– ليازات مەيراشقىزى, مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدى ەنگىزۋ تۋرالى ماسەلە ەكى جىلدان بەرى كوتەرىلىپ كەلە جاتىر. قور ءوز جۇمىسىن 2017 جىلى شىلدەدە باستاعان بولاتىن, بىراق جۇيەنى ىسكە قوسۋ ەكى رەت كەيىنگە شەگەرىلدى. ەندى مىنە, پرەزيدەنت ساقتاندىرۋ مەديتسيناسىنا كوشۋ تۋرالى جاريالادى. ەلىمىزدىڭ بۇعان ازىرلىگى قانداي؟
– ءبىزدىڭ ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان ازاماتتارمەن جۇمىس ىستەۋگە, ولاردىڭ ستاتۋسىن وزەكتەندىرۋگە, مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىن وقىتۋعا, نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەر مەن اقپاراتتىق جۇيەلەردى ازىرلەۋ ءۇشىن ۋاقىتىمىز جەتكىلىكتى بولدى. بۇرىن ورىن العان بارلىق كەمشىلىك جويىلدى. بۇگىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى ءمامس جۇيەسىن ەنگىزۋگە جوعارى دەڭگەيدە ازىرلەنۋدە.
وسى ۋاقىت ارالىعىندا قور كەپىلدەندىرىلگەن تەگىن مەديتسينالىق كومەك كولەمى اياسىندا مەديتسينالىق قىزمەتتەرگە تولىققاندى بىرىڭعاي تولەم جۇرگىزۋشىگە اينالدى, ساتىپ الۋلار ءراسىمىن بارىنشا پىسىقتادى, جەتكىزۋشىلەردىڭ – مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ ساپالى بازاسىن قالىپتاستىردى, اقشالاي قاراجاتتىڭ اسا جەتكىلىكتى كولەمىن – 200 ملرد تەڭگەدەن استام قارجى جيناقتادى. بۇگىنگى تاڭدا اۋدارىمدار مەن جارنالار تەك جالدامالى جۇمىسكەرلەر ءۇشىن جۇرگىزىلەدى, ال ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعاندار ءۇشىن ەندى عانا جۇرگىزىلە باستادى. فيليالدار قۇرىلدى, ۇجىمدار بار, مىندەتتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىندە ساتىلاتىن مەديتسينالىق قىزمەتتەردى ساتىپ الۋ ۇردىستەرى دە ەنگىزىلىپ قويدى.
2020 جىلعى 1 قاڭتارعا قاراي اياقتاۋىمىز ءتيىس ءىس – ازاماتتاردىڭ ستاتۋستارىن وزەكتەندىرۋ, ساقتاندىرىلعان نەمەسە ساقتاندىرىلماعان ازاماتتاردى ەسەپكە الۋ عانا. ءارى تەگىن جانە ساقتاندىرۋ پاكەتتەرىندەگى مەديتسينالىق قىزمەتتەردى جەكەلەي ەسەپكە الۋ جۇيەسىن بارىنشا جەتىلدىرۋ. مەديتسينالىق اقپاراتتىق جۇيەلەر وسى ءۇشىن دە قاجەت.
–دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ سوڭعى دەرەكتەرى بويىنشا 600 مىڭعا جۋىق ادامنىڭ مارتەبەسى وزەكتەندىرىلمەگەن. بۇل كوپ پە, از با؟
– بۇل حالىقتىڭ بار بولعانى 5%-ى عانا, ولار مىندەتتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىنىڭ ارتىقشىلىقتارىن ازىرگە تۇسىنبەگەن ازاماتتار. وسى ازاماتتار الداعى ۋاقىتتا تاپ بولۋى مۇمكىن الەۋەتتى سىن-تەگەۋرىندەردىڭ بار ەكەنىن بىلەمىز. سوندىقتان دا, حالىققا مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدىڭ بارلىق ارتىقشىلىقتارى مەن وعان قاتىسپاۋدىڭ سىن-تەگەۋرىندەرى تۋرالى اقپاراتتى جەتكىزۋ وتە ماڭىزدى. جىل سوڭىنا دەيىن ولاردى ءمامس جۇيەسىنە تارتا الامىز دەپ ويلايمىز.
ەگەر باسقا قىرىنان قاراساق, وندا ءبىز جۇيەگە تۇرعىنداردىڭ تارتىلۋىنىڭ جەتكىلىكتى جوعارى دەڭگەيىن كورسەتىپ وتىرمىز – دامىعان ەلدەردىڭ ساقتاندىرۋ مەديتسيناسىنا ءوتۋى بويىنشا حالىقارالىق ساراپشىلار تۇرعىنداردىڭ 80%-ىن ۇسىنىپ وتىرسا, ءبىز ولاردىڭ 95%-ىن قامتىدىق. بۇل رەتتە كوپتەگەن ەل تەك ساقتاندىرۋ مودەلىن ەنگىزدى, ال بىزدە ول الەۋمەتتىك تۇرعىدا باعدارلانعان. ياعني كەپىلدەندىرىلگەن تەگىن مەديتسينالىق كومەك كولەمىن ساقتاپ قالدىق, بۇل تۇرعىنداردىڭ مەديتسينالىق كومەكتى الا الماۋ قاتەرىن بارىنشا ازايتتى. مۇنى مەملەكەت باسشىسى ءوزىنىڭ جولداۋىندا دا ناقتى ايتتى, بۇل كونستيتۋتسيانىڭ 2-بابىنىڭ تارماعىندا جانە «حالىق دەنساۋلىعى مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى» كودەكستىڭ 34-بابىندا ناقتى كورسەتىلگەن.
– جوبا بيىل 1 قىركۇيەكتەن باستاپ قاراعاندى وبلىسىندا قاناتقاقتى رەجىمدە ىسكە قوسىلدى. بۇل نەنى قاراستىرادى؟
– تولىق ىسكە قوسار الدىندا ءبىز بارلىق ولقىلىقتاردى جويۋ جانە تۇزەتۋ ءۇشىن جۇيەنى اپروباتسيالاۋعا ءتيىس ەدىك. وبلىستا جوبالىق كەڭسە قۇرىلدى, ول كۇن سايىن مونيتورينگ جۇرگىزەتىن بولادى. ءبىز دە اپتا سايىن سوندا بارىپ, مەديتسينالىق قىزمەتكەرلەرمەن, دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىلارىمەن كەزدەسىپ, ساقتاندىرۋ مەديتسيناسىنا كوشۋ ەل تۇرعىندارىنا قيىندىقسىز ءوتۋى ءۇشىن وزەكتى ماسەلەلەردى كوتەرەتىن بولامىز.
وسى جوبا اياسىندا جۇيەگە قاتىسۋ-قاتىسپاۋىنا بايلانىسسىز بارلىق جەرگىلىكتى تۇرعىندارعا 31 جەلتوقسانعا دەيىن پروفيلاكتيكالىق تەكسەرۋلەردەن ءوتىپ, وڭالتۋ كومەگىن الۋ مۇمكىندىگىن ۇسىندىق.
– پرەزيدەنت ءۇش جىلدا, ساقتاندىرۋ قارجىلارىن قوسا العاندا, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋعا قوسىمشا 2,3 ترلن تەڭگە باعىتتالاتىنىن اتاپ ءوتتى. مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدەندىرىلگەن تەگىن كولەمىن قامتاماسىز ەتۋگە قانداي قارجىلاندىرۋ كوزى كوزدەلگەن؟
– شىن مانىسىندە, مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدەندىرىلگەن تەگىن كولەمىن قارجىلاندىرۋ كولەمى قازىرگى دەڭگەيىندە ساقتالادى. بۇل – جىلىنا 1 ترلن-عا جۋىق تەڭگە. ساقتاندىرۋ پاكەتىنە كەلەتىن قاراجات قارجىلاندىرۋ كولەمىنە قوسىمشا ەسەبىندە بولادى.
مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدەندىرىلگەن تەگىن كولەمىنە بارلىق شۇعىل كومەك كىردى. ياعني, ەمدەلۋشىنىڭ قانداي دا ءبىر شاعىمدارى بولسا, تەمپەراتۋراسى كوتەرىلسە, اۋىرىپ قالسا, دارىگەرگە جۇگىنەدى جانە ساقتاندىرۋ ستاتۋسىنا قاراماستان, مەديتسينالىق كومەكتى تەگىن الادى. العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق, جەدەل جانە پاللياتيۆتىك كومەك, سانيتارلىق اۆياتسيا – بارلىعى كەپىلدەندىرىلگەن پاكەتتە قالادى.
سونىمەن قاتار, تەگىن پاكەتتە الەۋمەتتىك ماڭىزدى اۋرۋلار جانە جوعارى مۇگەدەكتىك پەن ولىمگە اكەلەتىن پسيحيكالىق بۇزىلۋلار, جۇرەك-قانتامىر جۇيەسىنىڭ, تىنىس الۋ جۇيەسىنىڭ اۋرۋلارى, ونكولوگيا, قانت ديابەتى سەكىلدى 25 نەگىزگى سوزىلمالى جۇقپالى ەمەس اۋرۋلار كەزىندەگى مەديتسينالىق كومەكتىڭ تولىق ءتىزىمى قاراستىرىلعان.
بۇل جاعدايدا كونسۋلتاتسيالىق-دياگنوستيكالىق, ستاتسيوناردى الماستىراتىن, جوسپارلى ستاتسيونارلىق كومەك, امبۋلاتورلىق ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ جانە تۋبەركۋلەز كەزىندە مەديتسينالىق وڭالتۋ تەگىن بولادى. ءدال وسىنداي قىزمەتتەر بارلىق ساقتاندىرىلعاندار ءۇشىن ساقتاندىرۋ پاكەتىندە قولجەتىمدى بولادى. بۇل پاكەتتى ودان ءارى كەڭەيتۋ ءۇشىن حالىق مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە بەلسەندى قاتىسىپ, جۇيەگە اي سايىنعى جارنالار مەن اۋدارىمداردى جاساۋى وتە ماڭىزدى.
سونىمەن قاتار بالالار, زەينەتكەرلەر, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازاماتتار, كوپ بالالى انالار سەكىلدى 15 جەڭىلدىكتى سانات اقىسىن مەملەكەت تولەيدى. ال جالدامالى جۇمىسشىلار, جۇمىس بەرۋشىلەر, جەكە كاسىپكەرلەر, ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعاندار, وزىنە-ءوزى تولەۋشىلەر وزدەرىنە تولەيدى.
ازاماتتاردىڭ ءوز بەتىنشە, ءوز قاراجاتى ەسەبىنەن مامانداردىڭ ەمىنە, دياگنوستيكالىق قىزمەتتەرگە جانە كونسۋلتاتيۆتىك كومەگىنە اقى تولەيتىن شىعىنى بار. ونىڭ ىشىندە كەپىلدەندىرىلگەن تەگىن قىزمەتتەر دە قامتىلعان. بۇل سالانىڭ جەتكىلىكتى قارجىلاندىرىلماۋى سەبەبىنەن ورىن الادى. سونىڭ ناتيجەسىندە ءبىز تۇرعىنداردىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋعا جۇمسايتىن شىعىندارىنىڭ 40%-عا دەيىن ارتقانىن كوردىك. ال حالىقارالىق ساراپشىلار تۇرعىنداردىڭ مۇنداي شىعىندارى 20%-دان اسپاعان جاعدايدا عانا دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ تۇراقتىلىعى جايلى ءسوز ەتۋگە بولادى دەپ سانايدى. ساقتاندىرۋ مەديتسيناسىنا كوشۋىمىزدىڭ نەگىزگى العىشارتى دا وسى بولدى.
ءمامس ادامداردىڭ جەكە شىعىندارىن ەكى ەسەگە ازايتۋى ءتيىس. بۇل ءوز كەزەگىندە مەديتسينالىق كومەكتىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرادى.
– بىزگە بەلگىلى بولعانداي, ءىس جۇزىندە جۇيە 1 قاڭتاردان ەمەس, 1 ساۋىردەن باستاپ ىسكە قوسىلادى. وسى ءۇش اي ىشىندە قازاقستاندىقتار مەديتسينالىق كومەكتى ساقتاندىرۋ پاكەتىمەن الا الادى. شىنىمەن سولاي ما؟
– ءيا, بۇل كەزەڭگە دەيىن بارلىق ازاماتتار شارتتى تۇردە ساقتاندىرىلعان بولىپ سانالادى. بىراق ءساۋىر ايىندا ساقتاندىرۋ كەزىندە ولارعا وتكەن ءۇش ايدىڭ بەرەشەگىن وتەۋ كەرەك بولادى. سوندىقتان ءبىز مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى 2020 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ تولىق جۇمىس ىستەيتىن بولادى دەپ ناقتى مالىمدەي الامىز.
اڭگىمەلەسكەن
دۋمان اناش,
«Egemen Qazaqstan»
