قازاقستان • 16 قىركۇيەك، 2019

ديپلوممەن اۋىلعا اتتانعاندار قالاعا نەگە قايتادى؟

462 رەت كورسەتىلدى

«ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلا­ماسىنىڭ ۇزدىكسىز جۇزەگە اسىرىلىپ كەلە جاتقانىنا بيىل 10 جىلعا جۋىقتادى. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ جاقىندا جاريالاعان جولدا­ۋىندا باعدارلاماعا بولىنەتىن قاراجاتتى 20 ملرد تەڭگەگە ۇلعايتۋدى تاپسىردى. ونىڭ بىردەن-ءبىر سەبەبىن اۋىلدىق مەكتەپتەردە پەداگوگ كادر­لاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىمەن بايلانىستىردى. اۋىلعا اتتانعان جاس مامانداردىڭ مىندەتتى ءۇش جىلدىق ەڭبەك ءوتىلىن وتەپ بولعان سوڭ، قالاعا قايتىپ كەتەتىنى جاسىرىن ەمەس. ونىڭ سەبەبى نەدە؟

باعدارلامانىڭ يگىلىگىن كورگەندەردىڭ باسىم بولىگى – پەداگوگتار

بۇل باعدارلاما نەگىزىنەن دەنساۋلىق ساقتاۋ، ءبىلىم بەرۋ، الەۋمەتتىك قامسىز­دان­دىرۋ، مادەنيەت، سپورت جانە اگروونەركاسىپتىك كەشەن سياقتى سالالار بويىنشا جاستاردى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. مەمل­ەكەتتىك باعدارلامانى ىسكە اسىرۋمەن اينالىساتىن ۇلتتىق ەكونوميكا مينيس­ترلىگىنىڭ اقپاراتىنا سۇيەنسەك، «ديپلوممەن – اۋىلعا!» جوباسىن ىسكە اسىرۋ كەزەڭىندە (2009 جىلدان باستاپ 2018 جىلعا دەيىن) 60 مىڭنان استام مامان 7،4 ملرد تەڭگە سوماسىندا كوتەرمە جاردەماقى السا، 27،5 مىڭنان استام مامان تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋ ءۇشىن 70،6 ملرد تەڭگە سوماسىندا بيۋدجەتتىك كرەديت الىپتى.

 

وسى جوبا اياسىندا اۋىلدىق جەر­­لەرگە جۇمىسقا تۇرعان مامانعا مەم­لەكەت تاراپىنان كوتەرمەاقى مەن باسپانا الۋعا جەڭىلدەتىلگەن نەسيە ۇسىنىلادى. ياعني، تەك 70 ايلىق ەسەپ­تىك كورسەتكىشكە تەڭ سومادا بىر­جولعى كوتەرمە جاردەماقى جانە قا­جەتتىلىگىنە قاراي تۇرعىن ءۇي سالۋ نەمەسە ساتىپ الۋ ءۇشىن 1500 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشتەن اسپايتىن سومادا 15 جىلعا دەيىنگى مەرزiمگە جىل­دىق 0،01 پايىز مولشەرiندەگى سىي­اقى مولشەرلەمەسىمەن بيۋدجەتتىك نەسيە تۇرىندە الەۋمەتتىك قولداۋ شا­را­لارىن الۋ مۇمكىندىگى بار. الەۋ­مەتتىك كومەك العان مامان اۋىلدى ەلدى مەكەندە كەمى ءۇش جىل جۇمىس ىستەۋگە مىندەتتى.

وسى ۋاقىت ىشىندە باعدارلامانىڭ يگىلىگىن كورگەندەردىڭ كوش باسىندا ءبىلىم سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى تۇر. 10 جىلدا 42 745 پەداگوگ ديپلوممەن اۋىلعا اتتانىپتى، بۇل باعدارلا­مامەن جۇمىسقا ورنالاسقان بار­لىق سالا ماماندارىنىڭ 71،2 پايى­زىن قۇرايدى. قالعان سالا قىز­مەت­­كەرلەرىنىڭ ۇلەسى 13 پايىزدان اسپايدى. سوندىقتان ءبىلىم بەرۋ قىزمەتكەرلەرى وسى باعدارلامانىڭ وزەگى دەۋگە بولادى. بىراق ساراپ­شىلاردىڭ سوزىنە سەنسەك، ديپلوم­مەن اۋىلعا بارعان مامانداردىڭ ىشىندە كوبىنە-كوپ قالاعا قايتادان قايتىپ كەتەتىندەر دە – پەداگوگتار. مۇنىڭ سەبەبىن «اق­پاراتتىق-تالداۋ ورتالىعى» دە­پارتامەنتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى جاننات مۋسينا باعدارلاماعا جاۋاپتى مەكەمە مەن مامان اراسىندا تۇراقتى قارىم-قاتىناستىڭ جوق­تىعىمەن بايلانىستىرادى. ونىڭ اي­تۋىنشا، جاس مامانداردىڭ كوبى ەكى جىل­داي جۇمىس ىستەپ، جاڭا بولاشاق ىزدەۋ ءۇشىن قالاعا قايتاتىنى جاڭالىق ەمەس. دەنى وقۋ جۇكتەمەسىنىڭ جانە تۇرعىن ءۇيدىڭ بولماۋىنا بايلانىستى كەتىپ قالادى.

 

قاۋقارلى قاۋىمداستىق قاجەت

ديپلوممەن اۋىلعا بارعان ازيز دۇكەن­باي ۇلى باعدارلاما تالاپتارى جىل سايىن جاڭارتىلىپ، جاس­تارعا قولايلى جاعداي جاسالىپ وتىرعانىن ايتادى. «مەن 2016 جى­لى قىزىلوردا قالاسىنداعى قور­قىت اتا اتىنداعى قىزىلوردا مەم­لەكەتتىك ۋني­ۆەرسيتەتىندە وقىتۋشى قىز­مەتىمدى اتالعان وبلىسقا قا­راس­­تى قارماقشى اۋدانىنداعى اگ­رارلى-تەحنيكالىق كوللەدجىندە جال­عاستىرۋدى قۇپ كوردىم. كەلگەن بەت­تە بىردەن مەملەكەتتىك باعدارلاما يگىلىگىن كورۋگە ۇم­تىلىپ، ءبىر رەتتىك جəردەماقى مەن تۇرعىن ۇيگە قول جەتكىزدىم»، دەيدى. ونىڭ ويىنشا، باع­دارلامانىڭ اياسىندا مەملەكەت­تەن كومەك العانداردىڭ كەيبىرى ال­عان اقشاسىن بەرىلگەن كەستەگە ساي ۋا­قتىلى تولەي الماي­دى، سونىڭ سال­دارىنان ولاردان كەيىن قۇ­جات تاپسىرعان وزگە جاس مامانداردىڭ تۇرعىن ۇي­مەن قامتاماسىز ەتىلۋىنە مۇمكىندىك بەرىلمەي وتىر. ءيا، قار­جى قايتارىلۋى قاجەت، سەبەبى بۇل باعدارلاما – ينۆەستيتسيالىق جوبا. «بۇل رەتتە اتالعان باعدارلاما بويىنشا قۇجات تاپسىرعان ۇمىت­كەرلەردىڭ نەسيە تا­ريحى تەكسەرىلۋى كەرەك. سونىمەن بىر­گە­ باع­دار­لاما اياسىندا جۇمىس ىستەپ جۇر­گەن جاس مامانداردىڭ قاۋىمداستىعىن قۇ­رىپ، ولار­دىڭ ءيميدجىن كوتەرۋ قا­جەت. رەس­پۋب­ليكاداعى باعدارلاما ما­ماندارىنىڭ با­سىن قوساتىن قاۋىم­داستىق تəجىريبە الماسۋ ماقساتىندا ءتۇرلى فورماتتاعى جاز­عى لاگەرلەر، ىسكەرلىك كەزدەسۋلەر، اي­­ماق­تىق سا­يىستار، ت.ب. ءىس-شا­رالار ۇيىم­داس­تى­رۋمەن اينالىسقانى اب­زال»، دەي­دى. بۇل ويدى «بولاشاق» مەم­لە­كەتتىك باعدارلاماسىنىڭ قاۋىم­­­داستىعىنا قاراپ، ۇسىنىلعان ۇيىمنىڭ سالماعى مەن ىقپالىن باعامداۋعا بولادى. قوعامعا پاي­دالى قىزمەتتەر ۇسىن­عانى ءوز الدىنا، قۇ­رىلاتىن قاۋىم­داستىق باعدارلامامەن جۇ­مىسقا ورنالاسقان مامانداردىڭ مۇددەسىنە قىزمەت ەتە الاتىنداي قاۋقارلى بولۋى قاجەت.

شىندىعىندا باعدارلامادا مامان­داردى تارتۋ ءۇشىن ءتۇرلى تيىم­دىلىك قاراستىرىلىپ كەلەدى. اي­تالىق، بۇرىن مىندەتتەلگەن 5 جىل جۇمىس ءوتىلى قازىر 3 جىلعا قىس­قار­دى. وعان قوسا جىل سايىن ينفلياتسيا­ جاعدايىنا بايلانىستى قارجى كولە­مى ارتىپ وتىر. ۇلتتىق ەكونوميكا مينيستر­لىگى: «2018 جىلدان باس­تاپ كوتەرمە جاردەماقى تولەۋ بويىنشا الەۋمەتتىك قولداۋ شارالارىن بەرۋ مەرزىمى 39 كۇنتىزبەلىك كۇننەن 27 جۇمىس كۇنىنە دەيىن تۇر­عىن ءۇي ساتىپ الۋعا نەمەسە سالۋعا بيۋد­جەتتىك نەسيە بەرۋ بويىنشا مەرزىم 62 كۇنتىزبەلىك كۇننەن 47 جۇ­مىس كۇنىنە دەيىن قىسقارتىلدى. بيۋد­جەت قاراجاتى جەتىسپەگەن جاع­داي­دا مامانداردىڭ كەزەكتىلىگىن قا­لىپ­تاستىرۋ جانە الەۋمەتتىك قول­­داۋ شا­را­لارىن «ازاماتتارعا ار­نالعان ۇكى­مەت» مەملەكەتتىك كورپوراتسياسى ار­قىلى بالامالى نەگىزدە كورسەتۋ كوزدەلگەن»، دەدى ارنايى جول­داعان سۇراعىمىزعا بەرگەن جاۋابىندا.

 

قالاعا كەتىپ قالاتىندار – جالعىزىلىكتى ماماندار

اقمولا وبلىسىنىڭ زەرەندى اۋدانىنداعى بالاباقشادا تار­بيەشى بولىپ جۇمىس ىستەيتىن نۇر­گۇل بەيبىتقىزى ديپلوممەن اۋىل­عا بار­عانى ءۇشىن ءۇي الىپتى. جوعارى­داعى ارىپتەسى ءا.دۇكەنباي ۇلى ايتقان نەسيەنى ۋاقتىلى تولەي ال­ماۋ سە­بە­بىن اي سايىنعى تولەماقىنىڭ مەم­لەكەتتەن بەرىلەتىن ۇستەمەاقى مول­شەرىمەن جارىسا كوتەرىلۋىنەن كورەدى. «مەن ءۇيدى 3 ملن 600 مىڭ تەڭگەگە الدىم. اي سايىن 20 مىڭ تەڭگەدەن تولەپ وتىرامىن. ەڭ جاقسىسى، بۇل – پايىزسىز بەرىلەتىن نەسيە، سونداي-اق تولەي الماي قالساڭىز دا پايىزى وسپەيدى. بىراق ادامنىڭ باسىندا ءتۇرلى جاعداي بولادى. كەيبىر اۋىلداردا بالا بولماي، پەداگوگتار جۇمىسسىز قالاتىن كەزدەر كەزىگەدى. سوندايدا مامان نەسيە تۇگىلى تاماعىنا تيىن تاپپاي قالادى. جىل سايىن ۇستەمەاقىنىڭ ارتاتىنى البەتتە جاقسى، بىراق ونى­مەن بىردەي تولەماقى دا ءوسىپ وتى­رادى. وسىنى رەتتەسە ەكەن»، دەي­دى ن.بەيبىتقىزى. ماماننىڭ مالىمدەۋىنشە، وتكەن جىلدارى 2 ملن-نان اسا نەسيە رەسىمدەگەن ارىپت­ەستەرى 15 مىڭ تەڭگەدەن تولەپ وتىر. ال قازىر تولەماقى مولشەرى 20 مىڭعا وسكەن. «نەگىزىنەن قالاعا قايتا كە­تىپ قالاتىندار – جالعىزىلىكتى ماماندار. ماسەلەن، مەنىڭ وتباسىم بار. جولداسىم ەكەۋمىزگە جەڭىلدەۋ تۇ­سەدى. بالا-شاعاڭنىڭ سول شالعايدا دۇنيەگە كەلۋى، جەتىلۋى، ءوز ءۇيىڭنىڭ بولۋى تۇراقتاپ قالۋعا اسەر ەتەدى. ال ادام جالعىز بولسا، شەشىم شىعارۋ دا، قالاعان جەرىنە كەتىپ قالۋى دا وڭاي بولادى»، دەگەن تاربيەشىنىڭ پىكىرىنشە، باعدارلامانى جاس وتباسىنا بەرگەن ءجون. سونداي-اق الىنعان ءۇيدى ءتيىس­تى ۆەدومستۆونىڭ وكىلدەرى كەلىپ شى­نىمەن نەسيە رەسىمدەگەن ادام تۇرا­تىن-تۇرمايتىنىن تەكسەرەدى، وسى تەكسەرىستى جيىلەتۋ كەرەك.

 

ەكى ماسەلە – ءبىر شەشىم

اتالعان باعدارلامامەن مەكتەپتە قازاق ءتىلى ءپانىنىڭ مۇعالىمى بولىپ جۇمىس ىستەيتىن ايدا تۇرلىبەكقىزى كەرىسىنشە جاس وتباسىلارعا عانا بەرۋ ۇسىنىسىن قولاي كورمەيدى. سەبەبى ءوزى ءالى تۇرمىس قۇرماسا دا جو­بانىڭ نەگىزگى تالاپتارىن لايىقتى ورىنداپ وتىر جانە زەرەندى اۋدانىندا 5 جىلدان بەرى تابان اۋدارماي ەڭبەك ەتىپ كەلەدى. مۇعالىم: «مامانداردى اۋىلدىق جەرلەردە ۇستاپ قالۋ ماقساتىمەن وتباسىلى ادامدارعا عانا بەرەتىن بولسا، كوپ قامتىلماي قالادى. ونسىز دا كوبى قالا ىرگەسىندەگى اۋىلدار مەن اۋدان ورتالىعىنا تۇراقتاعاندى ءجون سانايدى. شالعاي اۋىلداردان اۋدانعا جۇمىس اۋىستىرعانداردى كوردىم. قولايسىزدىقتان، الىس بول­عاندىقتان كەتەدى»، دەيدى. ونىڭ ويىنشا، قالا مەن اۋدان ورتالىعىنان الدەقايدا الىس اۋىلدارعا بارۋ­عا بەل بۋعانداردىڭ كوتەر­مە جاردەم­اقىسى جوعارى بولۋى كەرەك. ياعني، بەرى­لەتىن كومەك مامان تۇراقتاعان جەردىڭ گەو­گرافيالىق، الەۋمەتتىك، ەكونوميكالىق احۋالىنا قاراي ەسەپ­تەلگەنى ءجون.

بۇل جاۋاپتى ۆەدومستۆو وكىل­دەرىنىڭ قۇلا­عىنا قانشالىقتى جا­عىمدى ۇسىنىس ەكەنى بەلگىسىز، بىراق تۇيتكىلدىڭ ءبىر ءتۇيىندى تۇ­سى – وسىندا جاتقانى انىق. ويت­كەنى باعدارلامانىڭ باستى مىندە­تى اۋىلدىق جەرلەردەگى مامان تاپ­شى­لىعىن قامتاماسىز ەتۋ. ال ءبىز باعامداي بەر­مەيتىن ەكىنشى ءبىر ماڭىزدى مىندەتى – قالا مەن اۋىل مەكتەپتەرى اراسىنداعى ءبىلىم ساپا­سىنىڭ ەداۋىر الشاقتىعىن جويۋ ءۇشىن باعدارلامانىڭ جوعارىدا ايتقانداي وزەگى سانالاتىن پەداگوگ­تارعا جاعداي جاساۋ. ەگەر تاۋ ەتە­گىندەگى نەمەسە ءبىر تۇپكىردەگى نا­عىز شال­عايدى بەتكە العاندارعا قالا­نىڭ جانىندا ورنالاسقان نەمەسە ينفراقۇرىلىمى جولعا قويىلعان اۋدان ورتالىعىندا جۇمىس ىستەيتىن مامانداردان ارتىقتاۋ قولداۋ مەن كومەك كورسەتىلسە، باعدارلامانىڭ ەكى مىندەتى قاتار ورىندالىپ، قوس ماسەلە بىردەي شەشىلەر ەدى.

سوڭعى جاڭالىقتار

مۇراعاتتار مۇڭ شاعادى

ادەبيەت • كەشە

"Balapan" تەلەارناسىنا - 10 جىل

قازاقستان • كەشە

بۇگىن – ەڭبەك كۇنى

قازاقستان • كەشە

اقتاۋدا گەولوگتار اللەياسى اشىلدى

ايماقتار • 26 قىركۇيەك، 2020

شەكتەن شىققان احۋال جوق

ايماقتار • 26 قىركۇيەك، 2020

دەمالىس كۇندەرى اۋا رايى قانداي بولادى

اۋا رايى • 26 قىركۇيەك، 2020

ەپيزووتيكالىق جاعداي تۇراقتانۋدا

ايماقتار • 26 قىركۇيەك، 2020

وتكەن تاۋلىكتە 170 ادام جازىلىپ شىقتى

قازاقستان • 26 قىركۇيەك، 2020

قازاقستاندا تاعى 69 ادام ىندەت جۇقتىردى

كوروناۆيرۋس • 26 قىركۇيەك، 2020

اتىراۋدا ەگىز ۇل امان-ەسەن تابىلدى

ايماقتار • 25 قىركۇيەك، 2020

اتىراۋدا جول بويىندا تراكتور اۋدارىلدى

ايماقتار • 25 قىركۇيەك، 2020

ۇقساس جاڭالىقتار