ساباقتاستىق اياسىنداعى ساپا قانداي؟
شامامەن 1980-1995 جىلدار ارالىعىندا دۇنيەگە كەلگەندەردى ميللەنيالدار نەمەسە Y ۇرپاعى دەپ اتايدى. ولار وزگە بۋىن وكىلدەرىنەن جاڭا تەحنولوگيانى وزىق مەڭگەرۋلەرىمەن ەرەكشەلەنەدى. قازىر جۇمىس نارىعىندا جاس ەرەكشەلىگى بويىنشا ءتورت بۋىن وكىلدەرى بىرگە قىزمەت ەتەدى. ولار II دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان كەيىنگى 20 جىلدا تۋعان ۇرپاق (Baby Boomers), 1965-1979 جىلدارى دۇنيەگە كەلگەن X ۇرپاعى, ودان كەيىن 1980-95 جىلدار ارالىعىندا تۋعان ميللەنيالدار مەن 2000 جىلداردىڭ Z ۇرپاعى. ۇرپاقتار تەورياسىنىڭ اۆتورلارى جىل ەرەكشەلىكتەرىنە قاراي توپتاۋ ءار ەلدىڭ ەكونوميكالىق, ساياسي جانە الەۋمەتتىك جاعدايىنا بايلانىستى وزگەرۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتادى.
بىرىنشىلەرىنىڭ ومىرلىك تاجىريبەسى مول, زەينەت جاسىندا بولسا, ولاردىڭ ورنىن باسقان X ۇرپاعى كاسىبي مانسابىندا جەتىستىككە جەتىپ, باسشىلىق قىزمەتتەردى اتقارىپ ءجۇر. 2000 جىلدارى دۇنيەگە كەلگەن Z ۇرپاعى جاڭادان وقۋىن اياقتاپ, جۇمىس جولىن ەندى باستاپ جاتىر. ال ەڭبەك نارىعىنداعى باستى ورىنداۋشىلار توبىن ميللەنيالدار قۇرايدى. سونداي-اق ولار – ەڭ ۇلكەن تۇتىنۋشى توپ.
سوڭعى جىلدارى ميللەنيال تاقىرىبى شەتەلدىك باق-تا, وزگە دە الاڭداردا ءجيى كوتەرىلىپ ءجۇر. اسىرەسە جۇمىس بەرۋشىلەر ەكى عاسىر توعىسىندا ەسەيگەن جانە تەحنولوگيالىق رەۆوليۋتسيانىڭ پايدا بولۋى مەن ونىڭ دامۋىنا كۋا بولعان ۇرپاقتى قانداي جۇمىس كۇشى بولار ەكەن دەپ ەرتەدەن زەرتتەي باستادى.
قازاقستان حالقىنىڭ ورتاشا جاسى شامامەن 30-دى قۇرايتىنىن ەسكەرسەك, ەلىمىزدەگى جۇمىس كۇشىنىڭ باسىم بولىگى وسى ميللەنيالداردان تۇرادى. ميللەنيالدار ءار ەلدە ءتۇرلى اتاۋعا يە بولعان. مىسالى, قىتايلار ولاردى «كارىلەردى جەيتىن ۇرپاق» دەسە, جاپونيادا ء«بىر ساتتە قوس ارەكەت ورىندايتىندار» دەپ اتالادى. يسپانيا جاستارىنا «ني-ني ۇرپاعى» دەگەن اتاۋ ەلدەگى ەكونوميكالىق داعدارىس سالدارىنان نە وقۋعا, نە جۇمىسقا ورنالاسا الماعاندىقتان بەرىلگەن.
جالاقىدان بۇرىن مادەنيەتتى جوعارى قويادى
ميللەنيالداردى وزگەلەردەن ەرەكشەلەيتىن بىرنەشە قاسيەت بار. ەڭ الدىمەن, ولار جۇمىستا مادەنيەتتى جوعارى قويادى. جالاقى, لاۋازىم سەكىلدى فاكتورلاردان بۇرىن ولار جۇمىس بەرۋشىنىڭ قىزمەتكەرلەرگە ۇسىناتىن مۇمكىندىكتەرى مەن جۇمىس بارىسىندا قانداي تاجىريبە الاتىنىنا ۇلكەن ءمان بەرەدى. سول سەبەپتى قازىر ءاربىر ۇيىم قىزمەتكەرلەرىنىڭ شىعارماشىلىق تۇسىن دامىتۋعا جانە جايلى جۇمىس اتموسفەراسىن قالىپتاستىرۋعا تىرىسادى. تاريحتا ارمانداعان قىزمەتىن «قىزىقتى» دەپ سيپاتتاعان العاشقى توپ تا وسى – ميللەنيالدار. ساۋالداماعا قاتىسقان جاستاردىڭ كوبى تەحنولوگيا سالاسىندا جۇمىس ىستەگىسى كەلمەيتىندىگىن ايتىپ, بۇل جۇمىستى «قىزىقسىز», ء«بىرسارىندى» دەپ سيپاتتاعان. وسى سەبەپتى دە Google, Amazon سەكىلدى الىپ تەح-كومپانيالار بەيرەسمي جۇمىس ورتاسىن قالىپتاستىرۋعا تىرىسادى. جۇمىس ورنى ءداستۇرلى كەڭسەلەر ەمەس, ويىن-ساۋىق ورتالىقتارىنا ۇقسايدى.
ەلىمىزدە سوڭعى جىلدارى كىتاپحانالار مەن جاستار ۇيىمدارى قالىپتى ديزايننان اۋىتقىپ, جاس بۋىننىڭ سۇرانىسىن قاناعاتتاندىراتىن زاماناۋي كوۆوركينگ ورتالىقتارىن جاساقتاپ كەلەدى. وعان الماتىدا اشىلعان SmArt.Point ورتالىعىن, كۇردەلى جوندەۋدەن وتكەن جامبىل اتىنداعى كىتاپحانانى, Jas Otan-نىڭ بارلىق وڭىرلەردە اشقان كوۆوركينگ ورتالىقتارىن ايتۋعا بولادى. ەلىمىزدە كوپ ۋاقىت بويى اعا بۋىن وزىنەن كەيىنگى تولقىندى تولىق تۇسىنبەي, ولارمەن دۇرىس قارىم-قاتىناس ورناتا الماعان سەكىلدى. جوعارىدا ايتىلعان مىسالدار بۇل جاعدايدىڭ وزگەرىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى.
ميللەنيالدار كوممۋنيكاتسياعا كەلگەندە اشىق جانە ادال قارىم-قاتىناس قۇرۋدى كوزدەيدى. ولار ءۇشىن پىكىرى مەن كوزقاراستارى باعالاناتىنىن ءبىلۋ ماڭىزدى, قىزمەت ەتەتىن ورنىنىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسىپ جاتقاندارىن جانە ناقتى اتقارىلعان جۇمىس ناتيجەسىن كورگىسى كەلەدى. كەيدە بۇل ۇزاق جوسپارلى جوبالاردىڭ ناتيجەسىن كورۋگە شىدامسىزدىق تانىتۋىنا نەمەسە باستاعان ءىستى جارتى جولدان تاستاپ كەتۋ سەكىلدى تەرىس قاسيەتكە ۇلاسۋى مۇمكىن. وسىدان بولار, كەيبىر ۇلكەندەر جاس بۋىنعا كوڭىلى تولماي, ولارعا سەنىمسىزدىكپەن قارايدى.
The Steppe جوباسىنىڭ اۆتورى زاۋرە روزمات BBC-گە ەلىمىزدەگى اعا بۋىن مەن جاستار اراسىنداعى قارىم-قاتىناس تۋرالى بەرگەن سۇحباتىندا «جاسى ۇلكەن كىسىنى جۇمىسقا الساڭ, ساعان جاس بولعان سوڭ ەشنارسە بىلمەيدى دەپ قارايدى» دەيدى. سونداي-اق ول داستۇرىمىزدە ۇلكەن كىسىلەرگە قۇرمەت كورسەتكەنىمىزبەن, ولار كوپ ۋاقىتتا وزدەرىنەن وزگە پىكىرگە اشىق ەمەس ەكەندىگىن ايتادى. «سول سەبەپتى دە اعا بۋىن مەن جاس ۇرپاق اراسىندا ءبىر الشاقتىق سەزىلەدى», دەيدى ز.روزمات.
الايدا زەرتتەۋلەر ميللەنيالدار جۇمىس بارىسىندا ولاردىڭ اتقارعان ءىسىن باعالاپ, كەرى بايلانىس بەرىپ وتىراتىن بىلىكتى جەتەكشىنىڭ بولعانىن قالايتىنىن كورسەتكەن. سەبەبى ولار مانساپتا كوتەرىلىپ قانا قويماي, ۇيرەنەتىن ورتادا ءبىلىمىن جەتىلدىرگەندى كوزدەيدى. ال ەگەر ءارى قاراي دامۋدىڭ مۇمكىن ەمەس ەكەنىن بايقاسا, جۇمىستان وڭاي باس تارتۋعا دايىن.
جاستاردىڭ تاراپىنا ء«بىر جۇمىستا ۇزاق وتىرمايدى, ىسىنە ادال ەمەس» دەگەن سىني پىكىرلەر كوپ ايتىلادى. وسى ماسەلەنىڭ دۇرىس شەشىمىن تابۋ ءۇشىن ولارعا ءبىر ورىندا قىزمەت ەتۋگە نە كەدەرگى نەمەسە نە جەتپەيدى دەگەن سەكىلدى سۇراقتاردى العا تارتۋىمىز قاجەت. ولار كۇتكەن مۇمكىندىكتەردى بارلىق جۇمىس بەرۋشى ۇسىنا الا ما؟
سوڭعى جەتى جىلدا ەلىمىزدەن 300 مىڭعا جۋىق ادام شەتەلگە قونىس اۋدارعان, ونىڭ 42 مىڭعا جۋىعى بىلتىر كەتكەن. 2017 جىلى كوشىپ كەتكەندەردىڭ 30 پايىزعا جۋىعى جوعارى ءبىلىمدى ازاماتتار, 15-28 جاس ارالىعىنداعىلاردىڭ ۇلەسى 25 پايىزدان اسادى. جاستاردىڭ شەتەلگە قونىس اۋدارۋ تۋرالى شەشىمىنە نەگىزىنەن ءوز ەلىندە ارمانداعان جۇمىس ورتاسىن قالىپتاستىرا الماۋى اسەر ەتەدى. رەسمي ستاتيستيكا ازاماتتىعىن اۋىستىرعان ادامداردى ەسەپكە الاتىنىن ەسكەرسەك, شەتەلدە ۋاقىتشا قىزمەت ەتىپ جۇرگەن قازاقستاندىق ازاماتتاردىڭ سانى الدەقايدا كوپ.
كەڭەستىك داۋىردە جاستىعىن وتكىزگەن اعا بۋىن وكىلدەرى تۇراقتىلىقتى جوعارى باعالاسا, قازىرگى جاس بۋىن ۇزدىكسىز بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋدى, جۇمىس پەن جەكە ءومىردى تەپە-تەڭ ۇستاپ ساپالى ءومىر ءسۇرۋدى, ءوز شەشىمدەرىندە ەركىندىكتى, جۇمىستا ۋاقىتتى قىزىقتى ءارى ءونىمدى وتكىزۋدى قالايدى. جاھاندىق وزگەرىستەردىڭ جىلدام ورىن الىپ جاتقان ۋاقىتىندا ميللەنيال ۇرپاق الدىڭعى بۋىنعا قاراعاندا سان الۋان مادەنيەت, ساياحاتتاۋعا شەكسىز مۇمكىندىكتەر, قولجەتىمدى اقپارات پەن دامىعان تەحنولوگيا عاسىرىندا ءومىر سۇرەدى. ولار قالىپتاسقان جاعدايعا سىني تۇرعىدا قاراۋعا, جۇيەگە كۇمان كەلتىرۋگە جانە ويىنداعى سۇراقتى ەركىن قويۋعا ەش قىسىلمايدى. وسى بۋىننىڭ كۇش-قۋاتى ادامزات ءۇشىن يگى ىستەرگە باعىتتالادى دەپ سەنەمىز.
