بۇگىندە اڭشىلىق كوپ جاعدايدا تەك جەكە باستىڭ ناپسىقۇمارلىعىنان تۋىندايتىن, بولماسا ەرىككەننىڭ ەرمەگى سانالاتىن كاسىپ تۇرىنە اينالعان. جامبىل وبلىسىندا بيىلدىڭ وزىندە تابيعاتتىڭ ءتىرى بايلىقتارىن زاڭسىز اۋلاۋ دەرەكتەرى ءجيى تىركەلۋدە. سونىمەن قاتار وڭىردە سيرەك كەزدەسەتىن وسىمدىكتەردى قىرقۋ دا بەلەڭ العان. بىراق مۇنىڭ ءبارى ەشقانداي دا قاجەتتىلىكتەن ەمەس, باس پايداسىن عانا ويلاعان نيەتتەن تۋىنداعان ءىس ەكەنىن ەكىنىڭ ءبىرى بىلەدى.
ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى ورمان شارۋاشىلىعى جانە جانۋارلار دۇنيەسى كوميتەتىنىڭ جامبىل وبلىستىق ورمان شارۋاشىلىعى جانە جانۋارلار دۇنيەسى اۋماقتىق ينسپەكتسياسىنىڭ مالىمەتىنشە, بۇگىندە وبلىس اۋماعىندا 49 اڭشىلىق القاپ ورنالاسقان بولسا, ونىڭ اۋماعى 2374,6 مىڭ گەكتاردى قۇرايدى. قازىرگى كەزدە اۋماعى 2250,9 مىڭ گەكتاردى قۇرايتىن 44 اڭشىلىق القاپ 27 تابيعات پايدالانۋشىعا بەكىتىلىپ بەرىلگەن. ال 123,7 مىڭ گەكتار بولاتىن 5 اڭشىلىق القاپ بەكىتىلىپ بەرىلمەگەن, ياعني رەزەرۆتىك قوردا. بەكىتىلىپ بەرىلگەن اڭشىلىق القاپتا 107 قورىقشى, 88 اۆتوكولىك بار جانە وندا 54 كوردون مەن 20-دان اسا قوناقۇي ورنالاسقان. سونىمەن قاتار بۇگىندە قورىقشىلاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ينسپەكتورلارعا 20 قارۋ-جاراق بەرىلگەن. الايدا بۇگىنگى تاڭدا وڭىردە زاڭسىز اڭ اۋلاۋشى قاسكويلەردىڭ قيتۇرقى ارەكەتى تىيىلماي تۇر. زاڭدى بەلدەن باسقانداردىڭ قاتارى كوبەيىپ بارادى. اتالعان ينسپەكتسيانىڭ جانۋارلار دۇنيەسى جانە اڭشىلىق شارۋاشىلىق ءبولىمىنىڭ باسشىسى نۇرعالي نيازقۇلوۆتىڭ ايتۋىنشا, جىل باسىنان بەرى ايماقتا 25 براكونەر انىقتالعان. «اڭدى اتادى دا, كولىكتەرىمەن قاشىپ كەتەدى. ءتىپتى سەس كورسەتەتىندەرى دە كەزدەسەدى. مىلتىقپەن قورقىتاتىن جاعدايلار دا ورىن الادى. ويتكەنى ءبىزدىڭ قۇقىقتارىمىز ناقتى قارالماعان. اڭشىلىق القاپتا مەملەكەتتىك قارۋدى پايدالانۋ, براكونەرلەردى كەز كەلگەن ۋاقىتتا توقتاتۋ ماسەلەسى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى سەكىلدى سايكەستەندىرىلسە, دۇرىس بولار ەدى», دەيدى ول. راسىندا دا قازىر قاسكويلەرمەن كۇرەس قورىقشىلار ءۇشىن اسا قاۋىپتى. ايدالادا ايبالتاسىن ارقالاپ جۇرەتىن قاسكويلەر كەز كەلگەن ۋاقىتتا ولارعا قاۋىپ تۋدىرۋى مۇمكىن. ينسپەكتورلاردىڭ قۇقىقتارىنىڭ ناقتى قارالماعانىن بىلگەن زاڭسىز اڭ اۋلاۋشىلار دەگەنىن ىستەي بەرەدى.
جالپى, جامبىل وبلىسىندا اڭ-قۇستىڭ 17 ءتۇرىن اۋلاۋعا رۇقسات بار ەكەن. تابيعاتتىڭ ءتىرى بايلىقتارىنىڭ جويىلىپ كەتپەۋى ءۇشىن ايماقتا كەشەندى شارالار جوسپارى دا بەكىتىلگەن. بىراق ماماندار ءالى دە وڭاي ولجاعا كەنەلگىسى كەلەتىندەردىڭ ازايماي وتىرعانىن, قاسكويلەرمەن كۇرەس جۇرگىزۋدە بىرقاتار ءتۇيىندى ماسەلەلەردىڭ بار ەكەنىن ايتادى. ەندى قورىقشىلار براكونەرلەرگە قاتىستى زاڭنىڭ قاتاڭداتىلۋىن كۇتۋدە. ال جامبىل ينسپەكتسياسى ءبولىمىنىڭ باس مامانى عالىمجان رىسپانوۆتىڭ ايتۋىنشا, جىل باسىنان بەرى جانۋارلار دۇنيەسىن قورعاۋ بويىنشا اتالعان ءبولىم 81 اكىمشىلىك قۇقىقبۇزۋشىلىقتى انىقتاعان. «ونىڭ ىشىندە ەسكەرتۋ بەرىلگەندەرى دە, ايىپپۇل سالىنعاندارى دا بار. سونداي-اق 30 اكىمشىلىك-قۇقىقبۇزۋشىلىق ءىس سوتقا جىبەرىلدى. سونىمەن قاتار بالىق اۋلاۋ كەزىندە اۋ قۇرالدارىن پايدالانۋ جاعدايىنا تىيىم سالىنادى. ال دۋاداق, بەزگەلدەك سياقتى قۇستاردى جانە ارقار, قاراقۇيرىق سەكىلدى اڭداردى اۋلاۋعا تىيىم سالىنعان. تىيىم سالىنباعان اڭ-قۇستاردى اۋلاۋ ءۇشىن جولداما كەرەك. بۇل رەتتە وبلىستىڭ ءاربىر اۋدانىندا ينسپەكتسيا ماماندارى قاسكويلەرمەن كۇرەس جۇمىسىن جۇرگىزىپ كەلەدى», دەيدى ينسپەكتسيانىڭ باس مامانى.
سونىمەن قاتار ع.رىسپانوۆ براكونەرلەرمەن كۇرەس كەزىندە سان ءتۇرلى قيىندىقتاردىڭ كەزدەسەتىنىن ايتادى. بۇگىنگى تاڭدا اتالعان بولىمدە 6 ينسپەكتور جۇمىس ىستەيدى ەكەن. ماماندار ءۇشىن 6 كولىك بار. جۋىردا تاعى دا بولىمگە 2 «ۋاز» كولىگى بەرىلىپتى. الايدا, قاسكويلەرمەن كۇرەس قاۋىپتى ارەكەت بولعاندىقتان, مامانداردىڭ دا «بەس قارۋىنىڭ ساي» بولعانى دۇرىس. دەي تۇرعانمەن, اتالعان ءبولىمنىڭ ماماندارى ءبىرىنشى كەزەكتە جانار-جاعارمايدىڭ از كولەمدە بولىنەتىنىن ايتتى. سونىمەن قاتار ينسپەكتورلاردىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن وق وتپەيتىن كەۋدەشە مەن بەينەباقىلاۋ دا قاراستىرىلماپتى. ماسەلەن, ءبىر براكونەر ۇستالسا, ونى دالەلدەۋ ءۇشىن دەرەۋ بەينەباقىلاۋعا ءتۇسىرۋ كەرەك ەكەن. ۇيالى تەلەفونعا باسىپ الۋعا تاعى بولمايدى. مىنە, وسى ماسەلەلەردىڭ ءبارى دە ينسپەكتورلاردىڭ قاسكويلەرمەن كۇرەسۋگە كەسىرىن تيگىزىپ وتىر. سوندىقتان دا مامانداردىڭ وسى ماسەلەلەر وڭ شەشىمىن تاپسا ەكەن دەگەن تىلەگى بار. ونسىز دا ەلىمىزدە قاسكويلەرمەن كۇرەس كەزىندە ينسپەكتورلاردىڭ قازا تاپقانى از وكىنىش ەمەس. اڭشىلىقتى ەرىككەننىڭ ەرمەگى, بولماسا دەمالىستىڭ تورەسى ساناپ جۇرگەن قاسكويلەرگە دە قارسى تۇرارلىق كۇش-قۋات بولۋى كەرەك-اق.
الاشتىڭ اياۋلى پەرزەنتى ساكەن سەيفۋللين «كوزدەرى مولدىرەگەن اقبوكەندى, ادامنىڭ بالاسىنان كەم كورمەدىم», دەپ تابيعاتتىڭ سۇلۋلىعىن تامسانا جىرلايدى. «بوكەندى اتىپ مەرگەن ولتىرگەندە, جازاسىز جان ءولدى دەپ ويلاي ما ەكەن؟» دەپ تەبىرەنەدى. بىراق اقىننىڭ ءوزى ادامزات بالاسىنا تەڭەگەن اقبوكەندى ايالاي الماي وتىرعانىمىز دا وكىنىشتى. نەگىزىنەن اقبوكەندەر قىس مەزگىلىنىڭ قاھارلى كۇندەرىندە ارقا اۋماعىنان, ياعني جاڭاارقا, جەزقازعان ايماقتارىنان جامبىل ءوڭىرىنىڭ ۇلانبەل جەرىنە دەيىن اۋىپ كەلەدى. ول جاقتىڭ قىسى قاتتى بولعاندىقتان, جىلى جاقتان پانا ىزدەيدى. بىراق تابيعاتتىڭ ءتىرى بايلىعىن جەكە ماقساتىنا پايدالانعىسى كەلەتىندەر بۇل قۇندىلىققا قۇلاق اسپايتىن سەكىلدى. ءبىر جاقسىسى, جامبىل وبلىسىندا اقبوكەن اتۋ 2017 جىلدان كەيىن تىركەلمەپتى. جالپى العاندا, تابيعاتتى قورعاۋ ءاربىر ادامنىڭ اسىل مىندەتى بولۋى كەرەك. الايدا وبلىس اۋماعىندا زاڭسىز بالىق, اڭ اۋلاۋمەن قاتار, سيرەك كەزدەسەتىن وسىمدىكتەردى وتاۋ, قۇرىپ كەتۋ قاۋپى بار جانۋارلاردى اۋلاۋ, تال-داراقتاردى زاڭسىز كەسۋ ءالى دە بولسا تىيىلماي كەلەدى. جامبىل وبلىسى بويىنشا جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتى باستىعىنىڭ ورىنباسارى, پوليتسيا پولكوۆنيگى مۇرات بايسەركەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, بيىلعى جىلدىڭ 8 ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 500-دەن اسا اكىمشىلىك-قۇقىقبۇزۋشىلىق تىركەلگەن. سونىمەن قاتار جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتىنىڭ تاراپىنان براكونەرلەرمەن ءتيىستى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ كەلەدى.
ء«يتتىڭ يەسى بولسا, ءبورىنىڭ ءتاڭىرىسى بار». جەر بەتىندە ءومىر ءسۇرىپ جۇرگەن تىرشىلىك يەلەرىنىڭ ءبارى دە ەن بايلىق. ال ومىردەگى قاراپايىم قاعيداعا سۇيەنسەك, اڭ-قۇستاردى زاڭسىز اۋلاۋ, وسىمدىكتەر مەن تالداردى وتاپ, قىرقۋ, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, تابيعاتقا زالال كەلتىرۋ ادامگەرشىلىكتىڭ ءىسى ەمەس. سول سياقتى, جازىعى جوق جانۋارلاردى اتۋ, اۋلاۋ سياقتى ارەكەتتەر دە وبال مەن كۇنانى ويلاتپاي قويمايدى. تاريحتان شىڭعىس حاننىڭ ۇلكەن ۇلى جوشىنىڭ قۇلان اتىپ, اقىرى مەرت بولعان حيكاياسى, حالىق اۋىز ادەبيەتىنىڭ ايگىلى ءىنجۋ-مارجانى «قوزى كورپەش – بايان سۇلۋ» جىرىنداعى سارىبايدىڭ اڭ اۋلاۋعا شىعىپ قايتا ورالماعانى بەلگىلى. تاريحي شىعارمالارداعى شىندىقتى بۇگىنگى كۇننىڭ ءوزى كورسەتىپ وتىر. ەل اۋزىندا «وحوتا» اتالىپ كەتكەن اڭ اۋلاۋ كەزەڭىندە تالاي ادامنىڭ وپات بولعانى دا شىندىق. «بىرەۋ توڭىپ سەكىرەدى, بىرەۋ تويىپ سەكىرەدى», دەگەندەي, تابيعات بايلىعىن ءبۇلدىرۋ دە قاجەتتىلىكتەن تۋعان نارسە ەمەس. ال زاڭسىز اڭ اۋلاۋدى مەرگەندىك ەمەس, مەنمەندىك دەسە دە بولعانداي. بۇل تۇرعىدا قورىقشىلاردىڭ بارلىق قۇقىعى قورعالسا, ولاردىڭ قولىندا ءتيىستى قۇزىرەتتەر بولسا, بالكىم قاسكويلەر دە تابيعات بايلىعىنىڭ ۇستىندە تايراڭداپ جۇرمەي, ابايلاپ جۇرەر مە ەدى. ولاردىڭ قىزمەتى دە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى سەكىلدى سايكەستەندىرىلسە, بالكىم كۇرەس قارقىنى بۇدان دا ارتا تۇسەر مە ەدى...
جامبىل وبلىسى
