ەكونوميكا • 21 قىركۇيەك، 2019

يمپورتتان نە ۇتتىق؟

152 رەتكورسەتىلدى

جەتى ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستاندا تاۋار اينالىمىنىڭ ءوسىمى يمپورت كولەمىنىڭ ارتۋىمەن دە بايلانىستى ەكەنى انىقتالدى.  بۇل دەرەكتەردى كەشە Finprom.kz اگەنتتىگى جاريالادى.

سالىستىرا كەتۋ ءۇشىن ايتساق،  بۇل كورسەتكىش وتكەن جىلدىڭ جەتى ايىنىڭ قورىتىندىسىمەن سالىستىرعاندا 4%-عا تومەندەگەن. ماماندار بۇل قۇبىلىستىڭ ءبىز ءۇشىن جاڭالىق بولماي قالعانىن تالاي جىلدان بەرى ايتىپ كەلەدى. ماسەلەنىڭ قانشالىقتتى وزەكتى ەكەنىن 2019 جىلدىڭ  جەتى ايىنىڭ قورتىندىسى الاقانعا سالعانداي ايقىنداپ بەردى.

تاۋار اينالىمى ءوسiپ كەلەدi دەگەن سوزدەر ۇكىمەت مىنبەرلەرىندە ءجيى ايتىلادى.   تاۋار اينالىمى ديناميكاسىنا قاراساق، ەكسپورت پەن يمپورت كولەمiندە ايتارلىقتاي وزگەرىس جوق.  بىراق سول باياعى شيكىزاتپەن شەكتەلىپ وتىرعانىمىزدى بايقاۋ ءۇشىن مامان بولۋدىڭ قاجەتى جوق.  ەكسپورتتىڭ 70 پايىزى ەنەرگورەسۋرستار، 25 پايىزدان كوبi مەتاللۋرگيا، قالعانى – ۇساق-تۇيەك،  كوپتەگەن جىلدار بويعى ترەند تاقىرىپ بيۋدجەتتى تولتىرۋدىڭ اينالاسىندا عانا تولقىپ ءجۇردى.  «از عانا ۋاقىتتا قالاي ءوندiرiستi دامىتا الامىز؟» دەگەن ماسەلە ەندىگى جەردە ۇكىمەتتڭ ەكونوميكالىق بلوگى وزەكتى بولۋى ءتيىس. ەندى بەتالىس بۇرىنعىداي مۇنايدىڭ، قالا بەردى شيكىزاتتىڭ  بۋىنا الدانىپ جۇرە بەرۋدىڭ كۇنى وتكەنىن كورسەتىپ تۇر. ەندى دالەلمەن سويلەسەك:

2019 جىلدىڭ العاشقى جەتى ايىندا قازاقستانداعى تاۋار اينالىمى 53،8 ملرد اقش دوللارىن قۇراعان، بۇل وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 3،6% ارتىق ($52،9 ملرد). تاۋار اينالىمىنىڭ ءوسىمى يمپورت كولەمىنىڭ ارتۋىمەن دە بايلانىستى (11،7%). ال تاۋارلار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر ەكسپورتىندا 3،7% تومەندەۋ بار ($32،9 ملرد).

2018 جىلى  12 ايىندا  بۇل كورسەتكىش $61 ملرد بولعان.

2022 جىلى شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورت كولەمى 31،8 ملرد اقش دوللارىنا جەتۋ كەرەك، جوسپار بويىنشا 2018 جىلى 22،7 ملرد اقش دوللارىنا جەتۋى ءتيىس ەد. يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى كوكتەمدە بولعان ۇكىمەت وتىرىسىندا 2018 جىلعى شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورت كولەمى 15،7 ملرد اقش دوللارىن قۇراعانىن ايتتى. دەمەك ءبارى جوسپارداعىداي ورىندالىپ جاتقان جوق.

قازىر جالپى ەكسپورت كولەمىنىڭ 72،3%-ىن مينەرالدى ونىمدەر قۇرايدى. مەتالدار مەن بۇيىمدار جالپى ەكسپورتتىڭ 14،6%-ىن، جانۋارلار مەن وسىمدىك ونىمدەرى جانە دايىن تاماق ونىمدەرى 5،7%-ىن قۇراعان.

جەتى ايدىڭ ىشىندە ەكسپورتتالعان تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ دەنى يتاليا ($4،7 ملرد)، قىتاي مەن رەسەي ($4،6 ملرد جانە $3 ملرد)، نيدەرلاند جانە فرانتسيا ($2،3 ملرد جانە $2،2 ملرد) سەكىلدى مەملەكەتتەرگە باعىتتالعان.  

ساراپشىلار ء السiز ۆاليۋتاعا جانە باسەكەلەستiككە بەرۋ ارقىلى تاۋارلارىمىزدى  مەملەكەتتiك قولداۋسىز-اق ەكسپورتقا شىعۋعا مۇمكىندىك بارىن ايتادى. ءبىز بۇل مۇمكىندىكتى ۋىستان شىعارىپ الدىق. ء تۇيىندى تارقاتۋ ءۇشىن ماماندار ەڭ الدىمەن يمپورتقا تاۋەلدىلىگى تىم تەرەڭدەپ كەتكەن سالالالاردى تىزبەكتەپ، ولاردى اياعىنان تىك تۇرعىزۋعا تىرىسۋى كەرەك. يمپورتتىڭ ەتەگىنە جارماسۋ، سول ارقىلى كاپيتالدى ۇلعايتۋ ۇعىمى كەشەگى كۇننىڭ ەنشىسىندە قالىپتى. ەكونوميست –ساراپشى ءانۋار ۇشباەۆ قازاق ۇكىمەتى ناق وسى باعدارلامانى جاساۋعا نيەت تانىتقانىن ايتادى. تەرەڭ تالداۋ بولماعاندىقتان،  ول جۇزەگە اسپاپتى. «سالا ماماندارى باس قوسىپ،ەل ەكونوميكاسىنىڭ يمپورتقا تاۋەلدىلىك دەڭگەيىن انىقتاۋ كەرەك»، دەيدى ءانۋار ۇشباەۆ.

يمپورتقا تاۋەلدىلىك دەڭگەيىنە قانشالىقتى باتىپ كەتكەنىمىزدى انىقتاۋ ءۇشىن مامان بولۋدىڭ قاجەتى جوق، ءىرى ساۋدا دۇكەندەرىنە، قارا بازارلاردى ءبىر ءسۇزىپ شىقساق بولدى. بالالارىمىز 100% شەتەل ويىنشىعىنا تاۋەلدى. بۇل ءبىز ءۇشىن يگەرىلمەگەن كەڭىستىك. جاقىن بولاشاقتا جاعداي  وزگەرەدى دەپ دامەلەنۋدىڭ قاجەتى جوق. يمپورتقا تاۋەلدىلىك دەڭگەيىنىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن كورسەتىپ تۇرعان فاكتورلار كەز-كەلگەن قالتارىستان الدىمىزدان شىعادى.

قارجىگەر ماقسات حالىق  حالىق تۇتىناتىن تاۋار وندىرەمىن  دەگەندەرگە  قوسىمشا سالىق جەڭىلدىكتەرىن قاراستىرىپ، سىرتتان كەلەتىن تاۋار تۇرلەرىنە سالىقتى كوبەيتۋ كەرەك ەكەنىن ايتادى.

ءبىز سول كەزدە عانا «يمپورتتان نە ۇتتىق؟» دەگەن ساۋالعا ناقتى جاۋاپ الامىز.  

سوڭعى جاڭالىقتار

قايتا ورالعان قۇمارشىق

ايماقتار • كەشە

حازىرەتتەر قازىناسى

رۋحانيات • كەشە

زاڭ كەرەك!

ەكولوگيا • كەشە

يت جۇگىرتىپ، قۇس سالدى

ايماقتار • كەشە

سەنىم ءھام سەرپىن

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار