قوعام • 23 قىركۇيەك، 2019

ميللەنيالدار – وزىق ويلى ورتا بۋىن

54 رەتكورسەتىلدى

قوعامدا الدىڭعى تولقىن وكىلدەرىنىڭ وزىنەن كەيىنگى بۋىنعا كوڭىلى تولمايتىن ساتتەر ءجيى كەزدەسەدى. بىرەۋلەرى جاستاردى تاۋەكەلشىل، دارىندى، جاڭاشىل، جىگەرلى دەپ سيپاتتاسا، ەندى بىرەۋى ولاردى جالقاۋ، تۇراقتى ەمەس دەيدى. سوندا شىنىمەن قازىرگى جاستار باسقا بۋىننان وزگەشە بولعانى ما؟ الەم دەموگرافياسىنىڭ ەڭ ۇلكەن توبى نەگە قىزىعادى؟

ساباقتاستىق اياسىنداعى ساپا قانداي؟

شامامەن 1980-1995 جىلدار ارالى­عىن­دا دۇنيەگە كەلگەندەردى ميللەنيالدار نەمەسە Y ۇرپاعى دەپ اتايدى. ولار وزگە بۋىن وكىلدەرىنەن جاڭا تەحنولوگيانى وزىق مەڭگەرۋلەرىمەن ەرەكشەلەنەدى. قازىر جۇمىس نارىعىندا جاس ەرەكشەلىگى بويىنشا ءتورت بۋىن وكىلدەرى بىرگە قىزمەت ەتەدى. ولار II دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان كەيىنگى 20 جىلدا تۋعان ۇرپاق (Baby Boomers)، 1965-1979 جىلدارى دۇنيەگە كەلگەن X ۇرپاعى، ودان كەيىن 1980-95 جىلدار ارالىعىندا تۋعان ميللەنيالدار مەن 2000 جىلداردىڭ Z ۇرپاعى. ۇرپاقتار تەورياسىنىڭ اۆتورلارى جىل ەرەكشەلىكتەرىنە قاراي توپتاۋ ءار ەلدىڭ ەكونو­ميكالىق، ساياسي جانە الەۋمەت­تىك جاعدايىنا بايلانىستى وزگەرۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتادى.

بىرىنشىلەرىنىڭ ومىرلىك تاجىريبەسى مول، زەينەت جاسىندا بولسا، ولاردىڭ ور­نىن باسقان X ۇرپاعى كاسىبي مانسابىندا جەتىستىككە جەتىپ، باسشىلىق قىز­مەتتەردى اتقا­رىپ ءجۇر. 2000 جىلدارى دۇ­نيە­گە كەلگەن Z ۇرپاعى جا­ڭا­دان وقۋىن اياقتاپ، جۇمىس جولىن ەندى باستاپ جاتىر. ال ەڭ­بەك نارىعىنداعى باس­تى ورىن­داۋشىلار توبىن ميللەنيال­دار قۇرايدى. سونداي-اق ولار – ەڭ ۇلكەن تۇتىنۋشى توپ.

سوڭعى جىلدارى ميللەنيال تاقىرى­بى شەتەلدىك باق-تا، وزگە دە الاڭداردا ءجيى كوتەرىلىپ ءجۇر. اسىرەسە جۇ­مىس بەرۋ­شىلەر ەكى عاسىر­ توعىسىندا ەسەيگەن جانە تەح­نو­لوگيالىق رەۆوليۋتسيانىڭ پايدا بولۋى مەن ونىڭ دامۋىنا كۋا بولعان ۇرپاقتى قان­داي جۇمىس كۇشى بولار ەكەن دەپ ەرتەدەن زەرتتەي باستادى.

قازاقستان حالقىنىڭ ورتاشا جاسى شامامەن 30-دى قۇرايتىنىن ەسكەرسەك، ەلىمىزدەگى جۇمىس كۇشى­نىڭ با­سىم بولىگى وسى ميللەنيال­داردان تۇرادى. ميل­لەنيالدار ءار ەلدە ءتۇرلى اتاۋعا يە بولعان. مى­سالى، قىتايلار ولاردى «كا­رى­لەر­دى جەيتىن ۇرپاق» دەسە، جاپونيادا ء«بىر ساتتە قوس ارە­كەت ورىندايتىندار» دەپ اتالادى. يسپانيا جاستارىنا «ني-ني ۇرپاعى» دەگەن اتاۋ ەلدەگى ەكونوميكالىق داع­دارىس سالدارىنان نە وقۋ­عا، نە جۇ­مىسقا ورنالاسا الماعاندىقتان بەرىلگەن.

جالاقىدان بۇرىن مادەنيەتتى جوعارى قويادى

ميللەنيالداردى وزگەلەردەن ەرەك­شە­لەي­تىن بىرنەشە قاسيەت بار. ەڭ ال­دى­مەن، ولار جۇمىستا مادەنيەتتى جو­عارى قويا­دى. جالاقى، لاۋازىم سەكىلدى فاك­­تور­لاردان بۇرىن ولار جۇمىس بە­رۋشى­نىڭ قىزمەتكەرلەرگە ۇسىناتىن مۇم­­كىن­دىكتەرى مەن جۇمىس بارىسىندا قانداي تاجىريبە الاتىنىنا ۇلكەن ءمان بەرەدى. سول سەبەپتى قازىر ءاربىر ۇيىم قىز­مەتكەرلەرىنىڭ شىعارماشىلىق تۇسىن دامىتۋعا جانە جايلى جۇمىس اتموسفەراسىن قالىپتاستىرۋعا تىرىسادى. تاريحتا ارمانداعان قىزمەتىن «قىزىقتى» دەپ سيپاتتاعان العاشقى توپ تا وسى – ميللەنيالدار. ساۋالداماعا قاتىسقان جاستاردىڭ كوبى تەحنولوگيا سالاسىندا جۇمىس ىستەگىسى كەلمەيتىندىگىن ايتىپ، بۇل جۇمىستى «قىزىقسىز»، ء«بىرسارىندى» دەپ سيپاتتاعان. وسى سەبەپتى دە Google، Amazon سەكىلدى الىپ تەح-كومپانيالار بەيرەسمي جۇمىس ورتاسىن قالىپتاستىرۋعا تىرىسادى. جۇمىس ورنى ءداستۇرلى كەڭسەلەر ەمەس، ويىن-ساۋىق ورتالىقتارىنا ۇقسايدى.

ەلىمىزدە سوڭعى جىلدارى كىتاپحانالار مەن جاس­تار ۇيىمدارى قالىپتى ديزايننان اۋىتقىپ، جاس بۋىننىڭ سۇرانىسىن قاناعاتتاندىراتىن زاماناۋي كوۆوركينگ ورتالىقتارىن جاساقتاپ كەلەدى. وعان الماتىدا اشىلعان SmArt.Point ورتالىعىن، كۇردەلى جوندەۋدەن وتكەن جامبىل اتىنداعى كىتاپحانانى، Jas Otan-نىڭ بارلىق وڭىرلەردە اشقان كوۆوركينگ ورتالىقتارىن ايتۋعا بولادى. ەلىمىزدە كوپ ۋاقىت بويى اعا بۋىن وزىنەن كەيىنگى تولقىندى تولىق تۇسىنبەي، ولارمەن دۇرىس قارىم-قاتىناس ورناتا الماعان سەكىلدى. جوعارىدا ايتىلعان مىسالدار بۇل جاعدايدىڭ وزگەرىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى.

ميللەنيالدار كوممۋنيكاتسياعا كەلگەندە اشىق جانە ادال قارىم-قاتىناس قۇرۋدى كوزدەيدى. ولار ءۇشىن پىكىرى مەن كوزقاراستارى باعالاناتىنىن ءبىلۋ ماڭىزدى، قىزمەت ەتەتىن ورنىنىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسىپ جاتقاندارىن جانە ناقتى اتقارىلعان جۇمىس ناتيجەسىن كورگىسى كەلەدى. كەيدە بۇل ۇزاق جوس­پارلى جوبالاردىڭ ناتيجەسىن كورۋگە شىدامسىزدىق تانىتۋىنا نەمەسە باستاعان ءىستى جارتى جولدان تاستاپ كەتۋ سەكىلدى تەرىس قاسيەتكە ۇلاسۋى مۇم­كىن. وسىدان بولار، كەيبىر ۇلكەندەر جاس بۋىنعا كوڭىلى تولماي، ولارعا سەنىم­سىز­دىكپەن قارايدى.

The Steppe جوباسىنىڭ اۆتورى زاۋرە روزمات BBC-گە ەلىمىزدەگى اعا بۋىن مەن جاستار اراسىنداعى قارىم-قاتىناس تۋرالى بەرگەن سۇحباتىندا «جاسى ۇلكەن كىسىنى جۇمىسقا الساڭ، ساعان جاس بولعان سوڭ ەشنارسە بىلمەيدى دەپ قارايدى» دەيدى. سونداي-اق ول داستۇرىمىزدە ۇلكەن كىسىلەرگە قۇرمەت كورسەتكەنىمىزبەن، ولار كوپ ۋاقىتتا وزدەرىنەن وزگە پىكىرگە اشىق ەمەس ەكەندىگىن ايتادى. «سول سەبەپتى دە اعا بۋىن مەن جاس ۇرپاق اراسىندا ءبىر الشاقتىق سەزىلەدى»، دەيدى ز.روزمات.

الايدا زەرتتەۋلەر ميللەنيالدار جۇمىس بارىسىندا ولاردىڭ اتقارعان ءىسىن باعالاپ، كەرى بايلانىس بەرىپ وتىراتىن بىلىكتى جەتەكشىنىڭ بولعانىن قالايتىنىن كورسەتكەن. سەبەبى ولار مانساپتا كوتەرىلىپ قانا قويماي، ۇيرەنەتىن ورتادا ءبىلىمىن جەتىلدىرگەندى كوزدەيدى. ال ەگەر ءارى قاراي دامۋدىڭ مۇمكىن ەمەس ەكەنىن بايقاسا، جۇمىستان وڭاي باس تارتۋعا دايىن.

جاستاردىڭ تاراپىنا ء«بىر جۇمىستا ۇزاق وتىرمايدى، ىسىنە ادال ەمەس» دەگەن سىني پىكىرلەر كوپ ايتىلادى. وسى ماسەلەنىڭ دۇرىس شەشىمىن تابۋ ءۇشىن ولارعا ءبىر ورىندا قىزمەت ەتۋگە نە كەدەرگى نەمەسە نە جەتپەيدى دەگەن سەكىلدى سۇراقتاردى العا تارتۋىمىز قاجەت. ولار كۇتكەن مۇمكىندىكتەردى بارلىق جۇمىس بەرۋشى ۇسىنا الا ما؟

سوڭعى جەتى جىلدا ەلىمىزدەن 300 مىڭ­عا جۋىق ادام شەتەلگە قونىس اۋدار­عان، ونىڭ 42 مىڭعا جۋىعى بىلتىر كەتكەن. 2017 جىلى كوشىپ كەتكەندەردىڭ 30 پايىز­­عا جۋىعى جوعارى ءبىلىمدى ازاماتتار، 15-28 جاس ارالىعىنداعىلاردىڭ ۇلەسى 25 پايىزدان اسادى. جاستاردىڭ شەت­ەل­گە قونىس اۋدارۋ تۋرالى شەشىمىنە نەگى­زىنەن ءوز ەلىندە ارمانداعان جۇمىس ورتا­سىن قالىپتاستىرا الماۋى اسەر ەتەدى. رەسمي ستاتيستيكا ازاماتتىعىن اۋىس­تىرعان ادامداردى ەسەپكە الاتىنىن ەس­كەر­سەك، شەتەلدە ۋاقىتشا قىزمەت ەتىپ جۇر­گەن قازاقستاندىق ازاماتتاردىڭ سانى الدەقايدا كوپ.

كەڭەستىك داۋىردە جاستىعىن وتكىزگەن اعا بۋىن وكىلدەرى تۇراقتىلىقتى جوعارى با­عالاسا، قازىرگى جاس بۋىن ۇزدىكسىز بىلىك­تى­لىگىن ارتتىرۋدى، جۇمىس پەن جەكە ءومىر­دى تەپە-تەڭ ۇستاپ ساپالى ءومىر ءسۇرۋدى، ءوز شە­شىمدەرىندە ەركىندىكتى، جۇمىستا ۋاقىت­تى قىزىقتى ءارى ءونىمدى وتكىزۋدى قالاي­دى. جاھاندىق وزگەرىستەردىڭ جىلدام ورىن الىپ جاتقان ۋاقىتىندا ميللە­نيال ۇرپاق الدىڭعى بۋىنعا قاراعاندا سان الۋان مادەنيەت، ساياحاتتاۋعا شەكسىز مۇم­كىندىكتەر، قولجەتىمدى اقپارات پەن دا­مىعان تەحنولوگيا عاسىرىندا ءومىر سۇ­رەدى. ولار قالىپتاسقان جاعدايعا سىني تۇر­عىدا قاراۋعا، جۇيەگە كۇمان كەلتىرۋگە جانە ويىن­داعى سۇراقتى ەركىن قويۋعا ەش قىسىلمايدى. وسى بۋىننىڭ كۇش-قۋاتى ادامزات ءۇشىن يگى ىستەرگە باعىتتالادى دەپ سەنەمىز.

سوڭعى جاڭالىقتار

ساپارداعى سىر

رۋحانيات • كەشە

اقاڭنىڭ اماناتى

رۋحانيات • كەشە

تارالىم ءھام قارالىم

100 • 21 قاراشا، 2019

«ەگەمەن» ەستەن شىقپايدى

100 • 21 قاراشا، 2019

تارحان تەكتى رەداكتور

100 • 21 قاراشا، 2019

ءجۇز جىل

100 • 21 قاراشا، 2019

ۇشقىر ويلار ۇشقىندارى

100 • 21 قاراشا، 2019

ۇلكەن جولدىڭ ۇزىكتەرى

100 • 21 قاراشا، 2019

ينۆەستيتسيا – دامۋ داڭعىلى

ايماقتار • 21 قاراشا، 2019

ۇقساس جاڭالىقتار