رۋحانيات • 18 قازان، 2019

كوزدەرى عارىپ بولعانمەن، كوڭىلدەرى جارىق

22 رەتكورسەتىلدى

ايگىلى بورحەس «ماعان جۇماقتىڭ ءوزى كىتاپحانا تۇرىندە ەلەستەيدى» دەپ­ جازىپتى. ەرازم روت­تەردامسكي بولسا: «مەنىڭ كىتاپحانام قاي­دا بولسا، وتانىم دا سول جەردە» دەگەن. ال ورالدىق تەمىرعا­لي جۇماعاليەۆ كىتاپ­حانانى – شەتسىز-شەكسىز ءىلىم-بىلىممەن، ۇلكەن الەممەن جالعاپ تۇرعان اسپالى كوپىردەي كورەدى.

باتىس قازاقستان وبلىسىنا تانىمال ازاماتتاردىڭ ءبىرى تەمىرعالي جۇماعاليەۆ تاسقالا وڭىرىندە 1952 جىلى دۇنيەگە كەلگەن. 1968 جىلى مەكتەپ بىتىرگەن سوڭ تراكتوريست-ماشينيست ماماندىعىن الىپ، اۋىلدا قاراپايىم ەڭبەك ەتتى. 1973 جىلى اسكەري بورىشىن وتەۋگە شاقىرىلىپ، حاباروۆسك قالاسىندا قىزمەت ەتتى. ەلگە كەلگەن سوڭ جۇرگىزۋشى كۋالىگىن الىپ، اۆتوكران جۇرگىزدى.

 قاراڭعىلىق ساۋلەسى

مۇنىڭ ءبارى ادەتتەگى اۋىل ادامىنىڭ ءومىرى عوي دەرسىز. ال­بەتتە. تەمىرعالي اعا دا قارا­پايىم كوپپەن بىرگە تىرشىلىك كە­شىپ جۇرگەن. بىرتە-بىرتە دەن­ساۋ­لىعى سىر بەرىپ، كوز جانا­رى ناشارلاعانى بولماسا. 1988 جىلى ءىى توپتاعى مۇگەدەك اتاندى، كەشىكپەي قارمالانعان قاراڭ­عىلىق تۇتقىنىنا ءتۇستى...

«باسقا سالسا باسپاقشىل» عوي ادام. تەمىرعالي اعا دا كوزىنەن ايىرىل­عا­نىمەن، جاڭا ورتا تاپتى. قازاق سو­قىر­لار قوعامىنا قابىلدانىپ، ەڭ­­بەك ەتتى. جانە ءبىر تاپقان دوسى – ورال قا­لاسىنداعى باتىس قازاقستان وب­لىس­تىق زاعيپ جانە ناشار كورەتىن ازا­مات­تارعا ارنالعان ارناۋلى كىتاپحا­ناسى بولدى.

– بۇل كىتاپحانانى 1985 جىلدان بەرى بىلەمىن. سول كەزدەن تەپ­لوتەحنيكامەن تىڭدايتىن كىتاپ­تارىن الىپ، جانىما سەرىك ەتەتىنمىن. بۇل ۇجىم – مۇگەدەك، مۇقتاج جانداردىڭ العىسىنا بولەنىپ وتىرعان ورتالىق. ءبىزدىڭ ساۋاتىمىزدى اشىپ، كوڭىل كۇيى­مىزدى كوتەرىپ، قوعامدىق ورتادان قول ۇزبەۋىمىزگە قول- ۇشىن سوزىپ جۇرگەن ىزگى جاندار وسىندا. ءبىزدىڭ ءبىر قوعامنىڭ وزىندە 480-500 وقىرمان بار. باسىمىز ءجيى قوسىلادى. كىتاپحاناشىلار مۇن­دا ءتۇرلى كەشتەر، كونتسەرتتەر دە ۇيىمداستىرادى. ءوز ومىرىمدە بۇل كىتاپحانانىڭ ماڭىزىن ايتىپ جەتكىزە المايمىن، – دەيدى تەمىر­عالي اعا.

بۇگىندە زەينەت دەمالىسىندا بولسا دا تەمىرعالي جۇماعاليەۆ قوعامدىق جۇمىستاردان قول ۇزبەپتى. ومىردەن جيعان تاجىري­بەسى، كىتاپتان العان ونە­گەسى تەم­كەڭدى كوكىرەگى قازىنا اقسا­قال­عا اينالدىرعان. ورال قالالىق «اق باتا – اسىل مۇرا» بايقاۋىنىڭ جەڭىم­پازى كىتاپحانانىڭ ءار شاراسىنا قاتىسىپ، كەيىنگىگە اقىل-كەڭەسىن ايتىپ، باتاسىن بەرىپ وتىرادى.

ايتپاقشى، تەمىرعالي اعامىز 100 جىلدىق تاريحى بار «ەگەمەن قازاق­ستان» گازەتىنىڭ «ادەبيەت»، «ايماق» ايدارلارىن ءسۇيىپ وقيتىن وقىرماننىڭ ءبىرى. بىزبەن اڭگىمەسىندە گازەتتىڭ رەداكتسيا ال­قاسىنا جانە شىعارماشىلىق ۇجىمىنا سالەم ايتىپ، اقجارما تىلەگىن جەتكىزدى.

جارتى عاسىر جارالى جۇرەكتىڭ ەمى

باتىس قازاقستان وبلىستىق زاعيپ جانە ناشار كورەتىن ازاماتتارعا ار­نالعان ارناۋلى كىتاپحانا 1969 جىلى قازاق كسر مينيسترلىگىنىڭ بۇيرى­عىمەن اشىلعان ەكەن.

باستاپقىدا «قىزىل بۇرىش» رەتىندە قىزمەت ەتكەن كىتاپحا­نانىڭ قالىپتاسۋى وبلىستىق قازاق سوقىرلار قوعامىنىڭ دامۋ تاريحىمەن تىعىز بايلانىستى. العاشقى كىتاپحانا ورال وقۋ وندىرىستىك شەبەرحاناسىندا ورنالاسقان. سول جىلدارى قازاق سوقىرلار قوعامى جانىنان «ەڭبەك تاڭى-زاريا ترۋدا»، «پريزىۆ» مەرزىمدى باسىلىمدارى شىعاتىن. بۇل زاعيپتار ءۇشىن ۇلكەن كومەگى بار باسىلىمدار ەدى.

ورالداعى ارناۋلى كىتاپحا­ناعا العاشىندا 15 جىل بويى ءى توپ­تاعى كوز مۇگەدەگى نيكولاي لە­ۆانوۆ باسشىلىق جاسادى. كىتاپ­­حانا ءىسىن ءارى قاراي دامىتۋدا ج.جالەنوۆا، ۋ.ۇبىشەۆا، ش.ورازاەۆا، ج. ماقاسوۆا سىندى كىتاپ­حانا ءىسىنىڭ بىلىكتى ماماندارى كوپ ۇلەس قوستى.

العاشقى جىلدارى كiتاپ قو­رى 2450 داناعا جەتىپ، رەسەي، بە­لارۋس، ۋكراينا باسپالارىنان شىق­قان برايلدىق ادەبيەتتەر، دى­بىستاندىرىلعان شىعار­مالار جانە گرافيكالىق قۇرالداردىڭ بارلىق ءتۇرى قامتىلدى.

ال 1970 جىلدارى كىتاپحانا كاتۋش­كالىق ماگنيتوفوندار مەن دىبىستى كىتاپتار، سونداي-اق 2475 دانا دىبىس­تاندىرىلعان، 2100 دانا جايپاق باسپالى ادە­بيەتتەرمەن تولىقتى.

تاريحي دەرەكتەرگە سۇيەنسەك، 1980 جىلدارى جالپى كىتاپ قورى 18 763 داناعا جەتكەن. ونىڭ 9687 داناسى – بەدەرلى نۇكتە تۇرىندە، 5407 دانا – جاي­پاق باسپا تۇرىندە، 3 669 دانا – دىبىس­تاندىرىلعان ادەبيەتتەر ەدى.

 تاۋەلسىزدىك تۇلەتكەن كىتاپحانا

– ەگەمەندىك جىلدارى كىتاپ­حانا قىزمەتى جاڭاشا ءوربىدى. تاۋەل­سىزدىك كىتاپحانا ومىرىنە ەلەۋ­لى وزگەرىس پەن مول مۇمكىندىك اكەلدى، – دەيدى كىتاپحانا ديرەكتورى قاراكوز بورامباەۆا.

كىتاپحانا تاريحىندا 1990 جىلدان بەرى قاراي بولعان وزگەرىستەرگە كوز سالساڭىز، شىنىندا دا سولاي. 1998 جىلى مۇندا «برايليست» ۇيىرمەسى اشىلدى. 2002 جىلى تيفلو-اقپاراتتىق بيبليوگرافيالىق سەك­تورى جۇمىسىن باستادى. 2003 جىلدان بارلىق سانات­تا­عى مۇگەدەكتەرگە قىزمەت كور­سەتەتىن «قايىرىمدىلىق» باعدار­لاما­سى ىسكە كىرىستى. 2004 جىلى ورتالىق­تاندىرىلعان كىتاپحانا جۇيەلەرىندە كىتاپحانالىق پۋنكتتەر اشىلدى. 2005 جى­لى «2002-2005 جىلدارعا ارنال­عان مۇگەدەكتەردى وڭالتۋ» مەم­لەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا كىتاپحاناعا تيفلوكومپلەكس بەرىلدى. 2006 جىلى العاشقى برايلدىك پرينتەرى ساتىپ الىنىپ، بەدەرلى-نۇكتەلى قارىپ تۇ­رىندە كىتاپتار شىعارىلا باستادى. 2007 جىلى كىتاپحاناعا «ايس- سب رك» كىتاپحانالىق-اق­پاراتتىق اۆتوماتتاندىرىلعان باعدارلاماسى ەنگىزىلدى. 2008 جىلى بەدەرلى-نۇكتەلى قارىپ تۇ­رىندە قوعامدىق «لۋچ» گازەتىنىڭ ال­عاشقى ءنومىرى شىقتى. ول توق­سانىنا 1 رەت شىعادى. 2009 جىلى زاعيپ جانە ناشار كورەتىن وقىر­مانداردى كومپيۋتەرلىك ساۋاتتىلىققا باۋلي­تىن اقپا­راتتىق-كومپيۋتەرلىك زال اشىلدى. 2010 جىلى دىبىس­تى كى­تاپ­تاردى وڭدەۋ ءبولىمى جا­نە دىبىس­ ستۋدياسى اشىلدى. 2012 جىلى «اقجايىق» ينتەل­لەكتۋالدى كلۋبى اشى­لىپ، ال­عاش رەت وnline ويىنى ءوتتى. 2014 جىلى ورالدا «ارناۋلى كىتاپ­حانا اقپا­راتتىق كەڭىس­تىكتە» اتتى رەس­پۋبلي­كا­لىق پراك­تيكالىق كونفەرەنتسيا ءوتتى. 2015 جىلى – «شابىت» اقپاراتتىق مادەني ورتالىعى اشىلدى. وسى جىلى «ەرەكشە بالالارعا – ەرەكشە كىتاپتار» قايىرىمدىلىق اكتسياسى جاريالانىپ، ايەلدەرگە ارنالعان «ادەمى-اۋ» جۋرنالىنىڭ بەدەرلى-نۇكتەلى قارپى تۇرىندە العاشقى ءنومىرى وقىرمانعا جول تارتتى. 2016 جىلى «قادىر الەمى» ۇيىر­مەسى اشىلدى.

كورەرمەن

ارينە، مۇنىڭ ءبارى مادەني مەكە­مەنىڭ ادەتتەگى جوسپارلى شارالارى دەرسىز. بىراق قىزمەتىن جىلىنا 3 مىڭ­عا تارتا مۇقتاج جان پايدالاناتىن كى­تاپحانا ءۇشىن ءاربىر شارا ماڭىزدى، ءار وقىرمان قىمبات.

وبلىس ورتالىعىندا ورنالاسقان كى­تاپحانا الىس اۋىلداردا تۇراتىن زاعيپ­تاردى دا ۇمىتپايدى. الىس ايماق­تاردا تۇراتىن كوز مۇگەدەكتىگى بار جاندارعا اقپارات قولجەتىمدى بولۋ ءۇشىن ءار وڭىردە كىتاپحانالىق پۋنكتتەر اشۋ جۇمىسى جۇرگىزىلدى. ورتالىق­تاندىرىلعان كى­تاپحانا جۇيەلەرىمەن كەلىسىمشارت ءتۇ­زىلىپ، ءوزارا بايلانىس ورناتىلدى.

– قازىرگى زاماناۋي كىتاپحانا – تەك اقپارات ورداسى عانا ەمەس، زاعيپ جان­­دار ءۇشىن ءوز تاعدىرلاستارىمەن ديدار­لاساتىن، شىعارماشىلىقپەن اينالىسۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ەرەكشە مادەني-شىعارماشىلىق ءارى رۋحاني بايلىق ورداسىنا اينالىپ وتىر، – دەيدى كىتاپحانا قىزمەتكەرى ايجان داۋلەتقاليەۆا.

سىرتتاي قاراعاندا بۇيىعى كورى­نەتىن كىتاپحانا ءومىرى قىز-قىز قايناپ جاتىر. جوعارىدا ايتىلعانداي، مۇندا «مۋزا» پوەزيالىق كلۋبى، «اقجايىق» زياتكەرلىك كلۋبى، «سىرلاسۋ» قىز-كەلىنشەكتەر كلۋبى، جاس وقىرماندارعا ارنالعان «قادىر الەمى» ۇيىرمەسى، «جالىندى جاستار»، «دەنساۋلىق» كلۋب­تارى تۇراقتى جۇمىس ىستەيدى. تاقىرىپتىق ماتەريالدار توپتاماسى، شاعىن كىتاپشالار، بەدەرلى-نۇكتەلى «لۋچ» گازەتى، قىز-كەلىنشەكتەرگە ارنال­عان «ادەمى-اي»، بالالارعا ارنالعان «بالبۇلاق» جۋرنالدارى باسىلىپ شىعادى. ءتۇرلى تاقىرىپتىق، ەسكە الۋ كەشتەرى، دوڭگەلەك ۇستەلدەر، كىتاپ تۇ­ساۋكەسەرى، ونلاين ويىندار، بايقاۋ، ديالوگ الاڭى، ادەبي-كۆەست، جانە ت.ب. شا­رالار ۇيىمداستىرىلادى. ماسەلەن، جاقىندا عانا قازاقستان جازۋشىلار جانە جۋرناليستەر وداقتارىنىڭ مۇشەسى اقىن عايساعالي سەيتاقتىڭ «ولەڭمەن ورگەن ءومىرىن...» اتتى كەشى ءوتتى. «اقجايىق – ارۋ مەكەنىم» اتتى كەشكە تانى­مال كومپوزيتور دونەدىل قاجىموۆ شاقىرىلدى.

P.S. قازىرگى قىم-قۋات اقپارات زامانىندا كىتاپ، گازەت-جۋرنال وقۋشىلار ازايدى دەپ ايتامىز. بىراق باتىس قازاقستان وبلىستىق زاعيپ جانە ناشار كورەتىن ازاماتتارعا ارنالعان ار­ناۋلى كىتاپحاناسىندا مۇنداي ماسە­لە جوق. بۇل كىتاپحانا قىزمەتىن دۇ­رىس ۇيىمداستىرۋدا بولسا كەرەك. قاراڭعىلىقتى قارمالاپ قالعان قام­كوڭىل جانداردىڭ قالاۋىن تاپقان ۇجىم­دى جارتىعاسىرلىق مەرەيتويىمەن قۇتتىقتاپ، الداعى قىزمەتىنە تابىس تىلەيمىز.

باتىس قازاقستان وبلىسى

سوڭعى جاڭالىقتار

تارالىم ءھام قارالىم

100 • بۇگىن، 06:55

تارحان تەكتى رەداكتور

100 • بۇگىن، 06:40

ءجۇز جىل

100 • بۇگىن، 06:27

ۇشقىر ويلار ۇشقىندارى

100 • بۇگىن، 06:11

ۇلكەن جولدىڭ ۇزىكتەرى

100 • بۇگىن، 05:58

ينۆەستيتسيا – دامۋ داڭعىلى

ايماقتار • بۇگىن، 05:49

ۇقساس جاڭالىقتار