ناتيجەسىندە ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا سوڭعى وتىز جىلدا مەملەكەتتەردىڭ اگرارلىق سالانى قولداۋ مۇمكىندىكتەرى ەكى ەسەگە ارتا تۇسكەن. قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىندە وتكەن پارلامەنت سەناتى اگرارلىق ماسەلەلەر, تابيعاتتى پايدالانۋ جانە اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋ كوميتەتىنىڭ اگرارلىق عىلىم مەن ءبىلىمدى دامىتۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا بىلىكتى مامان دايارلاۋ, قازاقستاننىڭ اگروونەركاسىپتىك كەشەنىن دامىتۋدىڭ 2017-2021 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ءتيىمدى ىسكە اسىرۋ ماسەلەلەرىنە ارنالعان كوشپەلى وتىرىسىندا جانە الەمنىڭ جەتەكشى اگرارلىق جوعارى وقۋ ورىندارى رەكتورلارىنىڭ فورۋمىندا سالانىڭ زاماناۋي جەتىستىكتەرى مەن وزەكتى ماسەلەلەرى ءسوز بولدى.
كوشپەلى وتىرىسقا قاتىسقان دەپۋتاتتار مەن وقۋ ورىندارىنىڭ باسشىلارى قازۇاۋ وقۋ بازاسىنداعى اگروتەحنولوگيالىق حاب قۇرامىنا كىرەتىن قازاقستان-جاپون, قازاقستان-كورەيا, قازاقستان-بەلارۋس اگروينجەنەرلىك, سۋ, تۇراقتى ەگىن شارۋاشىلىعى, اگروونەركاسىپتىك كەشەنگە ساندىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋمەن اينالىساتىن سيتۋاتسيالىق (Digital center) ورتالىقتارىمەن, يننوۆاتسيالىق جىلىجاي, كوللەكتسيالىق باق, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى شەڭبەرىندە ماماندار دايىنداۋعا ارنالعان وقۋ, عىلىمي-زەرتتەۋ زەرتحانالارىمەن, «ن.نازارباەۆ ءبىلىم جانە عىلىم ورتالىعىنىڭ» جۇمىسىمەن جانە «اگرارلىق ءبىلىم-عىلىم-ءوندىرىس ينتەگراتسياسى» كورمەسىمەن, وقۋ-عىلىمي ينفراقۇرىلىمى جانە يننوۆاتسيالىق باعىتتاعى جوبالارىمەن تانىستى.
ۋنيۆەرسيتەت بازاسىنداعى قازاقستان-بەلارۋس اگرويننوۆاتسيالىق ورتالىعىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستىرعان سەرىك بەكبوسىنوۆتىڭ ايتۋىنشا, وقۋ-ءوندىرىس الاڭىن جاڭا تەحنيكا, تەحنولوگيالار, ياعني اۋىل شارۋاشىلىعىنا ارنالعان تارتۋ كلاسىنداعى تراكتورلار, داقىل تۇرلەرىن جينايتىن كومبايندار, تىڭايتقىش بەرۋ ماشينالارى, سونداي-اق باسقا دا وندىرىستىك ماقساتتاعى 75 بىرلىك تەحنيكالارىمەن قامتاماسىز ەتۋ ستۋدەنتتەردىڭ وسى سالاداعى تاجىريبەسىن شىڭداي تۇسەدى. بەلارۋس تەحنيكالارىن تاڭداۋدىڭ سەبەپتەرىن تۇسىندىرگەن ورتالىق جەتەكشىسىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل تەحنيكالار قۇرىلىسىنىڭ قاراپايىمدىلىعى, قىزمەت ەتۋ مەرزىمىنىڭ ۇزاقتىعى جانە باعاسىنىڭ قولجەتىمدىلىگىمەن ەرەكشەلەنەدى. وندىرىستىك تاجىريبە الاڭى بەلارۋس تەحنيكالارىمەن عانا شەكتەلمەيدى. زاماناۋي وزگەرىستەرگە وراي بەلارۋس تەحنيكالارىنىڭ داقىلدارعا, وندىرىستىك جاعدايعا يكەمدىلىگى تاجىريبەدە انىقتالاتىن بولادى. ۇيرەنۋ مەن تاجىريبە جيناقتاۋدىڭ ناتيجەسىندە الداعى جىلداردا وتاندىق اۋىل شارۋاشىلىعى ماشينالار ءوندىرىسىن جولعا قوياتىن بولامىز, دەيدى ورتالىق جەتەكشىسى.
«ادامي مۇرا جانە جوعارى تەحنولوگيالار ۇيلەسىمى نەگىزىندە جەتىلۋ» تاقىرىبىنداعى QS World Wide حالىقارالىق فورۋمى اياسىندا ۇيىمداستىرىلعان «تۇراقتى دامۋ ماقساتتارى-2030» بۇۇ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋداعى اگرارلىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ۇلەسى» اتتى جيىنعا قاتىسقان رەسەي, ۋكراينا, بەلارۋس, مولدوۆا, ارمەنيا, ازەربايجان, وزبەكستان, قىرعىزستان, تاجىكستان, اقش, ەۋروپا, ازيانىڭ بەلگىلى عالىمدارى ءوز ەلدەرىندەگى وقۋ-وندىرىستىك تاجىريبەلەرىمەن ءبولىستى.
القالى جيىندى قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, ۇعا ۆيتسە-پرەزيدەنتى, اكادەميك تىلەكتەس ەسپولوۆ جۇرگىزىپ, حالىقارالىق اگرارلىق سالانىڭ الەۋەتىمەن قاتار ەلىمىزدەگى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ كولەمىن 2022 جىلعا دەيىن 2,5 ەسەگە كوبەيتىپ, الەم نارىعىنا شىعارۋ, قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىن قوزعادى. بۇگىندە اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى كەمشىلىكتەر اگروونەركاسىپ نىساندارىنىڭ ۇساقتىعىنا بايلانىستى. رەسپۋبليكادا 200-گە جۋىق اگروقۇرىلىم بولسا,1,5 ملن ءۇي شارۋاشىلىعى بار, ونىڭ ىشىندە 170 مىڭنان استام شارۋا قوجالىعى جۇمىس ىستەيدى. تىلەكتەس يساباي ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, شارۋاشىلىقتاردىڭ ۇساقتىعى ەڭبەك ونىمدىلىگىنە, بۇتىندەي العاندا اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋىنا كەرى اسەرىن تيگىزىپ وتىر. ال مال شارۋاشىلىعىنىڭ 67 پايىزى جەكە شارۋاشىلىقتاردىڭ يەلىگىندە. ءوز سوزىندە ءونىم ساپاسى, قۇقىقتىق ماسەلەلەرمەن قاتار مامان ماسەلەسىن قوزعاعان ت.ەسپولوۆ عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىنىڭ جۇمىسىن جەتىلدىرۋ, عىلىمي جەتىستىكتەردى كوممەرتسيالاندىرۋ ماسەلەسىن قوزعادى. بۇگىندە اگرارلىق سالا زاماناۋي تەحنولوگيالارمەن 3 پايىزعا عانا جاڭارعان. بۇل كورسەتكىش جىلىنا كەم دەگەندە 10 پايىزعا جەتۋى كەرەك. ياعني, سالاعا يننوۆاتسيانىڭ, زاماناۋي تەحنولوگيانىڭ دۇرىس تارتىلماي وتىرعاندىعىنان اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ونىمدىلىگى تومەندەگەن.
رەكتورلار كەزدەسۋى اياسىندا بەلارۋس اۋىل شارۋاشىلىعى اكادەمياسىنىڭ رەكتورى ۆيتالي ۆەليكانوۆ 180 جىلدىق تاريحى بار وقۋ ورنىنىڭ كاسىبي مامانداردى دايارلاۋداعى ەرەكشەلىكتەرىنە توقتالىپ, ورتاق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەسىن قوزعاسا, ساراتوۆ اگرارلىق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى پرورەكتورىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى سەرگەي ماكاروۆ قازاقستانمەن ورتاق ماسەلەلەردى شەشۋدە جاسالعان جۇمىس بارىسىن قوزعاپ, ۋنيۆەرسيتەتتە جىلىنا 10 مىڭ ستۋدەنت وقىتىلاتىندىعىن جەتكىزدى. سونداي-اق ايماقتارعا جولدانعان تۇلەكتەرگە ءۇش جىل قاتارىنان 300 مىڭ رۋبل كولەمىندە قاراجات ءبولىنىپ, جاس مامانداردى تۇراقتى قولداپ وتىرۋ ماسەلەسىن قوزعادى. ال قىرعىز اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پرورەكتورى المازبەك شۋكۋرباەۆ قازاق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىمەن كاسىبي ماماندار دايارلاۋداعى بايلانىستارعا توقتالدى. سونداي-اق رەسەي جەر قۇرىلىمداۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى سەرگەي ۆولكوۆ, مولدوۆا ماۋ رەكتورى ليۆيۋ ۆولكونوۆيچ, ەۋرازيا تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى جانار تەمىربەكوۆا, م.دۋلاتوۆ اتىنداعى قوستاناي ينجەنەرلىك-ەكونوميكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ءسابيت ەسمۇراتوۆ, وزبەكستاندىق عالىمدار ماحسۋد اديلوۆ, تاحير سۋلتانوۆ, ت.ب. عالىمدار ادامزات ومىرىندە اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ماڭىزى, سۋ ماسەلەسى, تابيعي داقىلداردى جەتىلدىرۋ باعىتىنداعى كەشەندى زەرتتەۋلەرىمەن ءبولىستى.
جاڭا باعىتتاعى اۋقىمدى ءىس-شارالاردى جۇزەگە اسىرىپ, زاماناۋي جەتىستىكتەردى يگەرۋى ناتيجەسىندە قازاق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ الەمدىك ءبىلىم كەڭىستىگىندەگى بەدەلى تۋرالى ايتقان شەتەلدىك عالىمدار قازاقستاننان ۇيرەنەرىمىز كوپ دەگەن ويلارىن ءبىلدىردى. اتالعان وقۋ ورنىندا اگرارلىق سەكتورعا جىلىنا مىڭنان استام مامان دايارلاناتىن بولسا, ونىڭ جەتپىس پايىزدان استامىن مالدارىگەرلىك, سونداي-اق اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ون بەسكە جۋىق سالاسىن مەڭگەرگەن ماماندار قۇرايدى ەكەن. مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك, تۇلەكتەردىڭ وقۋ بىتىرگەننەن كەيىن ءوز ماماندىقتارى بويىنشا جۇمىسقا ورنالاسۋى بۇدان ءبىر-ەكى جىل بۇرىن 65 پايىز بولسا, سوڭعى جىلداردا 85 پايىزعا جەتكەن. ۋنيۆەرسيتەت تۇلەكتەرى بىلىكتى مامانداردى اۋىلعا تارتۋ ماقساتىندا جۇزەگە اسا باستاعان «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسى اياسىندا بارلىق اۋىل شارۋاشىلىعى ماماندىقتارى بويىنشا ءبىر ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش دەڭگەيىندە كوتەرمە, سونداي-اق مىڭ ەسەپتىك كورسەتكىش مولشەرىندە باسپانا الۋعا مۇمكىندىگىن پايدالاناتىن بولادى.
الماتى
