە قالىپتاستىرۋ مەملەكەت, عىلىم, بيزنەس كۇشىن بىرىكتىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
ءماجىلىس دەپۋتاتى اجار ساعىندىقوۆا حالىقارالىق كليماتتىق مىندەتتەمەلەردى ساپالى ورىنداۋ وزەكتى ەكەنىن جەتكىزدى.
«ەل بىرقاتار ماڭىزدى حالىقارالىق مىندەتتەمە قابىلدادى. ەندىگى مىندەت – ولاردىڭ ساپالى ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋ. بۇل باعىتتا مونيتورينگ پەن ەسەپتىلىك جۇيەسىن جەتىلدىرۋ ماڭىزدى», دەدى دەپۋتات.
ءماجىلىس دەپۋتاتى نۇرجان اشىمبەتوۆ جەردىڭ توزۋى ماسەلەسىنە جۇيەلى كوزقاراس قاجەت ەكەنىن ايتتى.
«جەردىڭ توزۋى ماسەلەسىن ءتيىمدى شەشۋ كەشەندى ءتاسىلدى تالاپ ەتەدى. ول سەنىمدى دەرەكتەرگە, زاماناۋي باقىلاۋ قۇرالدارىنا نەگىزدەلۋى ءتيىس», دەدى ول.
اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ كوميتەتىنىڭ توپىراق رەسۋرستارى جانە كليماتقا ءتوزىمدى ەگىنشىلىك باعىتى بويىنشا باس ساراپشىسى سوڭبەرگەن قانجار تالقىلانعان تاقىرىپتىڭ پراكتيكالىق ماڭىزىنا توقتالدى.
«توپىراقتاعى ورگانيكالىق كومىرتەكتى باقىلاۋ جەر جاعدايىن باعالاۋدىڭ نەگىزگى قۇرالدارىنىڭ ءبىرى سانالادى. بۇل ءتيىمدى قالپىنا كەلتىرۋ شارالارىن ازىرلەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى بيلىك وكىلى.
«جەردى زەرتتەۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك ينستيتۋت» رمك باسقارماسىنىڭ بۇزىلعان جانە توزعان جەرلەردىڭ ساپاسىن قالپىنا كەلتىرۋ باعىتى بويىنشا جەتەكشىسى ماۋلەن وماروۆ توپىراق دەرەكتەرىن قولدانۋ تيىمدىلىگىنە نازار اۋداردى.
ونىڭ پىكىرىنشە, توپىراق دەرەكتەرىن جيناۋ عانا جەتكىلىكسىز. ولاردى ءتيىمدى تەحنولوگيالاردى تاڭداۋعا, توزعان جەرلەردى قالپىنا كەلتىرۋگە پايدالانۋ ماڭىزدى. زاماناۋي ولشەۋ تاسىلدەرى باسىم باعىتتاردى ناقتى ايقىنداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
قاتىسۋشىلاردىڭ پىكىرىنشە, ەلدە توپىراقتاعى ورگانيكالىق كومىرتەكتى ولشەۋ مەن باقىلاۋدىڭ عىلىمي نەگىزدەلگەن بىرىڭعاي جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ وزەكتى. مۇنداي جۇيە جەر جاعدايىنىڭ كورسەتكىشىن ايقىنداۋعا, قالپىنا كەلتىرۋ تەحنولوگيالارىن دۇرىس تاڭداۋعا نەگىز بولادى. ەلىمىز بۇۇ-نىڭ شولەيتتەنۋگە قارسى كۇرەس كونۆەنتسياسىنا, كليماتتىڭ وزگەرۋى جونىندەگى نەگىزدەمەلىك كونۆەنتسياعا, پاريج كەلىسىمىنە قاتىسۋشى ەلدەردىڭ ءبىرى.
سەميناردىڭ نەگىزگى ۇسىنىستارىنىڭ ءبىرى – جەردىڭ توزۋىن بەيتاراپ دەڭگەيگە جەتكىزۋگە ارنالعان شەشىم قابىلداۋدى قولداۋ ۇلتتىق جۇيەسىن (LDN DSS) قۇرۋ. بۇل تەتىك جايىلىمداردىڭ توزۋىن تەجەۋ, ءتيىمدى تەحنولوگيالاردى باعالاۋ, قولدانىلعان تاسىلدەردىڭ ناتيجەسىن باقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
پاۆلوداردا ەكولوگيالىق تالاپتاردى بۇزعان 8 اكىم جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى
