مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ءوزىنىڭ العاشقى جولداۋىندا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالارى بار وتباسىلارعا ايرىقشا كوڭىل ءبولۋ قاجەت ەكەنىن ايتقان-دى. «تەك رەسمي ستاتيستيكا بويىنشا 80 مىڭنان استام بالا مۇگەدەكتىگىنە بايلانىستى ەسەپتە تۇر. ۇكىمەت بتسپ دياگنوزى بار بالالارعا مەديتسينالىق جانە الەۋمەتتىك قولداۋ كورسەتۋدى جاقسارتۋ ءۇشىن شارالار قابىلداۋى كەرەك. بالالارعا قولجەتىمدى بولۋى ءۇشىن شاعىن جانە ورتاشا وڭالتۋ ورتالىقتارىنىڭ جەلىسىن كەڭەيتۋ قاجەت. ءبىز ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار ادامدار ءۇشىن بىردەي مۇمكىندىك جاساۋعا مىندەتتىمىز. مەن بۇل تۋرالى ءوزىمنىڭ سايلاۋ الدىنداعى باعدارلامامدا ايتتىم. ۇكىمەتكە ەندى وسى ماقساتقا ءۇش جىل ىشىندە كەم دەگەندە 58 ميلليارد تەڭگە ءبولۋدى تاپسىرامىن» دەگەن ەدى مەملەكەت باسشىسى جولداۋىندا. ءسويتىپ قوعامداعى وزەكتى ماسەلەلەردىڭ بىرىنە بيلىكتىڭ نازار اۋدارۋىن تاپسىرعان. ال نۇر-سۇلتاندا باس قوسقان دارىگەرلەر مۇگەدەكتى وڭالتۋ ءىسىنىڭ وزگە دە وزەكتى ماسەلەلەرى شاش ەتەكتەن ەكەنىن ايتتى.
ەل استاناسىندا 20-21 قىركۇيەكتە «رەابيليتولوگيا جانە كۋرورتولوگيانىڭ باسىم باعىتتارى» اتتى حالىقارالىق VII عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا ءوتتى. شارانى قازاقستان رەابيليتولوگتار مەن كۋرورتولوگتارى اسسوتسياتسياسى «University Medical Center» كورپوراتيۆتى قورىنىڭ بالالاردى وڭالتۋدىڭ ۇلتتىق ورتالىعىمەن بىرلەسە ۇيىمداستىردى. جيىنعا وتاندىق ماماندارمەن قاتار گەرمانيا, يتاليا, قىتاي, بەلارۋس, ۋكراينا, رەسەي مەملەكەتتەرىنەن كەلگەن عالىمدار قاتىستى. جەتىنشى رەت ۇيىمداستىرىلعان كونفەرەنتسيادا جەتەكشى وڭالتۋ ورتالىقتارىنىڭ, شيپاجاي-كۋرورتتاردىڭ, مەديتسينالىق جانە ارنايى جابدىقتار وندىرەتىن فيرما-كومپانيالاردىڭ, فارماتسەۆتيكالىق كومپانيالاردىڭ باسشىلارى مەن عالىم-ماماندارى, تۋريستىك جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ بيزنەسى وكىلدەرى جينالدى.
باسقوسۋدا تالقىلانعان تاقىرىپ كولەمى دە اۋقىمدى. وڭالتۋ جۇمىستارىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىنەن باستاپ, ونكولوگيالىق سىرقاتتارعا ۇشىراعان بالالاردى مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك بەيىمدەۋ مەن وڭالتۋ, سۋ شيپاجايلارىنا ارنالعان جابدىقتاردى تاڭداۋ, تسەرەبرالدى سال دەرتىنە ۇشىراعانداردى قىتاي جانە باتىس مەديتسيناسىنىڭ وڭالتۋ مودەلدەرى, سپورتتىق مەديتسينالىق بازالىق نەگىزدەرى ءتارىزدى كوپتەگەن تاقىرىپتار تالقىعا ءتۇستى. سونىمەن قاتار دەنساۋلىققا, سونىڭ ىشىندە بالا دەنساۋلىعىنا تابيعي-فيزيكالىق فاكتورلاردىڭ اسەرى, ەلىمىزدەگى كۋرورتتىق قىزمەتتى دامىتۋدىڭ بولاشاعى ءتارىزدى ءتان ساۋلىعىنا تىكەلەي بايلانىسى بار تاقىرىپتار قوزعالدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, قازاق قوعامىنداعى وزەكتى ماسەلەنى ءتۇرلى قىرىنان تالقىعا سالعان جايى بار.
مىڭداعان بالا, ءجۇز ەلۋ ورتالىق بار
ەلىمىزدە ءتۇرلى سىرقاتقا شالدىعۋدىڭ كەسىرىنەن مۇمكىندىگى شەكتەلگەن بالالاردىڭ سانى 90 مىڭعا جاقىندايدى. دالىرەك ايتساق, 85-87 مىڭ ارالىعىندا. وكىنىشكە قاراي, سوڭعى بەس جىلدا ولاردىڭ سانى ءوسىپ بارا جاتقانى بايقالادى. بىراق سول بالالاردى وڭالتۋعا ارنالعان ورتالىقتار كوپ ەمەس. قازاقستاندا بالالاردى وڭالتۋعا ارنالعان 152 ورتالىق بولسا, ونىڭ 19-ى عانا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ جۇيەسىنە كىرەدى. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ قىزمەت اياسىنا كىرەتىن ورتالىقتار سانى 12 بولسا, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى جۇيەسىندە 24 ورتالىق بار. جەكەمەنشىك وڭالتۋ ورتالىقتارىنىڭ سانى – 97. بۇدان بولەك كوپپروفيلدى كلينيكالاردىڭ جانىنان اشىلعان 10 وڭالتۋ بولىمشەلەرى بار. وسىناۋ وڭالتۋ ورتالىقتارىنىڭ ىشىندەگى ەڭ ءىرىسى − «UMC بالالاردى وڭالتۋدىڭ ۇلتتىق ورتالىعى». ونداعى ورىن سانى – 300. ەلدە بۇدان كوپ ورنى بار ورتالىق جوق. دەمەك, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالاردى وڭالتۋ ماسەلەسىندە پروبلەما بار دەگەن ءسوز. ونىڭ ۇستىنە ەلدەگى ساناۋلى وڭالتۋ ورتالىقتارىنىڭ دا ايماقتارداعى ۇلەسى ءارتۇرلى. ماسەلەن, اقتوبە, الماتى, شىعىس قازاقستان, قوستاناي, ماڭعىستاۋ وبلىستارىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنە كىرەتىن بىردە-ءبىر وڭالتۋ ورتالىعى تىركەلمەگەن. ال باتىس قازاقستان وبلىسىندا مەملەكەتتىك ۆەدومستۆولارعا قارايتىن ەشقانداي وڭالتۋ ورتالىعى جوق. ەلىمىزدىڭ 11 ايماعىندا باستاپقى وڭالتۋ قىزمەتىن كورسەتۋى ءتيىس مەديتسينالىق وڭالتۋ بولىمشەلەرى ءالى كۇنگە اشىلماعان. ەلىمىزدە جۇمىس ىستەپ تۇرعان بالالاردى وڭالتۋ ورتالىقتارىنىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ تەحنيكالارى ەسكىرگەن. كوبىنىڭ عيماراتتارى وڭالتۋ جۇمىستارىنا ارنالماعان, وندا كەدەرگىسىز ورتا قالىپتاستىرۋ قيىننىڭ قيىنى. بۇدان بولەك مامان ماسەلەسى تاعى بار. قازاقستانداعى وڭالتۋ ورتالىقتارىنىڭ رەابيليتولوگتارمەن قامتاماسىز ەتىلۋى 57 پايىز بولسا, وڭالتۋ ورتالىقتارىندا جۇمىس ىستەيتىن ماماندانعان پەداگوگتاردىڭ ۇلەسى – 79 پايىز. ال ەل بويىنشا باستاپقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك دەڭگەيىندە وڭالتۋ ءىسى مۇلدەم جۇرگىزىلمەيدى. ارينە وڭالتۋعا ۇقساس ارەكەتتەر جاسالعانىمەن, ءىس جۇزىندە ونىڭ ءبارى فورمالدى دۇنيەلەر. مىنە, مۇنداي جاعدايدا دەنساۋلىعىندا كىناراتى بار بالالاردى وڭالتىپ, قاتارعا قوسۋ ىسىندەگى پروبلەمالاردى شەشۋدىڭ ءوزى دە وڭايعا سوقپايتىن بولسا كەرەك. پرەزيدەنت ق.توقاەۆتىڭ «بالالارعا قولجەتىمدى بولۋى ءۇشىن شاعىن جانە ورتاشا وڭالتۋ ورتالىقتارىنىڭ جەلىسىن كەڭەيتۋ قاجەت» دەۋىنىڭ دە سىرى وسىندا. قالاي بولعاندا دا 90 مىڭعا جۋىق بالا ءۇشىن 152 وڭالتۋ ورتالىعى ازدىق ەتەتىنى ءسوزسىز. ءارى ولاردىڭ ەشقايسىسىندا 1000 ادامعا ارنالعان ورىن جوق ەكەنىن ەسكەرسەك, بالالاردى وڭالتۋ باعىتىنداعى ءىس-شارالار قۇمعا قۇيعان سۋعا ۇقساپ بارا جاتىر.
قولدا باردى ۇقساتىپ كەلەدى
ارينە بالالاردى وڭالتۋ سالاسىندا اتقارىلىپ جاتقان ىستەردى تۇتاستاي جوققا شىعارا المايمىز. وتاندىق دارىگەرلەر مەن پەداگوگتار بالالاردى وڭالتۋمەن شاما-شارقىنشا اينالىسىپ جاتىر. ءارى مۇگەدەك بالالاردى وڭالتۋ ءىسىن دە وسى دارىگەرلەر باستاعانىن ۇمىتپاعان ابزال. قازاقستانداعى بالالاردى وڭالتۋ ءىسىنىڭ تاريحىنا ۇڭىلەر بولساق, بۇل 1991 جىلدان باستالادى. سول جىلى الماتىنىڭ قالقامان اۋدانىندا ورنالاسقان №7 اۋرۋحانادا العاش رەت بالالاردى وڭالتۋ بولىمشەسى اشىلعان. ەرەسەكتەرگە ارنالعان 1000 ورىندىق كوپپروفيلدى كلينيكادا اشىلعان بولىمشەدە 60 ورىن بولىپتى. بولىمشەگە پسيحولوگ, لوگوپەد, رەفلەكسوتەراپەۆت, ماسساجيست, دەنەشىنىقتىرۋ نەگىزدەرى ينسترۋكتورى ءتارىزدى كوپتەگەن ماماندار تارتىلعان. ءسويتىپ ەلىمىزدە مۇگەدەك بالالاردى وڭالتۋدىڭ العاشقى قادامى جاسالسا كەرەك. ايتپەسە كسرو-نىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىندە وڭالتۋ ورتالىقتارى تۋرالى ۇعىم دا بولماعان. سالانىڭ شتاتتىق نورماتيۆتىك قۇجاتتارىندا وڭالتۋ ورتالىقتارى جايلى ءبىر اۋىز ءسوز دە كەزدەسپەيتىن ەدى. العاشقى وڭالتۋ بولىمشەسىن اشقان, بۇگىندە «UMC بالالاردى وڭالتۋدىڭ ۇلتتىق ورتالىعىنىڭ» ديرەكتورى قىزمەتىن اتقارىپ وتىرعان مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى شولپان بولەكباەۆا العاشقى وڭالتۋ بولىمشەسى ەلىمىزدەگى بالالاردى وڭالتۋ قىزمەتىنىڭ ءپروتوتيپى بولعانىن ايتتى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا №7 اۋرۋحانادا اشىلعان بولىمشەدەن سوڭ, 1994 جىلى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى انا مەن بالا دەنساۋلىعى باسقارماسىنىڭ باستىعى تامارا پالتۋشەۆا «بوبەك» قورىنىڭ پرەزيدەنتى سارا نازارباەۆاعا بالالاردى وڭالتۋ ورتالىعىن اشۋ تۋرالى ءوتىنىش بىلدىرگەن. ءسويتىپ «بوبەك» قورىنىڭ قولداۋىمەن 1995 جىلى العاش رەت بالالاردى وڭالتۋ ورتالىعى قۇرىلدى. «بالبۇلاق» دەپ اتالاتىن سول العاشقى ورتالىق ءالى كۇنگە جۇمىس ىستەپ تۇر. ال №7 اۋرۋحاناداعى بولىمشە 15 جىل قىزمەت اتقارىپ, كەيىن باسقا جەرگە كوشىرىلدى. جۇيكە جۇيەسى جانە پسيحيكاسى بۇزىلعان بالالارعا ارنالعان «بالبۇلاق» رەسپۋبليكالىق بالالاردى وڭالتۋ ورتالىعىندا 1996 جىلدىڭ ناۋرىزىنان 2016 جىلدىڭ ءساۋىر ايىنا دەيىن 17 مىڭ 738 ادام ەم قابىلداعان. ولاردىڭ 11 مىڭ 95-ءى بالا. وزگەسى ەرەسەكتەر. كەيىن ەلىمىزدىڭ 5 قالاسىندا وسىنداي ورتالىقتار اشىلعان ەدى. نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى «UMC بالالاردى وڭالتۋدىڭ ۇلتتىق ورتالىعى» 2007 جىلى اشىلدى. 300 ورىندىق ورتالىققا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەكى رەت كەلدى. مۇندا بالالاردى وڭالتۋدىڭ زاماناۋي تاسىلدەرى قولدانىلىپ كەلەدى. ارباعا تاڭىلعان بۇلدىرشىندەردىڭ ورىندارىنان تۇرىپ, العاشقى قادامدارىن جاساعان كەزدەرىن دە كوز كورگەن. ءسويتىپ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالارعا بۇل ورتالىقتىڭ ءۇمىت سىيلايتىنىن بايقاعانبىز. ورتالىقتا وڭالتۋدىڭ مەديتسينالىق, الەۋمەتتىك جانە پسيحولوگيالىق-پەداگوگيكالىق اسپەكتىلەرى نەگىزگە الىنادى. ورتالىقتىڭ 200 مامانى الەمنىڭ 23 ەلىندە بىلىكتىلىكتەرىن ارتتىرعان. قازىر 650 ادام جۇمىس ىستەپ ءجۇر. جىلىنا شامامەن 4 مىڭ بالا وڭالتۋ پروتسەدۋرالارىنان وتەءدى. 2007-2019 جىلدار ارالىعىندا ورتالىقتا 50 مىڭعا جۋىق بالا ەم قابىلداعان. ياعني, وڭالتۋ ورتالىقتارى ەلدەگى مۇگەدەك بالالاردى ەمدەۋ جولىندا بارىن سالىپ جاتىر. بىراق مىڭداعان بالا ءۇشىن مۇمكىندىگى ءارتۇرلى 152 ورتالىق تىم از ەكەنىن دارىگەرلەر دە جاسىرمايدى.
مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامدار سانى ءوسىپ كەلەدى
بىلتىر سول كەزدەگى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى ءمادينا ابىلقاسىموۆا الاڭداتارلىق دەرەك ايتقان. بىلتىرعى قازاندا وتكەن ۇكىمەت ساعاتىندا مينيستر قازاقستاندا مۇگەدەك ستاتۋسىن العان ازاماتتار سانى سوڭعى بەس جىلدا 7,5 پايىزعا كوبەيگەنىن مالىمدەگەن ەدى. سول كەزدە م.ابىلقاسىموۆا قازاقستاندا 147 مىڭ بالا مەن ءجاسوسپىرىمنىڭ ءبىلىم الۋدا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ەكەندىگىن العا تارتتى. بۇل دەرەك ءبىز ءسوز باسىندا ايتقان
87 مىڭ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالاردىڭ سانىنان الدەقايدا ارتىق. دەمەك, وسى تۇستا ستاتيستيكالىق دەرەكتەردە بىرقاتار ايىرماشىلىقتاردى دا بىلگەن ءجون سياقتى. ءبىز ءسوز ەتكەن 80 مىڭنان استام بالا مۇگەدەكتىككە اپارىپ سوعاتىن دەرتتەردىڭ كەسىرىنەن قابىلەت-قارىمىنان ايىرىلعاندار. ودان بولەك وقىس وقيعالاردىڭ سالدارىنان مۇگەدەك بولىپ قالعاندار دا كەزدەسەدى. ال جالپى مۇنداي بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر ءۇشىن وڭالتۋدان بولەك, ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ ماسەلەسى دە بار. بىلتىر ەلدەگى بالاباقشالاردىڭ 15, مەكتەپتەردىڭ 55 پايىزىندا ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋگە مۇمكىندىك بار ەكەنى بەلگىلى بولعان. مەملەكەت ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋدى بالاباقشالاردا 30, مەكتەپتەردە 70, ارناۋلى ورتا جانە كاسىپتىك وقۋ ورىندارىندا 40 پايىزعا جەتكىزۋدى كوزدەگەن-ءدى. ءسويتىپ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالارعا قوسىمشا جاعداي جاساۋ ءىسى جالعاسىپ جاتىر. دەگەنمەن بالالاردى وڭالتۋ ىسىندە مەملەكەت پەن قوعامنىڭ تىزە قوسا قيمىلداعانى كەرەك. ويتكەنى وڭالتۋدىڭ ءوزى ءۇش ساتىدان تۇرادى. مەديتسينالىق, الەۋمەتتىك جانە پسيحولوگيالىق-پەداگوگيكالىق دەپ بولىنەتىن ءۇش اسپەكت ۇيلەسكەندە عانا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالاردىڭ قاتارعا قوسىلۋىنا از دا بولسا جاردەم جاساۋعا بولادى. وكىنىشكە قاراي, ءبىز مۇنداي بالالاردى ەمدەپ ۇلگەرمەي جاتىرمىز.
مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى راۋشان راقىمجانوۆانىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, وڭالتۋ ءىسى ۇزاققا سوزىلاتىن ءۇردىس. «الەمدە 600 ملن ادام وڭالتۋدى قاجەت ەتەتىن اۋىر سىرقاتقا شالدىققان. ولاردىڭ ۇشتەن ءبىرى – بالالار. وڭالتۋدىڭ ءۇش ءتۇرى بار. ونىڭ العاشقىسى – مەديتسينالىق وڭالتۋ. مەديتسينالىق وڭالتۋ بالانىڭ ايىرىلىپ قالعان فۋنكتسيالارىن قالپىنا كەلتىرۋ ماقساتىن كوزدەيدى. ءسويتىپ كەزەڭ-كەزەڭىمەن ەمدەپ, اعزانىڭ مۇمكىندىكتەرىن قايتا قالپىنا كەلتىرۋگە تىرىسامىز. پسيحوتەراپيا ادىستەرى مولىنان قولدانىلادى. ويتكەنى بالا ءوز سىرقاتىنا بايىپپەن قاراپ, ونىمەن كۇرەستە ءوزىنىڭ ىشكى جىگەرىن جۇمىلدىرۋى ءتيىس. ال الەۋمەتتىك وڭالتۋدا بالالاردى تۇرمىسقا بەيىمدەۋ ماسەلەسى تۇر. ارنايى كۇن ءتارتىبىن بەلگىلەۋ, وتباسى مەن اينالاسىنداعى ادامداردىڭ قامقورلىعىن ۇيىمداستىرۋ ءتارىزدى سانسىز فاكتورلار ماڭىزدى. ەڭبەكتىڭ دە وڭالتۋعا تيگىزەتىن ۇلەسى زور. ەرەكشە جاعدايداعى بالالاردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىك الىپ شىعۋىنا قولعابىس جاساۋ دا وزەكتى. قىسقاسى, وڭالتۋ ءىسى جەتكىنشەكتىڭ ايىرىلىپ قالعان مۇمكىندىكتەرىن قايتا قالپىنا كەلتىرۋگە جاردەمدەسۋ ماقساتىن كوزدەيدى» دەدى ر.راقىمجانوۆا. بالالاردى وڭالتۋ ىسىندە ەلىمىزدىڭ الدىندا ءالى دە تالاي بەلەستەر تۇر. راس, جەتىستىكتەرىمىز از ەمەس. بىراق مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالاردىڭ سانى ازايماي تۇرعانى الاڭداتادى. «رەابيليتولوگيا جانە كۋرورتولوگيانىڭ باسىم باعىتتارى» اتتى حالىقارالىق VII عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيادا ءبىز وسىنى ۇقتىق.
