قوعام • 26 قىركۇيەك، 2019

كوپ بالالىعا كومەكتەسۋ جولى

394 رەت كورسەتىلدى

سوڭعى ۋاقىتتا ەلوردا اكىمىنىڭ ورىنباسارى مەن ءۇي سۇراپ كەلگەن ءبىر توپ كوپ بالالى انا اراسىندا بولعان اڭگىمەنىڭ بەينەجازباسى الەۋمەتتىك جەلىدە تاراپ كەتتى.

بۇل كيكىلجىڭ «ەگەر ءۇي بەرمەسەڭ اق­وردانىڭ الدىنا بارىپ اسىلىپ ولەمىن، سودان كەيىن جاۋاپ بەرەسىڭ» دەپ شاپتىققان ايەل داۋسىنان باستالادى دا، ەكىجاقتى ءسوز قاعىسىنا ۇلاسادى. ايەلدىڭ بەينەسى بەينەجازبادا كورسەتىلمەيدى. كەرىسىنشە، اكىم ورىنباسارىنىڭ بەينەسى انىق كورسەتىلگەن. ول بىرنەشە مىڭداعان وتباسىلار كەزەكتە تۇرعان قالادا بىردەن ءۇي بەرە قويۋ مۇمكىن ەمەستىگىن، مۇنىڭ ءوزى زاڭدى بۇزۋ بولىپ تابىلاتىندىعىن، بىراق بۇل كەلگەندەرگە دەمەۋشىلەر ارقىلى ءۇي تاۋىپ بەرۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەيتىندىگىن، سوندىقتان بوسقا بايبالام سالۋدىڭ قاجەت ەمەستىگىن ايتادى. ال قىتىعىنا ءتيىپ، شەكتەن شىققان جاڭاعى ايە­لگە «قايدا بارساڭ وندا بار، ساعان ءۇي جوق» دەگەندەي ءسوزدى ايتىپ قالادى. اكىم ورىن­باسارىنىڭ ءسوز ىڭعايىنا قاراعاندا، مۇن­دا وتىرعان انالار ءۇي سۇراپ ءجيى كەلىپ تۇراتىندار قاتارىنان بولسا كەرەك.

وسى بەينەجازبا استىندا بولعان وقيعاعا بايلانىستى كوپتەگەن پىكىرلەر جازىلدى. پىكىر­­­­لەر نەگىزىنەن ەكىگە جارىلعانىمەن باسىم كوپ­شىلىك اكىم ورىنباسارى جاعىندا بولىپ، ايەلدىڭ قىلىعىن ايىپتادى. ولاردىڭ ءبارىن كەلتىرىپ جاتۋعا شاعىن جازبامىزدا مۇمكىندىك جوق. كوزىقاراقتى وقىرمان بۇل وقيعامەن تانىس دەپ ەسەپتەيمىز.

ءيا، قازىر كوپ بالالى انالار ۇكىمەتتەن ءۇي سۇراۋدا، جاردەماقى تالاپ ەتۋدە. بىرقاتارى بىرتىندەپ الىپ تا جاتىر. ەندى ولاردىڭ ورتاسىندا جەڭىلدىك ءۇشىن باسەكە باستالىپ كەتكەندەي. وسى جولدا كەيبىرى داۋىس جىرتىپ ايعايلاۋدى، قوقان-لوقى جاساۋدى قارۋ ەتىپ العانداي. اكىمدىكتە ايعاي شىعارعان ايەلدىڭ قىلىعىنان سونى بايقادىم. ەگەر قوعامىمىز باي بولسا، بۇل قىلىعىن سوكپەس تە ەدىك. ايەلدىڭ ارەكەتىن ءوز قۇقىعىن قورعاۋدىڭ ءبىر امالى رەتىندە قاراستىرار ەدىك. بىراق وكىنىشكە قاراي، ءبىزدىڭ قوعامىمىز كەدەي عوي.

سوندا ۇكىمەت كوپ بالالى انالارعا ءۇي مەن جاردەماقى ءۇشىن قارجىنى قايدان الىپ بەرمەك؟ اكىمنىڭ ورىنباسارى «دەمەۋشىلەر ىزدەۋ ارقىلى كومەكتەسەمىن» دەپ وتىر. اري­نە مۇنداي جولمەن ون شاقتى وتباسىنا كومەكتەسۋگە بولار. بارىنە بىردەي دەمەۋشى تابىلا بەرمەسى انىق. سوندا قالعان مىڭداعان كوپ بالالى ايەلدىڭ ماسەلەسىن قالاي شەشپەك؟

مەنىڭ ويىمشا، سالىق تولەۋشىلەر قار­جىسى ەسەبى ارقىلى شەشپەسە، باسقاداي جول قالمايدى. ال بۇل شەشىم ادىلەتتى بولا ما؟ سالىق تولەۋشىلەردىڭ باسىم كوپشىلىگى ايلىق جالاقىسىنا سۇيەنىپ، ونى ءبىر ايدان ەكىنشى ايعا جەتكىزە الماي تىرتىڭداپ ەڭبەك ەتىپ كەلە جاتقان قاراپايىم حالىق وكىلدەرى ەمەس پە؟ سوندا مۇنىڭ اقىرى بىرەۋدىڭ نەسىبەسىن «اناۋ شۋ شىعارىپ جاتىر» دەپ ەكىنشى بىرەۋگە الىپ بەرۋ بولىپ شىعادى عوي.

دەمەك، ماسەلەنى تۇبەگەيلى شەشۋ ءۇشىن ۇكىمەت شەتەلدەگى وزىق تاجىريبەگە جۇگىنۋى كەرەك. كوپ بالالى انالارعا ءۇي الىپ بەرۋ­دى قۇپتايمىز. بىراق بۇل ءۇيدى بىرەۋدىڭ قار­جىسى ەسەبىنەن ەمەس، كوپ بالالى انانىڭ نەمەسە بالالارىنىڭ بولاشاقتا تاباتىن قارجىسى ەسەبىنەن الىپ بەرۋ كەرەك سياقتى. بۇل ءۇشىن بانك­تەن ۇزاق مەرزىمگە، ماسەلەن 30-40 جىل مەرزىمگە جەڭىلدىكتى كرەديت بەرىپ، ءۇيدى سول ارقىلى بەرۋگە بولادى. كوپ بالالى انا مەن ونىڭ جۇبايىنىڭ نەسيە تولەۋگە قازىر مۇمكىندىگى بولماسا، ونى وڭتايلى مەرزىمگە دەيىن كەيىنگە شەگەرۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرعان ءجون. بۇل وتباسى بۇگىن جارلى بولعانىمەن ەرتەڭ بالالارى ەرجەتكەن كەزدە، «بۇگىن – كەدەي، ەرتەڭ – باي، شىر اينالعان دۇنيە-اي» دەپ حالىق انىندە ايتىلعانداي اۋقاتتىلار، ءتىپتى بايلار قاتارىنا قوسىلۋى دا ابدەن مۇم­كىن. ۇكىمەت مىنە، سول كەزگە دەيىن كوپ بالالى وتبا­سىلاردىڭ قينالماي جە­تۋىنە جاعداي تۋعىز­عانى ءجون. ارينە بۇل ءۇشىن بانكتەرمەن قاتاڭ جۇمىس ىستەۋ كەرەك. ۇكىمەت وسى ۋاقىتقا دەيىن ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ قورلانۋىنا جاقسى جاعداي تۋعىزىپ كەلدى. داعدارىس كەزىندە ءبىرىن­شى كەزەكتە سولارعا كومەكتەستى. ەندى وسى جاق­سى­لىقتىڭ قىسىلعان حالىققا كومەگى تيە­تىندەي ءبىر قايتارىمى بولعانى ءجون عوي. ال كوپ بالالى وتباسىلارعا قاراپايىم سالىق تولەۋشىنىڭ ەسەبىنەن كومەكتەسىپ جاتسا، بۇل ناعىز ادىلەتسىزدىك بولارى انىق. ويتكەنى قارا­پ­ايىم سالىق تولەۋشىلەردىڭ اراسىندا جۇمىسى بولعانىمەن باسپاناسىز جۇرگەندەرى وتە كوپ. وسى ماسەلەنى ۇكىمەت الدىن الا ەسكەرۋى كەرەك.

دەمەك، كوپ بالالى وتباسىلارعا ءۇي بەرۋ ءۇشىن ۇكىمەت ەڭ الدىمەن جەڭىلدىكتى نەسيە بەرۋ ماسەلەسىن زاڭدى نەگىزدە شەشىپ السا، ءجون بولار ەدى. ماسەلەن، ەۋروپا ەلدەرىندە ءوز ازاماتتارىنا بەرەتىن جالپى يپوتەكالىق نەسيەنىڭ سىياقى مولشەرلەمەسى 3 پايىز دەڭگەيىندە عانا. جاپونيا، شۆەيتساريا، فينليانديا سەكىلدى ەلدەردە 1،5 پايىزدان دا اسپايدى. كورشىمىز رەسەي دە كوپ بالالى وتباسىلارعا جەڭىلدىكتى يپوتەكا بەرۋدى سوڭعى جىلدارى جولعا قويا باستادى. ەندەشە، ءبىزدىڭ ۇكىمەت تە وسى ماسەلەمەن اينالىسىپ، جۇرتتىڭ بارىنە بىردەي بولماسا دا، كوپ بالالى وتباسىلارعا جەڭىلدىكتى نەسيە بەرۋ ماسەلەسىن ەكونوميكامىزدىڭ شاماسىنا قاراي ۇيىمداستىرسا بولار ەدى.

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار