«الاش جۇرتىنىڭ ابىزى» جانە «الەم ادەبيەتىنىڭ ءابىشى» اتانعان كورنەكتى تۇلعانىڭ تۋعان جەرىندەگى نەگىزگى شاراسى – مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆ قاتىسىپ, ەسكەرتكىشتى ءوز قولىمەن اشقان ءا.كەكىلباي اتىنداعى وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيى جاڭا عيماراتىنىڭ ىسكە قوسىلۋىمەن باستالدى.
مۋزەيدىڭ اشىلۋىنان كەيىنگى سالتانات اقتاۋ قالاسىنداعى اباي اتىنداعى مادەنيەت ۇيىندە جالعاسىن تاپتى. سالتاناتتى شاراعا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ب.ساپارباەۆ, ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى س.ترۇموۆ, ەلىمىزدىڭ ءار تۇكپىرىنەن كەلگەن ەل اعالارى, ءابىش اعانىڭ زامانداستارى, ارىپتەستەرى, قابىرعالى قالامگەرلەر مەن ونەر تارلاندارى, عالىمدار, جۇرتشىلىق وكىلدەرى قاتىستى.
ايتىسكەر اقىن م.قوسىمبايدىڭ ءا.كەكىلباەۆقا ارنالعان «ارناۋمەن» باستالعان كەشتە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ب.ساپارباەۆ ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ قۇتتىقتاۋ حاتىن وقىپ, تابىستادى.
ايماق باسشىسى س.ترۇموۆ زاڭعار جازۋشىنىڭ ازاماتتىق بولمىسى مەن اقىل-وي تۇنعان شىعارمالارى حالقىمىزدىڭ ۇرپاقتان-ۇرپاققا ۇلاسار رۋحاني بايلىعى ەكەندىگىن, ماڭعىستاۋدا باستالعان جازۋشى تويىنىڭ تۇتاس ەل ءۇشىن ماڭىزدى ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى.
– ءابىش كەكىلباي ۇلى كورنەكتى مەملەكەت قايراتكەرى رەتىندە ەگەمەن ەلىمىزدىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە بار كۇش-قاجىرىن سارپ ەتتى. قازاقستان پارلامەنتىنىڭ توراعاسى, مەملەكەتتىك حاتشى, پرەزيدەنت كەڭەسشىسى, سەناتور قىزمەتىن لايىقتى اتقاردى. تاۋەلسىزدىكتى باياندى ەتۋ جولىنداعى تاباندى كۇرەسىنە تاريح كۋا.تۇڭعىش پرەزيدەنت جانىندا ۇزاق جىلدار بويى قىزمەت ەتتى. سىندارلى ساياسي قىزمەتتە سەنىمدى سەرىگى, كۇرمەۋلى كەزەڭدە داناگوي كەڭەسشىسى بولا ءبىلدى. ەلباسىنىڭ سارابدال ساياساتىن جۇزەگە اسىرۋدا ايانىپ قالمادى. تاۋەلسىزدىكتى العان تۇستا كەسەك وي, استارلى پىكىر ءبىلدىرىپ, تىڭ ءتۇيىن جاساۋعا ۇمتىلدى. قوعام مەن قاۋىمدى تولعاندىرعان كەلەلى ماسەلەلەر جونىندە كەڭ تولعاپ, ادال سويلەدى. زاماننىڭ ەڭ ءبىر قيىن تۇستارىندا حالىق مۇددەسى ءۇشىن كۇرەسۋدەن جاسقانبايتىن مىنەزىن تانىتتى. ءومىردىڭ بار كەزەڭىندە ادامگەرشىلىك تۋىن بيىك ۇستاپ, ار-وجدانعا قىلاۋ تۇسىرمەي ادال قىزمەت ەتتى. ءابىش اعانىڭ ەلدىكتى نىعايتۋ جولىنداعى ەڭسەلى ەڭبەگى ەلباسى تاراپىنان جوعارى باعالانىپ, تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى اتاندى. ءبىزدىڭ كوزدەگەنىمىز – ءابىش كەكىلباي ۇلىنىڭ باي ادەبي مۇراسىن ىزگى ۇرپاق وكىلدەرىنە ناسيحاتتاۋ, وي-ساناسىنا ءسىڭىرۋ. وسكەلەڭ بۋىن ورەلى وي مەن وسيەت سوزگە دەن قويىپ, ونەگە-تاعىلىم تۇنىعىنان سۋسىنداپ وسسە دەيمىز. قازاق كوركەم ادەبيەتىنىڭ اسا ءىرى قايراتكەرى ءابىش كەكىلباي ۇلىنىڭ رۋحاني مول مۇراسى قانشا زامان الماسسا دا ءوز قۇندىلىعىن جوعالتپايدى. ال ۇلت مارتەبەسىنە اينالعان ۇلى سۋرەتكەردىڭ ءبىر داۋىرگە تۇرارلىق مازمۇنى تەرەڭ تۋىندىلارىن اتادان-بالاعا, ۇرپاقتان-ۇرپاققا امانات ەتۋ – ازاماتتىق پارىزىمىز, دەدى ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى س.ترۇموۆ.
جيىندا جازۋشى ت.ابدىك ۇلى جانە اقىن ە.راۋشانوۆ قۇتتىقتاۋ ءسوز الىپ, ءابىش تۋرالى ەستەلىكتەرىن ورتاعا سالدى.
مەرەيتوي مىنبەرىندە – عالىمدار مەن ارداگەرلەر القاسى
ءابىش مەرەيتويى اياسىنداعى شارا «دوستىق» ۇيىندە ادەبيەت جانە ونەر قايراتكەرلەرىنىڭ حالىقارالىق كونگرەسىمەن جالعاسىن تاپتى. ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اكىمدىگى مەن ش.ەسەنوۆ اتىنداعى كمتجيۋ بىرلەسە وتكىزگەن شاراعا الەمنىڭ ءار تۇكپىرىنەن كەلگەن ادەبيەتتانۋ, ءتىل ءبىلىمى, تاريح, فيلوسوفيا, پەداگوگيكا, پسيحولوگيا, الەۋمەتتانۋ, ساياساتتانۋ سەكىلدى گۋمانيتارلىق سالا ماماندارى, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى مەن عالىم-زەرتتەۋشىلەر قاتىستى. ءماجىلىس دەپۋتاتى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى س.ابدراحمانوۆ تىزگىنىن قولىنا العان پلەنارلىق ءماجىلىس ءا.كەكىلباەۆ شىعارماشىلىعىنىڭ الەمدىك كوركەم كەڭىستىكتەگى ورنى مەن ونىڭ ادامزاتتىڭ رۋحاني دامۋىنا وزىندىك ىقپالىن ادامتانۋ جانە جاراتىلىس كونتسەپتسياسى كونتەكسىندە زەردەلەۋ, ونى الەمدىك عىلىمي اينالىمعا ەنگىزۋدىڭ تەتىكتەرىن تالداپ, تالقىلاۋدى ماقسات ەتتى.
العاشقى بولىپ ءسوز العان قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ب.ساپارباەۆ ءا.كەكىلباەۆتىڭ عارىشتىق ويلاۋ جۇيەسىنىڭ, دارياداي شەكسىز ءبىلىمدى بولۋىنىڭ, ەستە ساقتاۋ قابىلەتىنىڭ كەرەمەت قۇپياسىن اشۋ ءۇشىن بۇگىنگى كۇننىڭ قارىمدى زەرتتەۋشىلەرى جابىلا كىرىسۋ كەرەك ەكەنىن ايتتى.
سونداي-اق پارلامەنت دەپۋتاتى ق.سۇلتانوۆ ءابىش بولمىسى تۋرالى وي قوزعاپ, كونگرەسس جۇمىسىنا ساتتىلىك تىلەدى.
قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ توراعاسى, اقىن ۇ.ەسداۋلەت ء«ا.كەكىلباەۆ جانە قازىرگى قازاق ادەبيەتى», جازۋشى, دراماتۋرگ, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ت.ابدىك «كەكىلباەۆتىڭ تۇلعا رەتىندە قازاق رۋحانياتىنداعى ورنى», جازۋشى, دراماتۋرگ ا.كيم «تاعدىر مەن ادەبيەتتىڭ جولدارىندا ابەكەڭمەن كەزدەسۋلەرىمىز» تاقىرىپتارىندا, سونداي-اق Eotvos Lorand اتىنداعى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جانە لاكيتەلەك ۇلتتىق ينستيتۋتى شىعىستانۋ ءبولىمىنىڭ لەكتورى, پروفەسسور, و.ماندوكي «قازاق-ماديار ادەبي بايلانىستارى تاريحىنداعى جازۋشى كەكىلباەۆتىڭ ورنى», تۇركيا رەسپۋبليكاسى كاستامونۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, دوكتور ورحان سويلەمەز ء«ا.كەكىلباي ۇلىنىڭ ساياسي-الۋمەتتىك قىزمەتى: تاۋەلسىزدىككە شىققان جول», س.ابدراحمانوۆ ء«ابىش – مادەنيەتتانۋشى», اقىن س.نۇرجان ء«ا.كەكىلباەۆتىڭ رۋحاني الەمى», ش.ەسەنوۆ اتىنداعى كمتجيۋ پروفەسسورى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ءا.قابىلوۆ «كەكىلباەۆتىڭ سۋرەتكەرلىك فەنومەنى: پاراسات پەن پايىم» تاقىرىپتارىندا باياندامالار جاسادى.
ءابىش شىعارمالارى, ونىڭ قالامگەرلىك قۋاتى مەن شەبەرلىگى, ازاماتتىق-قايراتكەرلىك بولمىسى تەرەڭ زەرتتەۋدى قاجەت ەتەدى. جازۋشى شىعارمالارىن زەرتتەپ-زەردەلەۋ ارقىلى ءبىز وتكەندى تانىپ, ەرتەڭدى تاربيەلەيمىز, ۇرپاق جانە ۇلت تاربيەسىنە قاجەتتى تاعىلىمدى ماعلۇمات الامىز. كونگرەسس – ءابىشتانۋ ۇردىسىنە سالىنعان العاشقى جول دەۋگە بولادى, ابىشكە قاتىستى تەرەڭ دە اۋقىمدى جۇمىستار ءبىر شارا, ءبىر كونگرەسس اياسىندا توقتاپ قالماي, جالعاسىن تابا بەرەدى دەگەن ويدامىز.
ءا.كەكىلباەۆتىڭ 80 جىلدىعى اياسىندا ۇيىمداستىرىلعان شارالاردىڭ ءبىرى – رەسپۋبليكالىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ كوشپەلى وتىرىسى. ورتالىق كەڭەستىڭ توراعاسى ب.ىزمۇحامبەتوۆ باستاعان ەل ارداگەرلەرى ابىز جازۋشىنىڭ شىعارمالارىن جاستارعا كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ تۋرالى ءسوز قوزعادى.
وڭىرلەردەن كەلگەن اقساقالدار القاسى مەن ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعالارى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ق.توقاەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىن تالقىلادى. اقساقالدار كەڭەسى جاستارعا رۋحاني تاربيە بەرۋ, الەۋمەتتىك ماسەلەلەر, كەڭەستىڭ بۇقارا حالىقپەن بايلانىسى سىندى ماسەلەلەرگە توقتالىپ, ءسوز سوڭىندا ايماقتاردى ءبىر-بىرىنەن تاجىريبە الماسۋعا شاقىردى. سەمينار بارىسىندا ءابىش كەكىلباەۆتىڭ قايتالانباس قولتاڭباسى قازاق ادەبيەتىنىڭ عانا ەمەس, الەم ادەبيەتىنىڭ قازىناسىنا اينالىپ, كوسەمسوز شەبەرىنىڭ شىعارماشىلىعى بويىنشا تەرەڭ ناسيحاتتار جۇرگىزۋ – كەلەشەك بۋىن مەن ەل اعالارى الدىنداعى ماڭىزدى مىندەت ەكەنى, جازۋشىنىڭ ۇرپاققا قالدىرعان باعا جەتپەس مۇرالارى سارالانىپ, ناسيحاتتالۋى قاجەتتىگى ءسوز بولدى.
ساحنادا جالعاسقان ءومىر
ن.ءجانتورين اتىنداعى دراما تەاتر ونەرسۇيەر جاندارعا لىق تولدى. القالاعان الەۋمەت الدىندا حالىقارالىق «ABISH ALEMI» فەستيۆالى اشىلدى. قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى, حالىق جازۋشىسى ءابىش كەكىلباەۆتىڭ شىعارمالارىن ناسيحاتتاۋعا ارنالعان العاشقى تەاتر فەستيۆالى 2016 جىلى جەلتوقسان ايىندا رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە ءوتىپ, وعان رەسپۋبليكامىزدىڭ ايماقتارىنان التى تەاتر جانە رەسەيدەن نوعاي تەاترى قاتىسقان بولاتىن. بيىل جازۋشىنىڭ 80 جىلدىعىنا ارنالىپ حالىقارالىق دەڭگەيدە شىمىلدىعىن تۇرگەن شارا ماڭعىستاۋ وبلىسى اكىمدىگىنىڭ قۇرىلتايشىلىعىمەن, مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ, تۇركسوي-دىڭ قولداۋىمەن ءوتتى.
فەستيۆالگە ارمەنيادان, گرۋزيادان, ازەربايجاننان, يراننان, وزبەكستان مەن تاجىكستاننان, تۇركيا مەن تۇرىكمەنستاننان, سونداي-اق قازاقستاننان م.اۋەزوۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك اكادەميالىق دراما تەاترى, ج.ايماۋىتوۆ اتىنداعى پاۆلودار وبلىستىق دراما تەاترى جانە ن.ءجانتورين اتىنداعى ماڭعىستاۋ وبلىستىق دراما تەاترى ارتىستەرى قاتىستى.
ساحنا ساڭلاعى ءاسانالى ءاشىموۆ باستاعان «التىن قالام» سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى ي.يسرافيلوۆ, باتىس قازاقستان وبلىستىق قازاق دراما تەاترىنىڭ قويۋشى رەجيسسەرى س.قاجىمۇراتوۆ, ع.مۇسىرەپوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى ە.جۋاسبەك, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ن.وتەۋىل, قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى ءا.احمەتوۆ, ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ «جىل ادامى – 2016» نوميناتسياسىنىڭ يەگەرى م.ومىراليەۆ ەنگەن قازىلار القاسى ساحنا شەبەرلەرىن انىقتايدى.
ايماق باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, حالىقارالىق «ABISH ALEMI» فەستيۆالى ەندى ەكى جىلدا ءبىر رەت وتكىزىلىپ تۇراتىن ءداسۇرلى سيپاتقا يە بولماق. ال ن.ءجانتورين اتىنداعى وبلىستىق-مۋزىكالىق دراما تەاترىنىڭ ديرەكتورى ن.مۇحانوۆ ءابىشتىڭ كلاسسيكالىق كوركەم شىعارمالارىنىڭ ساحنالانعانى, ونىڭ ىشىندە وزگە تىلدەرگە اۋدارىلعانى تىم از بولعاندىقتان سايىسكەرلەرگە بيىلعى فەستيۆالگە ءوز رەپەرتۋارىنداعى ۇلتتىق جانە كلاسسيكالىق قويىلىمدارمەن قاتىسۋعا رۇقسات ەتىلگەنىن ايتتى. «بولاشاقتا ابەكەڭ شىعارمالارىن ۇلتتىق جانە شەتەلدەردىڭ ساحنالارىندا سويلەتۋگە جان-جاقتى دايىندىق جۇرگىزىلەدى دەپ ويلايمىن. بۇل رەتتە جالعىز ءبىزدىڭ تەاتر عانا ەمەس, ءابىش اعانىڭ ادەبي مۇراسىنا جاناشىر قالامگەر ارىپتەستەرى, باسقا دا ىنتالى زيالى قاۋىم بەلسەنە اتسالىسۋى ءتيىس, دەگەن ەدى ول.
تويدان تۋعان جەرى دە تىس قالمادى
ەسىمى الەمگە تانىلعان جازۋشى, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى ءابىش كەكىلباي ۇلىنىڭ 80 جىلدىق مەرەيتويى تۋعان جەرىندە دە كەڭ كولەمدە اتالىپ ءوتتى.
جازۋشىنىڭ تۋعان اۋىلىنا جينالعان قوناقتار «اي-انا» ەسكەرتكىشىنە گۇل شوقتارىن قويدى. «اي-انا» مەموريالدى كەشەنى ەل تىلەگىن تىلەگەن انالاردىڭ قۇرمەتىنە, ۇلى وتان سوعىسىنا اتتانىپ ورالماعان جارلارىن كۇتكەن ايەلدەردىڭ سيمۆوليكالىق بەينەسى رەتىندە, ابىشتەي دانانى دۇنيەگە اكەلگەن ايساۋلە اناعا ارناپ تۇرعىزىلعان.
مەيماندار ءابىش وقىعان وندى ورتا مەكتەبىندە بولىپ, ءبىلىم وشاعىنىڭ تاريحىمەن تانىستى. ارنايى ۇيىمداستىرىلعان تانىمدىق شارالاردى تاماشالادى. اتالعان مەكتەپتە جىل سايىن رەسپۋبليكالىق ءابىش وقۋلارى بايقاۋلارى وتكىزىلىپ تۇرادى.
مەرەكەلىك شارالار اۋدان ورتالىعى شەتپە اۋىلىندا جالعاستى. ورتالىق الاڭعا ء«ابىش اۋىلى» كيىز ءۇي قالاشىعى بوي تۇزەدى. قاز-قاتار تىگىلگەن كيىز ۇيلەردە اۋدان تۇرعىندارى مەن قوناقتار استان ءدام تاتىپ, كونتسەرتتىك باعدارلامانى تاماشالادى.
شارا بارىسىندا ءابىش شىعارماشىلىعىنا ارنالعان وبلىستىق بايقاۋلاردىڭ جەڭىمپازدارى ماراپاتتالىپ, بىرقاتارىنا ايماق باسشىسى اتىنان بىرجولعى شاكىرتاقى بەرىلدى, سونداي-اق ماڭعىستاۋ اۋدانىندا وتكەن ء«سوز بەن ساز» باعدارلاماسىندا قازاقستاننىڭ ءار ايماعىنان جينالعان سازگەرلەردىڭ ءابىش پەن فاريزاعا ارناپ شىعارعان اندەرى شىرقالدى.
ماڭعىستاۋ وبلىستىق فيلارمونياسى ارتىستەرى كوپشىلىككە اسەرلى كونتسەرت سىيلادى, كونتسەرتتە ءابىشتىڭ «ماحامبەت تولعاۋ», «قاراتاۋ», «قۇز باسىندا قۇلجا تۇر» سياقتى ولەڭدەرى ماقام سازبەن ادىپتەلىپ, جىر تۇرىندە ۇسىنىلدى, ارنايى جازىلعان اندەر ورىندالدى.
«ماڭعىستاۋمۇنايگاز» اق دەمەۋشىلىگىمەن وتكەن جازبا اقىندار ءمۇشايراسىندا اقىن ج.دەمەسىن ء«ابىشتىڭ اۋىلدان اتتانۋى» ولەڭىمەن 1-ورىندى يەلەنىپ, 250 مىڭ تەڭگە جۇلدەگە قول جەتكىزدى.
بىرنەشە كۇنگە ۇلاسقان شارا – وتكەنگە تاعزىم, بۇگىنگىگە تاعىلىم تويى بولدى.
ماڭعىستاۋ وبلىسى