ءتۇيىن
جالپى, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالارعا قاتىستى ستاتيستيكا كوڭىلدى قۇلازىتادى. ويتكەنى 87 مىڭ دەگەنىڭىز از سان ەمەس. بۇل ەل تۇرعىندارىنىڭ 0,4 پايىزىن قۇراسا, ەلدەگى بارلىق بالالاردىڭ 1,5 پايىزى. ەلىمىزدەگى بارلىق مۇگەدەك بالالاردىڭ 72,8 پايىزىنىڭ جۇيكە جۇيەسىندە اقاۋ نەمەسە تۋا بىتكەن كەمتارلىعى بار, پسيحيكاسى بۇزىلعان. 4,5 مىڭ بالانىڭ ەستۋ قابىلەتى تومەن نەمەسە مۇلدەم ەستىمەيدى. كوزى ناشار كورەتىن نەمەسە مۇلدەم زاعيپ بولىپ قالعان بالالار سانى دا 4,5 مىڭ. وزدىگىنەن ءجۇرىپ-تۇرا المايتىن بالالار 28 مىڭ بولسا, ولاردىڭ 1,4 مىڭى ارباعا تاڭىلىپتى.
رەسەيلىك عالىم, فيزيكالىق جانە وڭالتۋ مەديتسيناسىنىڭ بىلىكتى مامانى گ.پونومارەنكونىڭ دەرەكتەرىنە قاراعاندا ادامزات بالاسى اۋىراتىن سىرقاتتاردىڭ ءتۇرى 10 مىڭ شاماسىندا ەكەن. ولاردىڭ 4 مىڭىنا ماسساج, تىنىس الۋ جانە دەنە گيمناستيكاسى, فيزيوتەراپيا ءتارىزدى فيزيكالىق فاكتورلاردى قولدانا وتىرىپ ەم-دوم جاساپ, ادامدى قاتارعا قوسۋعا بولادى. مۇنى فيزيكالىق مەديتسينا دەيدى. ال مۇگەدەكتىككە اپارىپ سوعاتىن دەرتتەردىڭ سانى شامامەن 100-200 ارالىعىندا. مىنە, وسى سىرقاتتاردىڭ كەسىرىنەن قابىلەت-قارىمىنان ايىرىلعان ادامداردى ەمدەۋدى وڭالتۋ مەديتسيناسى جۇزەگە اسىرادى. ءارى وڭالتۋ مەرزىمى دە ۇزاق ۋاقىتتى قاجەت ەتەدى. وڭالتۋ ىسىنە فيزيكالىق تا, وڭالتۋ مەديتسيناسى دا, قوعام مەن وتباسى دا, پەداگوگتار دا قاتىسادى. تەك ءبىزدىڭ ەلدە وسىناۋ ەكى جۇزدەي اۋرۋدىڭ نە سەبەپتى بالالارىمىزدا جيىرەك كەزدەسە باستاعانى تۇسىنىكسىز بولىپ تۇر...
