ول كىسى مەنى جاۋاپتى حاتشى جانات ەلشىبەكتىڭ قاسىنا قولعابىسقا قولاي كورىپتى. ۆوكزالدان قارسى العان دا, رەداكتسياعا جەتەكتەپ اكەلگەن دە جاكەڭنىڭ ءوزى. رەداكتسيانىڭ تابالدىرىعىن اتتاعان ساتتە ەسىك الدىندا بەرىك سادىر, سۇلەيمەن مامەت, ءاليسۇلتان قۇلانباەۆ ۇشەۋى تەمەكى شەگىپ تۇر ەكەن. ءبارى تانىس جىگىتتەر. الماتىدا قويان-قولتىق ارالاسىپ كەتپەسەك تە, كورگەن جەردە قاۋقىلداسىپ سالەمدەسىپ تۇراتىنبىز. ولار دا كوزتانىس بولعان سوڭ ءارى الماتىعا دەگەن ساعىنىشتارى باسىلماعاندىقتان بىردەن شۇرقىراسىپ, الماتىنىڭ جايىن سۇراستىرىپ جاتىر.
اعا گازەتكە قابىلدانعان العاشقى كۇننەن وزىمشە پىسىقسىنىپ, ماكەتكە وزگەرىس ەنگىزۋگە تىرىستىم. بىراق جوعارى جاقتىڭ نۇسقاۋىمەن, قاۋلى-قارارلاردىڭ كوپتىگىنەن, باس گازەتكە شىققاندى مارتەبە كورەتىن بەدەلدىلەردىڭ تەلەفون قوڭىراۋىنان كەيىن تاڭەرتەڭ نوبايىن تۇسىرگەن ماكەتىمنىڭ كەشكە جاقىن جۇرىنى دا قالمايتىن. سولاي بولا تۇرا وسى ۋاقىتقا دەيىن باس باسىلىم بەتىنەن ءوزىم ەنگىزگەن قولتاڭبامدى كورگەندە مارقايىپ قالاتىنىم راس. ول – ءار ماقالانىڭ باسىنا بەرىلەتىن اۆتوردىڭ اتا تەگى مەن «ەگەمەن قازاقستان» دەگەن جازۋى بار كىشكەنتاي عانا ەمبلەما.
وبالى نە كەرەك, رەداكتسيا باسشىلىعى بارعان بەتتە قولىما ەكى بولمەلى پاتەردىڭ كىلتىن ۇستاتىپ, بولاشاقتا بەرىلەتىن ساياجاي الۋشىلاردىڭ تىزىمىنە كىرگىزىپ قويدى. بەرىلگەن باسپانا قازىرگى جەڭىس داڭعىلى مەن ۇمىتپاسام ءا. جانگەلدين كوشەلەرىنىڭ قيىلىسىنداعى وتكەن عاسىردىڭ 60-شى جىلدارى سوعىلعان ەسكىلەۋ ءۇي ەكەن. قابىرعا قاعازى قاقىراپ, ەدەن سىرى سۇرگىلەنىپ قالعان. ەسىگىن اشتىم دا, قايتا جاپتىم. كەيىن قالتاعا اقشا تۇسكەندە, قالىپقا كەلتىرىپ الارمىن دەپ ويلادىم. سول كەزدە جانبولات استاناعا سالت باسى كوشىپ بارعان. ونىڭ ۇيىنە سول كەزدە «استانا اقشامىنىڭ» باس رەداكتورىنىڭ ورىنباسارى بولىپ ىستەپ جۇرگەن تالعات باتىرحان وتباسىمەن تۇرادى ەكەن. ولارعا قوسارلانىپ مەن دە كىرىپ الدىم. ءسويتىپ كوكتەمى كەش كەلەتىن ارقادا ءبىر-بىرىمىزگە دەم بەرىپ ءبىراز كۇن تۇرىپپىز.
استانا ماعان جاقسى تانىس. ويتكەنى 1976 جىلى قازمۋ-دىڭ 3-كۋرسىندا وقىپ جۇرگەن كەزىمدە 3 ايلىق وندىرىستىك تاجىريبەمدى تسەلينوگراد وبلىستىق «كوممۋنيزم نۇرى» گازەتىندە وتكىزگەنمىن. ال 2000 جىلدارى قالانىڭ ورتالىعىنا تاياۋ جەردە العاشقى عيماراتتار بوي كوتەرگەندە تاراپ كەتكەن «ارعى جاعى – تسەلينوگراد, ورتاسى – استانا, بەرگى جاعى – اقمولا» دەگەن استارلى ءازىل ءالى ەسىمدە. قازىر ارا-تۇرا بارىپ تۇرامىن. قالانىڭ كەلبەتى وزگەرگەنىن, تۇرعىلىقتى حالقىنىڭ قازاقىلانعانىن كورىپ, ء«اي, ءسال شىداعاندا, مەن دە ەندىگى وسى جەردە جۇرەر مە ەدىم» دەپ تە ويلاپ قويامىن.
ەندى ەلوردادا نەگە تۇراقتاماعانىمدى باياندايىن. مەن ءبىر ءۇيدىڭ جالعىز بالاسىمىن. اكە-شەشەم جامبىل وبلىسىنىڭ قۇلان وڭىرىندە تۇرادى. قارت كىسىلەر. قارت كىسىلەر بولعاندىقتان اۋىلعا ايىنا ەكى مارتە بارىپ تۇرامىن. ال استاناعا اۋىسقاننان كەيىن ەكى ورتانى جول ەتۋ جايىنا قالدى. ادام قارتايعان سوڭ ۋايىمشىل كەلمەي مە؟! مەن تەلەفون شالعان سايىن اكەم دە, شەشەم دە زار يلەيدى. سونداعى ايتاتىنى: «ەرتەڭ بىزدەر الاي-بۇلاي بولىپ كەتسەك, توپىراق سالا الماي قالاسىڭ با؟ جۇرتتىڭ تاباسىنا ۇشىرايسىڭ عوي. الماتى بولسا ءبىر ءجون, استانا دەگەنىڭ ەكى كۇندىك جەر ەكەن» دەپ كەمسەڭدەيدى. ءارى بار-جوعى سەگىز مىڭ تەڭگە جالاقىم نە شايلىعىما, نە پاتەرىمنىڭ كوممۋنالدىق تولەمىنە جەتپەيتىنىن ءبىلدىم. ونىڭ ۇستىنە سول كەزدە ايەلىمنىڭ دە جاس بالامەن ۇيدە وتىرعان كەزى ەدى. جەڭىس كۇنى مەرەكەسىندە الماتىعا كەلگەندە, قابىرعاممەن اقىلداسا كەلە, قايتۋعا بەل بايلاپ باردىم. جانبولاتتان رۇقسات الىپ, باس رەداكتور ەرەكەڭ – ەرجۇمان سمايىلوۆتىڭ الدىنا باردىم. بار جاعدايدى ايتتىم. ول كىسى ءبىراز ويلانىپ وتىردى دا, «جارايدى, قايتا بەر, دەگەنمەن دۇرىس ىستەمەدىڭ», دەدى دە, ءوتىنىشىمنىڭ شەتىنە قول قويىپ بەردى. پاتەردىڭ كىلتىن تابىستادىم دا, الماتىما قۇستاي ءۇشتىم. «اقيقات» جۋرنالىنىڭ سول كەزدەگى باس رەداكتورى احات جاقسىباەۆ جاۋاپتى حاتشىلىق ورنىمدى ءالى ەشكىمگە بەرمەپتى. ءتىپتى كابينەتىمدەگى ءوزىم ورنىنا قويىپ كەتكەن قاعازدارىما دا تيىسپەپتى.
مىنە, سودان بەرى دە 20 جىل ءوتىپتى. وسى جىلدار ىشىندە ەلوردا ادام تانىماستاي وزگەرىپ, ەرتەگىدەي كۇن سايىن عانا ەمەس, ساعات سايىن وركەندەدى. كوش باسىن استانامەن بىرگە ارقا توسىنە بۇرعان ەلىمىزدىڭ باس باسىلىمى دا بۇگىنگى كۇنى 100-گە جەتىپ وتىر. كەي كەزدەرى ەرەكەڭ ايتقانداي «شىندىعىندا دۇرىس ىستەمەدىم بە؟! ەگەر سول كەزدەرى وسىندا قالا بەرسەم, بۇل كۇندەرى نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ تۇرعىلىقتى ادامدارىنىڭ بىرىنە اينالار ما ەدىم؟! ءسويتىپ استانادا وتكەن نەبىر تاريحي وقيعالاردىڭ باسى-قاسىندا بولىپ, كۋاگەرى اتانار ما ەدىم؟!» دەگەن وي كەلەدى. دەگەنمەن, 1919 جىلدان باستاپ قازاقتىڭ مارعاسقا ۇلدارى, الاش ارداقتىلارى قىزمەت اتقارعان باس باسىلىمدا مەنىڭ دە قولتاڭبام قالدى عوي دەگەن سەزىم تۇرادى كوكەيدە.
قىدىرالى قويتاي,
قر مادەنيەت قايراتكەرى
الماتى
