ءبىز, ەۋرازيا ەلدەرى پارلامەنتتەرى سپيكەرلەرىنىڭ «ۇلكەن ەۋرازيا: ديالوگ. سەنىم. ارىپتەستىك» دەگەن تاقىرىپتاعى 4-ءشى كەڭەسىنە قاتىسۋشىلار,
- بولاشاق ەۋروپانى بەيبىتشىلىكتىڭ, ىنتىماقتاستىق پەن ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ, ورتاق قۇندىلىقتار مەن بىردەي مۇمكىندىكتەردىڭ ءبىرتۇتاس كەڭىستىگى رەتىندە قارايتىن ورتاق كوزقاراستى قولدايمىز جانە ەۋرازيا كونتينەنتىنىڭ بۇگىنى مەن بولاشاعى تۋرالى مۇددەلەس ءارى اشىق ديالوگتى العا باستىرۋعا ءازىر ەكەنىمىزدى بىلدىرەمىز.
- وڭىرلىك ينتەگراتسيالىق بىرلەستىكتەردىڭ تەڭدىكتى قۇرمەتتەۋ, ءوزارا مۇددەلەردى ەسكەرۋ پرينتسيپتەرىنە نەگىزدەلگەن تۇتاستاي ارىپتەستىك ماقساتتارىنداعى قىزمەتىن قولداۋداعى ەۋروپا جانە ازيا ەلدەرى زاڭ شىعارۋشى ورگاندارىنىڭ اتقاراتىن ايرىقشا ءرولىن اتاپ وتەمىز جانە وسىعان بايلانىستى پارلامەنتارالىق ءوزارا ءىس-قيمىلدى جولعا قويۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ كورسەتەمىز.
- قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەۋرازيالىق يدەيانىڭ, سونداي-اق ەۋرازيالىق كەڭىستىكتەگى بىرقاتار تابىستى ينتەگراتسيالىق ەكونوميكالىق ينستيتۋتتاردىڭ اۆتورى ءارى باستاماشىسى رەتىندەگى تاريحي ۇلەسىن اتاپ وتەمىز; قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇسىنعان جانە ەۋرازيانىڭ بارلىق مەملەكەتتەرىنىڭ بەيبىتشىلىكتى, تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋداعى ورتاق مۇددەلەرىنە جاۋاپ بەرەتىن
«ۇلكەن ەۋرازيا» تۇجىرىمداماسىن قولدايمىز, ء«ۇش ديالوگ» باستاماسىن قۇپتايمىز.
- ەركىن, ادال, كەمسىتۋشىلىكسىز, ترانسپارەنتتى, بولجاناتىن جانە تۇراقتى ساۋدا جانە ينۆەستيتسيالىق ورتانى ىسكە اسىرا وتىرىپ, زاماناۋي سىن-قاتەرلەر مەن قاۋىپ-قاتەرلەرگە ىنتىماقتاستىقپەن جاۋاپتار ىزدەستىرۋدى, سونداي-اق ەۋرازيا ەلدەرى اراسىندا گەوەكونوميكالىق مۇددەلەردى ۇيلەستىرۋدى جانە ۇلكەن ءوزارا بايلانىستىلىقتى قامتاماسىز ەتۋدى ەۋرازيادا «بىرىڭعاي ءوسۋ كەڭىستىگىن» قالىپتاستىرۋدىڭ باستى ەلەمەنتتەرى رەتىندە قاراستىرامىز.
- ەۋرازيا ەلدەرى اراسىنداعى ەگەمەندىكتى, تاۋەلسىزدىكتى, ارالاسپاۋدى, ومىرلىك مۇددەلەردى ءوزارا قۇرمەتتەۋ پرينتسيپتەرىنە, قورقىتۋدان, قىسىم جاساۋدان جانە جاۋلاسۋعا باستايتىن سوزدەردەن باس تارتۋعا, حالىقارالىق قۇقىقتى, بۇۇ جارعىسىنىڭ ماقساتتارى مەن پرينتسيپتەرىن ساقتاۋعا نەگىزدەلگەن سىندارلى ءارى تايتالاسسىز ءوزارا ءىس-قيمىل جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ جالپىەۋرازيالىق كەڭىستىكتىڭ دامۋىنا كۇشتى سەرپىن بەرىپ, ەۋرازياداعى ەكونوميكالىق ءوسىمدى جەدەلدەتە الادى دەپ ەسەپتەيمىز.
- بۇۇ-نىڭ ورنىقتى دامۋ ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋدى, تەڭىز ورتاسى مەن ەكوجۇيەدەگى قاۋىپسىزدىكتى قوسا العاندا, سۋ, اۋە قاۋىپسىزدىگى, ەنەرگەتيكالىق, ازىق-ت ۇلىكتىك جانە ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىك سالاسىندا, سونداي-اق وڭىرلىك جانە جاھاندىق ولشەمدەردەگى بارىنشا وتكىر الەۋمەتتىك پروبلەمالاردى شەشۋدە كۇش-جىگەر بىرىكتىرۋدى زاڭنامالىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتۋدىڭ كوكەيكەستى ماسەلە ەكەنىن راستايمىز.
- ەۋرازيانى دامىتۋ پروتسەستەرىنىڭ سەرپىندىلىگىن, ينكليۋزيۆتىلىگىن قولداۋعا, كوركەيگەن, ادامداردىڭ مۇددەلەرىنە باعدارلانعان, سىن-قاتەرلەرگە بەرىك كەڭىستىك قۇرۋعا قاشاندا ادال ەكەنىمىزدى; سونداي-اق ءبىزدىڭ ىنتىماقتاستىق, وڭىرارالىق بايلانىستاردى كەڭەيتۋ, ەكىجاقتى جانە كوپجاقتى قاتىناستاردىڭ بۇكىل سپەكترى بويىنشا ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ ءارتۇرلى سالالارىندا شارتتىق-قۇقىقتىق بازانى جانە قارىم-قاتىناستاردى جەتىلدىرۋ جوبالارى مەن باعدارلامالارىن ىسكە اسىرۋداعى بىرلەسكەن جۇمىستى جاقتايتىنىمىزدى مالىمدەيمىز.
- ەۋرازيا مەملەكەتتەرىنىڭ ەكولوگيالىق جاعىنان قاۋىپسىز, ورنىقتى جانە تەڭگەرىمدى دامۋى ءۇشىن پارلامەنتاريلەردىڭ تسيفرلاندىرۋ, تسيفرلى ەگەمەندىكتى, ازاماتتاردىڭ تسيفرلى كەڭىستىكتەگى قۇقىقتارىنىڭ قورعالۋىن قامتاماسىز ەتۋ, سونداي-اق ەكونوميكالاردى يننوۆاتسيالىق دامىتۋ ماسەلەلەرىندەگى كۇش-جىگەرلەرىن ۇيلەستىرۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيمىز.
- قارۋسىزدانۋ, قارۋ-جاراقتى باقىلاۋ جانە يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ سونداي-اق اتوم ەنەرگياسىن بەيبىت ماقساتتا پايدالانۋ ماسەلەلەرىندەگى ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ وزەكتى ەكەنىن راستايمىز.
پارلامەنتتەردى يادرولىق قارۋدان ازات الەم قۇرۋعا پارمەندى اتسالىسۋعا شاقىرامىز.
- كورەي تۇبەگىن تولىق دەنۋكلەاريزاتسيالاۋعا قول جەتكىزۋ جانە تۇراقتى بەيبىتشىلىك رەجىمىن ورناتۋ ەۋرازيا مەن باسقا وڭىرلەردىڭ بەيبىتشىلىگى مەن كوركەيۋىنە ۇلەس قوسادى جانە ءبىزدىڭ سولتۇستىك كورەيانىڭ يادرولىق ماسەلەسىن ديالوگ ارقىلى شەشۋدى قولدايتىنىمىزدى بىلدىرەدى دەگەن ورتاق پىكىردى قولدايمىز.
- بۇكىل ادامزاتقا جانە ورنىقتى دامۋعا قارسى باستى قاتەرلەردىڭ ءبىرى رەتىندە تەرروريزمنىڭ بارلىق نىساندارى مەن كورىنىستەرىن ايىپتايمىز جانە ساياسي وزىمشىلدىك پەن قوسارلى ستاندارتتارسىز, كونتينەنت جانە بۇكىل الەم مەملەكەتتەرىنىڭ ەگەمەندىگى مەن تاۋەلسىزدىگىن قۇرمەتتەي وتىرىپ, بۇۇ جارعىسىنا جانە حالىقارالىق قۇقىق پرينتسيپتەرىنە سايكەس تەرروريزممەن كۇرەستە پارلامەنتارالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ مەن دامىتۋعا, ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ وسى ماسەلە بويىنشا ۇيلەسىمدى ۇستانىمىنا قول جەتكىزۋگە بەرىك نيەتىمىز بار ەكەنىن بىلدىرەمىز.
- ەۋرازياداعى ءىرى ساياسي, الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق جانە اسىرەسە گۋمانيتارلىق سالدار تۋعىزاتىن بوسقىندارعا بايلانىستى جاعدايدىڭ ەلەۋلى ەكەنىن مويىنداي وتىرىپ, ءبىز حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ وسى پروبلەمانى بىرلەسىپ شەشۋگە بارىنشا ءتيىمدى ۇيلەسىمدى كۇش سالۋىنا شاقىرامىز.
- اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق جانە كەز كەلگەن جاڭا تەحنولوگيالاردى كونتينەنتتەگى قاۋىپسىزدىكتى تۇراقتىلىعىنان ايىرۋ ماقساتىندا پايدالانۋعا, ينتەرنەت-كەڭىستىكتە تەرروريزم, سەپەراتيزم, ەكسترەميزم, ناسىلدىك جانە ءدىني توزبەۋشىلىك يدەيالارىن ناسيحاتتاۋعا قارسى بىرلەسىپ كۇش جۇمساۋدى جاقتايمىز. اقپاراتتىق جانە كيبەرقاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ سالاسىندا ىنتىماقتاستىقتى جالعاستىرا بەرۋگە شاقىرامىز.
- ەۋرازيادا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان حالىقتار اراسىندا ىنتىماقتاستىقتى, سەنىم مەن ءوزارا تۇسىنىستىكتى نىعايتۋ ءۇشىن مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستاردى دامىتۋ قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتەمىز.
- وركەنيەتارالىق, مادەنيەتارالىق جانە دىنارالىق ديالوگتى ودان ءاpi دامىتۋدى, ونىڭ ىشىندە الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرى سەزىنىڭ جانە وسىنداي باستامالار مەن فورۋمداردىڭ پراكتيكاسى مەن تاجىريبەسىن تاراتۋ جانە پايدالانۋ ارقىلى دامىتۋدى جاقتايمىز جانە 2019 جىلعى اقپاندا بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىندە ء«ال-از-حار» ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ باس يمامى مەن ريم پاپاسى قول قويعان «بۇكىل الەمدەگى بەيبىتشىلىك ءۇشىن جانە بىرلەسىپ ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن ازاماتتىق باۋىرلاستىق تۋرالى» دەكلاراتسيانىڭ جولداۋىن قولدايمىز.
- قاتار مەملەكەتى 2019 جىلعى 6-10 ءساۋىر ارالىعىندا تابىستى تۇردە وتكىزگەن پارلامەنتارالىق وداقتىڭ 140-شى اسسامبلەياسىنىڭ جانە سوعان ىلەسپە ءىس-شارالاردىڭ قورىتىندىلارىن وڭ باعالايمىز.
- مەيماندوستىق تانىتقانى جانە قازاقستاننىڭ استاناسى نۇر-سۇلتان قالاسىندا ەۋرازيا ەلدەرى پارلامەنتتەرى سپيكەرلەرىنىڭ 4-ءشى كەڭەسىن تابىستى وتكىزگەنى ءۇشىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتىنىڭ ماجىلىسىنە زور ريزاشىلىعىمىزدى بىلدىرەمىز.
- ەۋرازيا ەلدەرى پارلامەنتتەرى سپيكەرلەرىنىڭ 5-ءشى كەڭەسىن 2020 جىلى يندونەزيا رەسپۋبليكاسىندا وتكىزۋ تۋرالى ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزدىك.
مۇحاممەد ريزا مادجيدي,
ازيا پارلامەنتتىك اسسامبلەياسىنىڭ باس حاتشىسى:
– قازاقستان بەيبىتشىلىگى مەن تۇراقتىلىعى ساقتالعان, بارلىق سالادا ىنتىماقتاسۋعا دايىن, قوناقجاي ەل. سوندىقتان نۇر-سۇلتانداعى بارلىق كەلىسسوزدەر ناتيجەلى اياقتالادى. ەۋروپا مەن ازياداعى ەلدەردىڭ ورتاق الاڭىنا اينالعان قازاق ەلىندە الەمدىك دەڭگەيدە كۇن تارتىبىندە تۇرعان ماسەلەلەر قىزۋ تالقىلاندى. الداعى ۋاقىتتا سەنىمگە سەلكەۋ تۇسىرمەي, دايەكتى ديالوگ ورناتىپ, سەرىكتەستىكتىڭ بەرىك بولۋى ءۇشىن جان-جاقتى جۇمىس جۇرگىزۋ قاجەت. كەڭەستىڭ كەزەكتى وتىرىسىندا كوتەرىلگەن ساياسي, ەكونوميكالىق ماسەلەلەر جونىندەگى پارلامەنتتەردىڭ ءوزارا ىنتىماعى كوپ تۇيتكىلدىڭ ءتۇيىنىن تارقاتۋعا نەگىز بولدى. كەڭەس ءوزارا سەنىمدى نىعايتۋعا, پارلامەنتارالىق ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى كۇشەيتۋگە جول اشپاق.
قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆتىڭ جاريالاعان ەۋرازيا يدەياسى كوپتەگەن جوبالاردا ءوز جالعاسىن تاپتى. الەم ەلدەرى تاراپىنان قولداۋعا يە بولىپ وتىر. قازاق ەلىنىڭ دامۋى, جاھاندىق ەكونوميكالىق ماسەلەلەردەن ۇتىمدى جول تابا ءبىلۋى – الەمگە ۇلگى. مەن قازاق جەرىنە بولاشاقتا جۇمىس بابىمەن عانا ەمەس, تۋريست رەتىندە قىدىرىپ كەلۋدى دە جوسپارلاپ وتىرمىن.
دەمەتريس سيللۋريس,
كيپر رەسپۋبليكاسى وكىلدەر پالاتاسىنىڭ سپيكەرى:
– قازاقستان الەم ەلدەرىن جاقىنداستىرۋ ءۇشىن وتە اۋقىمدى جۇمىستار اتقاردى. قولعا العان بارلىق باستامالارى تيىسىنشە ناتيجە بەرۋدە. بۇل ەلدەگى ساياسي جۇيەنىڭ 30 جىل ىشىندە جاقسى قالىپتاسىپ, بۇگىنگى كۇنگە دەيىن تۇراقتى تۇردە جالعاسىن تاۋىپ وتىرعانىنىڭ ارقاسىندا دەپ باعا بەرەر ەدىم. بۇگىنگى الەمدەگى ساياسي احۋالدار ۋشىعىپ, قاقتىعىستاردىڭ ۇدەگەن تۇسىندا ورتاق قۇرلىقتى مەكەندەگەن ەلدەردىڭ ورتاق مۇددە ءۇشىن بىرلەسكەن قادامدارعا بارۋى اسا قاجەت. وسى رەتتە ورتالىق ازيا ەلدەرى, ونىڭ ىشىندە قازاقستانمەن بىرلەسكەن مامىلەگە كەلىپ, ىلكىمدى جوبالارعا باستاماشى بولۋعا نيەتتىمىز. سەبەبى جەرىنىڭ قويناۋى قازبا بايلىققا تولى قازاقستان سياقتى ەلدىڭ بولاشاعى جارقىن, كەلەشەگى كەمەل. تۇراقتى ەلمەن تۇراقتى كەلىسىم ورناتۋعا مۇددەلىمىز.
ىنتىماق پەن تاتۋلىق ورناعان مەكەندە ەلدەردى جاقىنداستىرۋعا ارنالعان جيىننىڭ ناتيجەلى بولۋى زاڭدىلىق. ەۋرازيا قۇرلىعىنىڭ مۇددەسىن عانا ەمەس, بارلىق ەلدەردىڭ دامۋى مەن تۇراقتىلىعىن كوزدەيتىن شارانىڭ بەرەر پايداسى مول بولماق.
لاسلو كەۆەر,
ۆەنگريا پارلامەنتىنىڭ سپيكەرى:
− قازاقستاننىڭ ساياسي ۇستانىمى ونىڭ الەمدىك دارەجەدە ابىرويىنىڭ ارتۋىنا ىقپال ەتۋدە. قازاقستان مەن ۆەنگريا اراسىنداعى بايلانىستى دامىتۋ ءۇشىن كوپجاقتى سالالىق كەلىسىمدەر بويىنشا بىرلەسىپ جۇمىس اتقارۋعا دايىنبىز. ۆەنگريا تاراپىنان شەتەلدىك ستۋدەنتتەرگە گرانت تاعايىنداۋ باعدارلاماسىنا سايكەس قازاقستاندىق 1400-گە جۋىق جاس ءبىزدىڭ ەلدە ءوز ءبىلىم-بىلىكتىلىگىن شىڭداۋدا. الداعى ۋاقىتتا دا ىلكىمدى جوبالار جالعاسىن تاۋىپ, ەكى ەل اراسىنداعى بايلانىس ارتا تۇسەتىنىنە سەنىم مول. بۇعان قوسا, ازيا مەن ەۋروپا اراسىن ەتەنە جاقىنداستىراتىن, شارتتارى ەكى تاراپقا دا ءتيىمدى باستامالاردىڭ ىسكە اسۋىنا مۇددەلىمىز. اسىرەسە ەكونوميكالىق ساياسي جانە اسكەري سالالارداعى جاڭا كەلىسىمدەر ورناتۋعا باسىمدىق بەرىپ وتىرمىز. ەۋرازيا اۋماعىنداعى بىرەگەي مۇمكىندىكتەردىڭ ورناۋىنا, ونىڭ ىشىندە ەركىن ساۋدا الاڭىنىڭ قالىپتاسۋىنا بارلىق جاعداي جاسالعان. قازاقستان توعىز جولدىڭ تورابىندا ورنالاسقان مەملەكەت بولعاندىقتان لوگيستيكالىق سالانى جانداندىرۋعا نيەتتى ەكەنىن كورىپ وتىرمىز. راسىمەن ەۋروپا مەن ازيانى جالعايتىن التىن كوپىر اتانۋعا, بۇل باعىتتا ەكونوميكالىق الەۋەتتى كوتەرۋگە باسىمدىق بەرۋ كەرەك.
