رۋحانيات • 16 قىركۇيەك، 2019

ىقىلاس اتىنداعى حالىق مۋزىكالىق اسپاپتار مۋزەيىندە كونە قوبىز ساقتاۋلى

61 رەتكورسەتىلدى

ىقىلاس اتىنداعى حالىق مۋزىكالىق اسپاپتار مۋزەيىندە ەڭ كونە اسپاپ – جاراس باقسىنىڭ قوبىزى ساقتاۋلى. مۋزەي دەرەكتەرىنە سۇيەنەتىن بولساق، XVΙ عاسىردا جاسالعان جاراس باقسىنىڭ قوبىزىن جامبىل وبلىسى، تالاس اۋدانى، «قاراتاۋ» سوۆحوزىنا قاراستى قاروي بولىمشەسىنىڭ تۇرعىنى قۇلتاسوۆ بيجان 1983 جىلى مۋزەي قورىنا تاپسىردى.

جاراس باقسىنىڭ نارقوبىزى مۋزەي جادىگەرلەرىنىڭ اراسىنداعى ەڭ كونە جانە  تاريحي ماڭىزى بار اسپاپ بولىپ تابىلادى. قوبىز اڭىزداي قۇندى، ءارى ونىڭ تاريحى دا وتە قىزىق. 1942 جىلعا دەيىن قوبىز اتادان بالاعا مۇرا رەتىندە ساقتالعان. اسپاپ جاراس باقسىنىڭ التى ۇرپاعىنا دەيىن ساقتالىپ،  ءبىرىنىڭ قولىنان ەكىنشىسىنە ءوتىپ وتىرعان. جاراس باقسى ءوز زامانىندا نارقوبىزىن جانىندا ۇستاپ باقسىلىق قۇرعان. ودان كەيىن مۇرانى بەيسەنبەت، قۇلتاس، بۇرالقى ەسىمدى ۇرپاقتارى اتالارىنىڭ كوزىندەي ساقتاپ، قولدان-قولعا قالدىرىپ وتىرعان. بۇرالقى 1942 جىلى سوعىسقا كەتىپ، مايداننان قايتىپ ورالمايدى. اتادان قالعان قاسيەتتى جادىگەر كەلەسى ۇرپاقتارى – بەردىبەككە، ودان بيجان قولىنا وتكەن. قوبىزدىڭ ءون بويى ابدەن ىستالىپ قارايعان. جاماۋى كوپ قوبىزدىڭ كونە كوز دۇنيە ەكەندىگى تايعا تاڭبا باسقانداي بايقالادى. اسپاپ تۇتاس ورىك اعاشىنان ويىلىپ دايىندالعان. شاناعى نار تۇيەنىڭ تەرىسىنەن تارتىلىپ، ىشەگى اتتىڭ قىلىنان جاسالعان.

قورقىتقا دەيىن دە، قورقىت زامانىنان كەيىن دە قوبىز ادام بالاسىن ارۋاقتار الەمىمەن بايلانىستىراتىن قۇدىرەتتى كۇشكە يە سيقىرلى اسپاپ رەتىندە باعالانعان. قوبىزدا ويناپ وتىرىپ، باقسىلار مەديتاتسياعا ۇقساس ءبىر كۇيگە تۇسەدى دە، باسقا دۇنيە ورتاسىندا جۇرگەندەي بولادى. قازاقتار قوبىزدا ويناۋدا حالىقتى قيىنشىلىق پەن باقىتسىزدىقتان قورعايتىن كۇش بار دەپ ەسەپتەدى.

بۇل زالدا باقسى-قوبىزشىلاردىڭ قوبىزى قويىلعان. اتاپ ايتار بولساق، جاراس باقسى، سارمۇقان باباس ۇلى، مەكەنباي قويباعار ۇلى، زەرەگۇل باقسى، قوبىزشى-كۇيشىلەر جاپپاس قالامباەۆ، داۋلەت مىقتىباەۆ، اۋكەن بايبوسىنوۆ ت.ب. قوبىزشىلاردىڭ قوبىزدارىن كورىپ تانىسۋعا بولادى. وسى تۇستا قوبىزشى، كۇيشى اۋكەن بايبوسىنوۆ (1901–1955) تۋرالى مالىمەتتەردى كەلتىرە كەتكەندى ءجون كوردىك. قوبىزشى، كۇيشى قازىرگى قاراعاندى وبلىسى (بۇرىنعى جەزقازعان وبلىسى) جاڭاارقا اۋدانى باساۋ اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. ەل اراسىندا اسپاپ جاساۋ شەبەرلىگىمەن تانىمال بولعان جانە قىلقوبىز اسپابىندا شەبەر ويناعان. توقا، ىقىلاس سەكىلدى حالىق كومپوزيتورلارىنىڭ قوبىز كۇيلەرىن ورىنداپ جەتكىزگەن. قوبىزدى 1987 جىلى قر حالىق ءارتيسى، ءانشى قايرات بايبوسىنوۆ تاپسىرعان.قوبىز – كونەدەن قازاق حالقىنىڭ مۋزىكالىق اسپابى. قازاق مۋزىكا مادەنيەتى تاريحىندا قوبىز ونەرى ەرەكشە ورىن الادى. حالىق ونىڭ ۇنىندە ادامدى قيىنشىلىقتان، قايعى-قاسىرەتتەن، ولىمنەن قۇتقارۋشى قۇدىرەتتى كۇش بارىنا دەپ سەنىپ، ەرەكشە قادىرلەپ، قاستەرلەگەن.

 

الماتى

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار