قىتىمىر قىسقا قاپىسىز دايىندىق كەرەك

 جۇمىس كەستەگە سايكەس جۇرۋدە

«جالپى العاندا, قازاقستاننىڭ بىرىڭعاي ەلەكتر ەنەرگەتيكالىق جۇيەسى رەسەي فەدەراتسياسى مەن ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ەنەرگيا جۇيەلەرىمەن قاتار شتاتتىق رەجىمدە جۇمىس ىستەۋدە. اعىمداعى جىلدىڭ 19 قىركۇيەگىندەگى جاعدايعا سايكەس رەسپۋبليكا بويىنشا ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنۋ 73,1 ملرد كۆت-تى قۇرادى, بۇل وتكەن جىلعى دەڭگەيدەن 1,7%-عا ارتىق», دەدى م.دوسمۇحامبەتوۆ.

ەنەرگەتيكا ءمينيسترى ءبىرىنشى ورىن­باسارىنىڭ ايتۋىنشا, ەنەرگەتيكالىق كاسىپورىنداردى كۇزگى-قىسقى كەزەڭگە دايىنداۋ بەكىتىلگەن جوندەۋ كەستەلەرىنە سايكەس جۇرگىزىلۋدە.

«بۇگىندە 11 ەنەرگيابلوگىنىڭ 5-ەۋىن (جىلدىق كولەمنىڭ 45%-ى), 63 قازان­دىق­تىڭ 40-ىنا (جىلدىق كولەمنىڭ 63%-ى) جانە 46 تۋربينانىڭ 23-ىنە (جىل­دىق كولەمنىڭ 50%-ى) جوندەۋ جۇرگى­زىلدى. سونىمەن قاتار 4 ەنەرگيا بلو­گىن, 28 قازاندىقتى جانە 18 تۋربينانى جوندەۋ جۇمىسى جالعاسۋدا», دەدى م.دوس­مۇحامبەتوۆ.

21 مىڭ شاقىرىمدىق ەلەكتر جەلىلەرى مەن 1152 شاعىن ستانسادا جوندەۋ جۇر­گىزىلدى, بۇل جىلدىق جوسپاردىڭ تيىسىنشە 84% جانە 92%-ىن قۇرايدى.

الداعى جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىن­دىق ءۇشىن ورتالىقتاندىرىلعان جىلۋمەن قامتۋ ايماعىنداعى 459 قازاندىقتىڭ 428-ءىن جوندەۋ اياقتالدى, بۇل جىلدىق جوسپاردىڭ 93%-ىن قۇرايدى.

سونىمەن قاتار م.دوسمۇحامبەتوۆ وتىنمەن قامتاماسىز ەتۋ بارىسى تۋرالى ايتىپ بەردى. اعىمداعى جىلعى 19 قىركۇيەكتەگى جاعداي بويىنشا ەنەرگيا كوزدەرى قويمالارىندا جيناقتالعان كومىر قورى – 4 ملن توننا. بۇل وتكەن جىلعى دەڭگەيدەن 15%-عا ارتىق. 101,9 مىڭ توننا مازۋت جيناقتالدى, بۇل وتكەن جىلعى كورسەتكىشتەن 23%-عا ارتىق. ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى قوسىمشا قۇن سالىعىن قوسا ەسەپتەگەندە 100 مىڭ تەڭگە باعامەن 277 مىڭ توننا «الەۋمەتتىك» مازۋت جەتكىزۋ بويىنشا كەستەنى بەكىتىپ, وڭىرلەرگە جولدادى.

«مينيسترلىك ورتالىق جانە جەر­گىل­ىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن بىرلەسىپ الداعى جىلىتۋ ماۋسىمىنىڭ تۇراقتى وتۋىنە دايىندىق جۇمىستارىن جۇرگى­زۋدە. ءوڭىر اكىمدىكتەرى ەنەرگيا كوز­دەرىندە جوسپارلانعان بارلىق جوندەۋ جۇ­مىستارىن بەلگىلەنگەن مەرزىمدە اياقتاۋدى باقىلاۋعا الا وتىرىپ, ەنەرگيا كاسىپورىندارىنا كورسەتىلگەن قىزمەت ءۇشىن بارلىق بەرەشەكتەردىڭ تولىق كولەمدە وتەلۋىن قامتاماسىز ەتۋى قاجەت», دەپ تۇيىندەدى م.دوسمۇحامبەتوۆ.

وبلىستاردىڭ جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىندىعى تۋرالى باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى عالي ەسقاليەۆ, اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى وڭداسىن ورازالين جانە نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ اكىمى التاي كولگىنوۆ باياندادى.

ءوز كەزەگىندە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى رومان سكليار اكىمدىكتەر ينجەنەرلىك جانە الەۋمەتتىك ينفرا­قۇ­رىلىم نىساندارىن جوندەۋ جۇمىستارىن اياقتاپ قالعانىن اتاپ ءوتتى. تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق قاجەتتىلىكتەرگە جانە تۇر­عىندارعا قاجەت كومىر مەن مازۋت قورىن دايىنداۋ جوسپارعا سايكەس جۇرگى­زىلىپ جاتىر. ر.سكليار كەيبىر ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرىنىڭ, سون­داي-اق تۇرعىن ءۇي نىساندارىنىڭ كەستە­دەن ارتتا قالۋىنا بايلانىستى ماسەلە­لەردى شەشۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. بۇل ما­سەلەلەر ۇكىمەتتىڭ تۇراقتى باقىلاۋىنا الىنعان.

دەربەس قازاندىقتار دايىن

يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى بەيبىت اتامقۇلوۆ وڭىر­لەردىڭ جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىندىعى تۋرالى باياندادى.

«جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار 10 623 دەربەس قازاندىقتى جوندەۋدى جوس­پارلاعان بولاتىن, قازىر ونىڭ 10 606-سى نەمەسە 99,8%-ى دايىندالدى. جوندەۋ جۇمىستارى ازىرگە ماڭعىستاۋ وبلىسىندا – 94,2%, قىزىلوردا وبلىسىندا – 99,2%, شىمكەنت قالاسىندا 99,3% ورىندالدى. قالعان وڭىرلەردە دەربەس قازان­دىقتاردىڭ تولىق دايىندىعى قامتا­ماسىز ەتىلگەن. جىلۋ جەلىلەرىن جوندەۋگە قاتىستى, جوسپارلانعان 4 990 شا­قىرىم جىلۋ جەلىسىنىڭ 4 943 شاقى­رىمى نەمەسە 99,1%-ى جوندەلدى. جىلۋ جەلىلەرىن جوندەۋ جۇمىستارى نۇر-سۇلتان قالاسىندا – 73,6%, ماڭعىستاۋ وبلىسىندا – 91,7%, اتىراۋ وبلىسىندا 96,8% ورىندالدى. بۇلار – تومەنگى كورسەتكىشتەر», دەدى بەيبىت اتامقۇلوۆ.

سۋمەن جابدىقتاۋ جەلىلەرىن دايىن­داۋعا قاتىستى, 15 116 شاقىرىم سۋمەن جاب­­­دىقتاۋ جەلىلەرىن جوندەۋ جوسپار­لان­عان, ءىس جۇزىندە 14 917 شاقىرىم نە­مە­­سە 98,7%-ى جوندەلدى. سۋمەن جابدىق­تاۋ جەلىلەرىن جوندەۋ نۇر-سۇلتان قا­لا­­سىندا – 71,6%, اقتوبە وبلىسىندا – 83,8%, تۇركىستان وبلىسىندا – 89,9%, شىم­­كەنت قالا­سىندا – 90,5% ورىندالدى.

10 967 ءبىلىم بەرۋ نىسانى جىلىتۋ ماۋسىمىنا ءازىر, ياعني بارلىق ءبىلىم بەرۋ نىسانىن 1 قىركۇيەككە دەيىن دايىنداۋ جوسپارلانعان بولاتىن. الايدا, دايىن ەمەس وبەكتىلەر ءۇش وڭىردە قالدى: نۇر-سۇلتان قالاسىندا دايىندىق – 97,7%, باتىس قازاقستان وبلىسىندا – 99,5%, اتىراۋ وبلىسىندا – 99,5%.

 5 936 دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانىن ازىر­لەۋ جوسپارلانعان ەدى, سونىڭ 5 921-ءى, ياع­ني 99,7%-ى ساقاداي-ساي. قالعان وڭىر­لەرگە قاراعاندا دايىندىعى تومەن اتى­راۋ وبلىسىندا جوسپار – 95,2%, اقتوبە وبلىسىندا – 98,9%, باتىس قازاقستان وبلىسىندا 99% ورىندالدى. 46 809 تۇرعىن ءۇيدى جوندەۋ جوسپارلانعان بولاتىن, ءىس جۇزىندە 45 908 تۇرعىن ءۇي نەمەسە 98,1%-ى دايىندالدى. تۇرعىن ۇيلەردى جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىنداۋ بويىنشا باتىس قازاقستان وبلىسىندا (84,5%), تۇركىستان وبلىسىندا (94,9%), شىمكەنت قالاسىندا (90,7%) جۇمىس قارقىنى تومەن.

2017 جىلدان باستاپ يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى كوپپاتەرلى تۇرعىن ۇيلەردە, ءبىلىم بەرۋ, الەۋمەتتىك سالا نىساندارىندا بەل­گى­لەنگەن قۇرىلىس نورمالارى مەن ەرە­جە­لەرىن بۇزا وتىرىپ ورنالاستىرىلعان دەربەس قازاندىقتاردى شىعارۋعا مونيتورينگ جۇرگىزۋدە. جالپى قۇرىلىس نور­مالارى مەن ەرەجەلەرى بۇزىلعان 769 دەربەس قازاندىق انىقتالدى. ولاردىڭ 39-ى  كوپپاتەرلى تۇرعىن ۇيلەردە, 730-ى – ءبىلىم بەرۋ, الەۋمەتتىك مادەني تۇرمىس نىساندارىندا ورنالاسقان. مۇنداي قازاندىقتاردى شىعارۋ جەرگىلىكتى بيۋدجەت نەمەسە باسقا دا قارجىلاندىرۋ كوز­دەرى ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلادى. 2019 جىلعى 19 قىركۇيەكتەگى جاعداي بويىنشا 419-ى شىعارىلدى, بۇل – جوسپاردىڭ 54,5%-ى. قوستاناي (13%), اقمولا (36%) جانە قاراعاندى (51%) وبلىستارىندا بۇل جۇمىس قارقىنى ماردىمسىز.

«كومىر ءوندىرۋشى كومپانيالار 75,1 ملن توننا كومىر ءوندىردى, بۇل وتكەن جىل­دىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 97,2 %-دى قۇرادى. ەلىمىزدىڭ ىشكى نارى­عىنا وسى كەزەڭدە 51,5 ملن توننا كومىر جونەلتىلدى. ەنەرگيا ءوندىرۋشى كاسىپ­ورىندارعا 39,6 ملن توننا كومىر جىبە­رىلدى, بۇل 2018 جىلعى كورسەتكىشتەن 1,4%-عا از. ونەركاسىپتىك كاسىپورىندارعا 4,8 ملن توننا كومىر جونەلتىلدى, بۇل 2018 جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 15,2%-عا تومەن. كوممۋنالدىق تۇرمىس­تىق قاجەتتىلىككە جانە حالىققا 7,1 ملن توننا كومىر جىبەرىلدى, بۇل 2018 جىلمەن سالىستىرعاندا 92,8%-دى قۇرايدى. كومىر ەكسپورتى 19,8 ملن توننا بولدى, دەدى يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى.

كوممۋنالدىق قىزمەتتەر ءۇشىن تۇتىنۋشىلاردىڭ بەرەشەگى 11,4 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. ەڭ كوپ دەبيتورلىق بەرەشەك الماتى قالاسىندا – 2,6 ملرد تەڭگە, نۇر-سۇلتان قالاسىندا – 1,7 ملرد تەڭگە, ماڭعىستاۋ وبلىسىندا – 1,5 ملرد تەڭگە, شىمكەنت قالاسىندا – 1,3 ملرد تەڭگە كولەمىندە. سونداي-اق 2018 جىلمەن سالىستىرعاندا الماتى قالاسىندا بەرەشەك 533 ملن تەڭگەگە وسكەن. شىمكەنت قالاسىندا قارىز 2018 جىلمەن سالىستىرعاندا 1,1 ملرد تەڭگەگە, نۇر-سۇلتان قالاسىندا 568 ملن تەڭگەگە ازايعان.

دەبيتورلىق بەرەشەك بويىنشا ەڭ تومەن كورسەتكىشتەر الماتى وبلىسىندا – بار-جوعى 5 ملن تەڭگە.

ماسەلە ۇكىمەت باقىلاۋىندا

تاقىرىپتى قورىتىندىلاعان پرە­مەر-مينيستر اسقار مامين جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىندىق جۇمىسىن كۇشەيتىپ, ونى ساپالى اياقتاۋ قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتتى.

«جالپى, جىلىتۋ ماۋسىمىنا دا­يىندىق جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. دەگەنمەن كەستەدەن قالىپ قويۋ, كوم­مۋ­نالدىق قاجەتتىلىكتەر مەن تۇرعىندار ءۇشىن وتىن دايىنداۋ دەڭگەيىنىڭ تومەندىگى بولۋى سياقتى فاكتىلەرى ورىن الىپ وتىر. وسىعان بايلانىستى اكىمدەرگە جوس­پارلانعان جوندەۋ جۇمىستارىن ءتيىستى مەرزىمدە اياقتاۋدى قامتاماسىز ەتىپ, قاجەتتى كولەمدەگى وتىندى الدىن الا جەتكىزۋدى تاپسىرامىن», دەدى ا.مامين.

ۇكىمەت باسشىسى وڭىرلەردىڭ اكىم­دەرىنە ەكى اپتا ىشىندە بەلگىلەنگەن تارتىپتە كومىردى دايارلاۋ جانە وتكىزۋ پۋنكت­تەرىنىڭ ينفراقۇرىلىمىنىڭ قازىر­گى جاعدايىن, جەتكىزىلىم كەستەسىن, ساتى­لاتىن كومىردىڭ باعاسىن جانە ساپاسىن تەكسەرۋدى, يندۋستريا جانە ينفرا­قۇ­رىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگىنە «قازاق­ستان تەمىر جولى» ۇك» اق-مەن بىرلەسىپ, كومىر جەتكىزۋگە ارنالعان ۆاگوندارمەن قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى.

«وڭىرلەردە كاسىپورىنداردىڭ جەتكىزىلگەن گاز بەن كومىر ءۇشىن جانە تۇرعىنداردىڭ كوممۋنالدىق قىزمەتتەرى ءۇشىن دەبيتورلىق بەرەشەگىن جابۋ جۇ­مى­سىن كۇشەيتۋ قاجەت», دەدى پرەمەر-مينيستر. ا.مامين ەنەرگەتيكا, يندۋس­تريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىكتەرىنە ءوڭىر اكىمدىكتەرىنىڭ الداعى جىلىتۋ ماۋسىمىنا بارلىق نىسانداردى دايىنداۋ جۇمىسىن اياقتاۋىن باقىلاۋدا ۇستاۋدى قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى.

«مينيسترلەر مەن اكىمدەرگە قازاق­ستاندىق قامتۋ بويىنشا كورسەتكىشتەردىڭ جانە ءتيىستى زاڭنامانىڭ ورىندالۋى بو­يىنشا دەربەس جاۋاپكەرشىلىك ارتىلادى. 9 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جينالىس وتكىزەمىز. وندا وسى كورسەتكىشتەردىڭ قالاي ورىندالعانىن قاراستىرامىز», دەپ تۇيىندەدى پرەمەر-مينيستر.

«باستاۋ بيزنەستىڭ» بەرەرى مول

سونداي-اق ۇكىمەتتىڭ سەلەكتورلىق وتى­رىسىندا «باستاۋ بيزنەس» جوبا-سىن ىسكە اسىرۋدىڭ ارالىق قورى­تىن­­دىسى مەن مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ­داعى جەرگىلىكتى قامتۋ ماسەلەلەرى قارال­دى. اتالعان با­عىتتا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىس تۋرالى «اتامەكەن» ۇكپ باس­قار­ما تور­اعاسى ابىلاي مىر­زاح­مەتوۆ, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەت­تىك قور­عاۋ ءمي­نيسترى ءبىرجان نۇرىم­بەتوۆ, اۋىل شا­رۋاشىلىعى ءمينيسترى ساپار­حان وماروۆ, يندۋستريا جانە ينفراقۇ­رى­لىمدىق دامۋ ءمينيسترى بەيبىت اتام­قۇلوۆ, قارجى ءمينيسترى – پرەمەر-ءمي­نيستر­دىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ءاليحان سمايى­لوۆ جانە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى بەردىبەك ساپارباەۆ باياندادى. 

«ەڭبەك» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى بويىنشا «جاس كاسىپكەر» جوباسى اياسىندا اعىمداعى جىلدىڭ 22 شىلدەسى مەن 5 قىركۇيەگى ارالىعىندا ەلدەگى 200 مەكتەپ 18,3 مىڭ جاس پەن كوپ بالا­لى وتباسىلاردىڭ وكىلى وقىتىلدى. «باس­تاۋ» جوباسى بويىنشا وقىتىلعان 15 مىڭ ادامدى ەسەپكە العاندا, 33,3 مىڭ جۇمىس­سىز جانە ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتى­عاندار قامتىلدى, ونىڭ 600-دەن استامى 29 جاسقا دەيىنگى كوپ بالالى وتباسىنىڭ وكىلى.

بيىل مەكتەپ بىتىرگەن 2360 ادام شاعىن نەسيە الدى, 5431 ادامعا گرانت بەرىلدى. وڭىرلەر بويىنشا ەڭ جاقسى كورسەتكىش پاۆلودار (70%), شىعىس قازاقستان (61,5%) جانە قىزىلوردا (61,2%) وبلىستارىندا بايقالادى.

قوستاناي وبلىسىندا جەرگىلىكتى قامتۋ ۇلەسىنىڭ ەڭ جوعارى كورسەتكىشى جيھاز جانە ازىق-ت ۇلىك ساتىپ الۋدا – 40%-دى, جەڭىل ونەركاسىپتە – 21%-دى قۇرايدى. قۇرىلىس ماتەريالدارى سالاسىندا ەڭ جوعارى كورسەتكىش اقتوبە جانە پاۆلودار وبلىستارىنا تيەسىلى.

اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردى نەسيە­لەن­دىرۋگە 59,8 ملرد تەڭگە باعىتتالدى. جىل باسىنان بەرى بارلىعى 9 433 ميكرونەسيە بەرىلدى. اۋىلداعى ميكرونەسيەنىڭ ورتاشا مولشەرى 3,8 ملن تەڭگەنى, ال قالالاردا 11,1 ملن تەڭگەنى قۇرايدى.

«بۇگىن تالقىلانعان «باستاۋ بيزنەس», «جاس كاسىپكەر», شاعىن نەسيە بەرۋ جوبالارىنىڭ ىسكە اسىرىلۋى حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەسىمەن تىعىز بايلانىستى. بۇل – ەلباسى مەن مەملەكەت باسشىسى العا قويعان باستى مىندەتتەردىڭ ءبىرى. وسى جۇمىستىڭ جاقسى ناتيجەلەرىن كورىپ وتىرمىز. 2019 جىلدىڭ وزىندە 5 مىڭنان استام ازامات ءوز ءىسىن اشىپ, 8,5 مىڭ جۇمىس ورنىن قۇردى», دەدى ا.مامين.

ۇكىمەت باسشىسى «باستاۋ بيزنەس» جوباسىنا قاتىسۋشىلاردىڭ قاتارىن كوبەيتىپ, بيزنەسىن اشقاندار نەمەسە كەڭەيتكەندەر سانىن 20-دان 30%-عا دەيىن جەتكىزۋ ماسەلەسىن پىسىقتاپ, شاعىن نەسيە جانە گرانت بەرۋ بويىنشا كوزدەلگەن بارلىق جوسپارلاردىڭ ورىندالۋىن جەدەلدەتۋدى, جەرگىلىكتى قامتۋ بويىنشا بەكىتىلگەن ينديكاتورلاردى ورىنداۋدى, زاڭنامانىڭ جانە يندۋستريالىق سەرتيفيكات پەن «ست-كZ» سەرتيفيكاتىنىڭ تالاپتارىنىڭ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋدى, سونداي-اق كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور سۋبەكتىلەرىنىڭ ساتىپ الۋدى جۇزەگە اسىرۋى قاعيدالارىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ تەتىكتەرىن قاراستىرىپ, ولاردىڭ ءبىر اي مەرزىمدە قابىلدانۋىن قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى.