رۋحانيات • 13 قىركۇيەك، 2019

باۋىرجان ءبايدىلدا: سۋرەتشى الدىڭعى شەپتە ەمەس، شەتتە تۇر

76 رەتكورسەتىلدى

– باۋىرجان نۇربەك ۇلى، ءسىز ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى ۇلت­تىق ونەر اكادەمياسىنىڭ بو­لا­شاق سۋرەتشى، ءمۇسىنشى جاس­­تارىمەن تىكەلەي جۇمىس ىس­تەي­سىز. ونەرگە قۇشتارلىق قاي كە­زەڭدە دە باسەڭدەگەن ەمەس. وتكەن عاسىرلاردا اتاقتى سۋرەت­شى­لەر­دىڭ كوپشىلىگى ارناۋلى ءبىلىم الماي-اق تالانتىمەن تاس جارىپ شىقتى، بۇگىن­دە ءبىلىمسىز تانىمال بولۋ مۇمكىن بە؟

– قازاق كوركەمسۋرەت ونەرى ءبىزدىڭ دالامىزعا جەر اۋدارىلىپ كەلگەن، قۋدالانعان، ءتۇرلى سەبەپپەن قونىس تاپقان ءتۇرلى ۇلت زيالىلارىنىڭ، بەلگىلى سۋ­رەتشىلەردىڭ ىقپالىمەن قالىپ­تاسىپ، ىرگەسىن كوتەرگەنى بەلگىلى. ۇلتتىق بەينەلەۋ ونەرىنىڭ ۋىعىن قاداعان ءا.قاستەەۆتىڭ ءوزى دە وسى ۇلكەن مەكتەپتەن ءوت­تى. كەيىن رەسەيدەگى بەلگىلى سۋرەت ونەرى كۋرستارىندا وقىپ، ءبىلى­مىن جەتىلدىردى. دۇنيە باعا­سىن ارقاشان سالىستىرمالى تۇر­دە الادى. باسقانى ىسىرىپ قويعاندا، «شىعارمالارى تۇ­تاس باعالاندى، ۇلتتىق سۋرەت ونەرىنىڭ اتاسى اتاندى» دەگەن ءا.قاستەەۆتىڭ ءوزى باعاسىن «الدى» دەپ تە، «الا المادى» دەپ تە ەكىجاقتى پىكىر ايتۋعا بولادى. ونىڭ اتاعى شىعىپ، الەم تاني باستاعان كەزدە امەريكانىڭ سول كەزدەگى ەڭ ايگىلى سۋرەتشىلەرىنىڭ ءبىرى، شىعارماشىلىعىندا رەا­ليستىك يدەيانى رومانتيكالىق سيم­ۆوليزممەن شەبەر ۇيلەستىرە بىلگەن اسا تانىمال روكۋەلل كەنت ءبىزدىڭ ءابىلحان اتامىزدى كورۋ ءۇشىن قۇرلىق اسىپ، قازاقستانعا ارنايى كەلەدى. «امەريكادان روكۋەلل كەنت كەلە جاتىر» دەگەن حابار قۇلاعىنا تيىسىمەن جەر­گىلىكتى بيلىك الاشاپقىن بولىپ بار-جوعىن دا بىلمەي كەلگەن قاستەەۆتى قولىنا شام الىپ ىزدەيدى. قازاق سۋرەتشىسىنىڭ تۋىندىلارىن باعالاۋعا ق ۇلىق تا­نىت­پاعان كەڭەستىڭ سىڭارجاق بيلىگىندەگىلەر سوندا نە كورەدى؟ ولاردىڭ الدىندا باسىندا نە باسپاناسى، نە جەكە شەبەرحاناسى جوق، كەنەبى مەن بوياۋىنان باسقا تۇگى دە جوق جۇپىنى قاستەەۆ تۇرادى. سول-اق ەكەن، ءابىلحان اعامىز اياقاستى ءۇيلى بولادى، تابان استىندا شەبەرحاناسى جاساقتالادى. ءسويتىپ وزدەرى باعالاماعانىمەن، وزگە جۇرت قادىرىنە جەتكەن قاستەەۆتى الدارىنا سالىپ امەريكالىق قوناقتى قارسى الادى. مىنە، «باعالاندى» دەگەن قاستەەۆتىڭ ءوزى دە باعاسىن بىردەن الا الماعانى وسىنداي قاراپايىم مىسالداردان بايقالىپ قالادى. شىن تا­لانتتىڭ ءتۇبى باعالانباي قوي­­مايتىنى شىندىق، بىراق كەنت كەلمەگەندە، قاستەەۆ قارا­پا­يىم تىرشىلىگىن كەشىپ جۇ­رە بەرەر مە ەدى، قايتەر ەدى؟ بۇ­گىن­گى سۋرەتشىلەردىڭ باسىندا دا تۋ­را وسى كەپ، «باعالاندى» دەي­تىندەرىنىڭ ءوزى باعاسىن تولىق الىپ بولعان جوق، «باعالانبادى» دە­گەندەر دە قارا جاياۋ، قۇرالاقان قالىپ جاتقان جوق. بىراق ءبىز ءوزىمىزدى ءبارىبىر الدىڭعى قا­تار­­لى وركەنيەتتى ەلدەرمەن سالىس­تىرامىز. ولشەمدى دە وسى كوزقاراسپەن مەجەلەيمىز.

– ول مۇمكىن ەمەس قوي. قالاي دەگەنمەن وركەنيەتتى ەلدەردەگى بەينەلەۋ ونەرى بىزدەن بىرنەشە عاسىرعا قارا ءۇزىپ كەتكەن، ول مەجەگە ءبىزدىڭ يىق تەڭەستىرۋىمىز مۇمكىن ەمەس شىعار؟

– قۇلان تۇزدەگى كوكجيەككە كوز سالماساق، سول جيەكتىڭ بو­يىندا نە جاتقانىن بىلۋگە ۇم­تىلماساق، ءوز قازانىڭدا قاي­ناپ، توقىراۋعا تۇنشىعۋ دەگەن سول ەمەس پە؟ ستۋدەنتتەرىمىزبەن «يم­پرەسسيونيزم ىزدەرىمەن» اتتى جو­با بويىنشا قىسقا مەرزىمدى تاجىريبە الماسۋ ماقساتىندا پا­ريجگە بارعان ساپارىمىزدان ءبىر عانا مىسال ايتايىن. پاريجگە بارعاندار جاقسى بىلەدى، ۋاقىتى تىعىز ادامدار فرانتسۋز استاناسىمەن تانىسىپ، ارالاپ شىعۋ ءۇشىن ولارعا جىلدام شولۋ جاسايتىن اۆتوبۋستار ۇسىنىلادى. سوندا بايقاعانىم، اشىق اسپان استىنداعى مۋزەي ىسپەتتى قالا تۋرالى ەستىگەن اقپاراتىمىز بەن تاريحي مالىمەتتەر تەك قانا سۋرەتشىلەر مەن مۇسىنشىلەر ەسى­مىمەن بايلانىستى ەكەن. رەنۋار، رودەن، ەيفەل، جان باپتيست لەپەر، اعايىندى موريستەر، ولار­دى ساناپ تاۋىسۋ مۇمكىن ەمەس، تولىپ جاتىر. ادەبيەتتە كلاس­سيكالىق شىعارمالار تۋدىرعان فرانتسۋزدىڭ اقىن-جازۋشىسى دا، ساياساتكەرلەرى دە جەتكىلىكتى، سوعان قاراماستان ۇلتتىق باي­لىعى رەتىندە ەڭ الدىمەن ولار سۋرەتشىسى مەن ءمۇسىنشىسىن ۇلىق­تاپ وتىر. قىسقاسى، پاريج تۋرالى العان اقپاراتتىڭ 90 پايىزىن سۋرەتشىلەر مەن مۇسىنشىلەر قۇرايدى. قاي ەلگە بارسام دا، ءبىرىنشى كەزەكتە سۋرەتشىلەر قۇر­مەتتەلىپ جاتادى. ءدال وسى ونەر­دى اسقاقتاتقان ەلدەردىڭ الەم ال­دىنداعى ابىروي-بەدەلى دە بيىك.

– بىزدە بەينەلەۋ، كەسكىندەمە، ءمۇسىن ونەرىنىڭ دامۋىنا دەن قويىپ، وعان دەمەۋشىلىك جاسايتىن كاسىپكەرلەر قاتارى كوبەيىپ كەلە مە، الدە ولاردىڭ سانى سول باياعى 5-6 مىرزانىڭ شەڭبەرىندە قالىپ قويدى ما؟

– بەلگىلى ءمۇسىنشى ەسكەن سىر­گەباەۆ اعامىزدىڭ سىر عىپ ايت­قانى بار ەدى. ء«بىزدىڭ ەلدە ەسكەرتكىشتەر، ءمۇسىن ونەرى تۋىندىلارى سالتاناتپەن اشىلىپ جاتادى. تاپسىرىس بەرۋشى اكىمنىڭ، دەمەۋشىلىك جاساعان كاسىپكەردىڭ، تاس مۇسىنگە قاشالعان قايراتكەردىڭ تۋىس-تۋعانىنىڭ، قاتىسىپ وتىرعان زيالىلاردىڭ اتى تەگىس اتالادى. الايدا سول تۋىندىنىڭ اۆتورىنىڭ اتى اتالمايدى. اتالعان كۇننىڭ وزىندە ەكىنشى، ءۇشىنشى كەزەكتە اسىقپاي، ءتىپتى سالتاناتتى شاراعا ءان ايتۋعا كەلگەن انشىدەن كەيىن اتالساق اتالامىز، ايتپەسە ۇمىت قالىپ تا جاتامىز».

بۇل نە؟ بۇل قوعامنىڭ مۇ­سىنشىگە، سۋرەتشىگە، جالپى بەينەلەۋ ونەرىنە دەگەن قالىپتاسقان كوزقاراسى. ءپاريجدى ادەيى مى­سالعا ايتىپ وتىرمىن. ەۋروپا سۋرەتشىلەرىنىڭ تاريحىنا ۇڭى­­لەيىكشى. بۇل سۋرەتشىلەردى كىمدەر ءوسىردى؟ بىرەۋىنە كورول، بىرەۋىنە ريم پاپاسى، ەندى بىرىنە جەرگىلىكتى باي-ماناپتار ءار كەزەڭ­دە قولداۋ كورسەتىپ وتىرعان. سو­لار تاپسىرىس بەرۋ ارقىلى ۇلتتىڭ ونەرىن ءوسىردى.

قازاقستاندا ونەر جوق دەپ ايتا المايمىز. ەلىمىزدە گرا­فيكا ونەرىنىڭ مەكتەبىن قالىپ­تاستىرعان عاجايىپ سۋرەتشى اعىمسالى دۇزەلحانوۆ ىلگە­رى­رەكتە قاتەرلى دەرتكە شالدىعىپ، اۋىر ناۋقاستاندى. وتاعا قارجى كەرەك بولىپ جانە ول وتە قىمبات بولعاندىقتان، تۇرىپ جاتقان پاتەرىن ساتۋعا ءماجبۇر بولدى. مىنە، وسىنداي قيىن شاقتا شى­عىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى دانيال احمەتوۆ ارىپتەسىمىزدىڭ حال-احۋالىن سۇراپ، بىرنەشە جۇ­مىسىن ساتىپ الىپ، قولۇشىن سوزدى. بۇل – ۇلكەن ونەر­دى وسى­رەتىن قادام. بەينەلەۋ ونە­رىمەن اينالىساتىندارعا تاپسىرىس بەرىپ، ءىرى كاسىپ يەلەرى تاراپى­نان قولداۋ جاسالماسا، بۇل ونەردىڭ العا باسۋى قيىن. جاس سۋ­رەتشى تالعات تىلەۋجانوۆتىڭ شى­عارماشىلىعى دا ونەردى قول­­دايتىن كاسىپكەرلەردىڭ ار­قا­سىندا بيىكتەپ كەلەدى. ونەر­لى ازاماتتاردىڭ تالان­تىن با­عا­­لايتىنداردىڭ قا­تارىندا ەدۋارد كازاريان مەن اسقار ەس­داۋلەتوۆكە قولداۋ كور­سە­تىپ كەلە جاتقان نۇرلان سما­عۇ­لوۆتىڭ مەتسەناتتىعىن اتاۋ­عا بولادى. اسا تالانتتى انار ءابجانوۆا دا مەملەكەتتىڭ ءوز قولداۋىمەن لۋۆرعا بارىپ، جە­كە كورمەسىن وتكىزىپ قايتتى. جەكە­­لەگەن سۋرەتشىلەردىڭ با­عى جا­نىپ، ونەرىن كورسەتۋگە مۇم­كىن­دىك تاپقانىمەن، جالپىلاما سالىس­تىرعاندا، بەينەلەۋ ونەرى ال­دىڭعى شەپتە ەمەس، شەتتەۋ تۇر­عانى وتىرىك ەمەس. اراگىدىك قولداۋ مەن باعالاۋ جوق ەمەس – بار، بىراق بەينەلەۋ ونەرىنىڭ بيىكتەي ءتۇسۋى ءۇشىن ءبىرتۇتاس مەم­­لەكەتتىك ساياساتتىڭ بولعانى دۇ­رىس.

– ەل اراسىندا «سۋرەتشى ياكي وتە باي ادام، ياكي وتە كەدەي» دەگەن پىكىر قالىپتاسقان. سۋرەتشىلەردىڭ ومىرگە بەيىم­دىرەگى جۇمىسىن باعالاپ ساتا الادى، ال تالانتتار كوپ جاع­دايعا تىرشىلىك-تۇرمىسقا يكەم­سىزدەۋ كەلەتىندىكتەن، بارلىعى بىردەي مۇنداي مۇمكىندىككە يە ەمەس. سۋرەت ونەرىندەگى جاعداي شىنىمەن وسىلاي ما؟

– ياكي جالبىراپ ءوسىپ كەتكەن شاشى ەكى يىعىن جاۋىپ، اپتالاپ، ايلاپ ۇستارا كورمەيتىن ساقال-مۇرتى قاۋعاداي بولىپ ءوسىپ، ىشىمدىككە سالىنعان سۋرەتشى ەلەستەيدى دەڭىز. بۇل – ستەرەوتيپ. ۆان گوگتىڭ تەو دەگەن اعاسى بولماسا، ۇلى سۋرەتشىنىڭ تۋىندىلارى ادامزاتتىڭ يگىلىگىنە قىزمەت ەت­كەن قۇندى مۇرا بولىپ قالار ما ەدى، قالماس پا ەدى؟ ەگەر الەم ۆان گوگتى ۇلى قىلقالام يەسى دەپ تانىسا، ول وسى باۋىرىنىڭ ار­قاسى. ۆان گوگتىڭ كۇنكورىسىنە قاجەتتى بۇكىل مۇقتاجدىعىن: ىشەتىن تاماعىنان باستاپ بوياۋ، قالامىنا دەيىن باۋىرى تاۋىپ بەرىپ وتىرعان. ال بۇگىندە فرانتسياعا تابانى تيگەن ءتۋريستىڭ كوپشىلىگى سوناۋ ءبىر قيىر شەتتەگى توبەنىڭ باسىندا جەرلەنگەن ايگىلى ۆان گوگتىڭ زيراتىنا بارىپ گۇل شوعىن قويىپ، تاعزىم ەتۋدى وزىنە پارىز سانايدى. بىراق سۋرەتشى بىتكەننىڭ بارىندە مۇنداي باۋىر قايدان بولسىن؟ ءبىزدىڭ ارىپتەستەرىمىزدىڭ اراسىندا دا بوياۋدىڭ ءتۇسى مەن كۇشىن بولمىس-بىتىمىمەن سەزىنە الاتىن، الەمدى كورۋى، تانۋى وزگەشە، تالانتتى بولىپ تۋا تۇرا، كۇندەلىكتى كۇيبەڭ تىرشىلىكتىڭ قامىتىن ءىلىپ، ءتىپتى تاعدىر تاۋقىمەتىن كوتەرە الماي جوق بولىپ كەتكەندەرى بار. قولداۋشىسىن تابا الماي، باعاسىن الا الماي قۇردىمعا كەتكەن تاعدىرلاردى كورگەندە ءىشىڭ اشيدى. ءبىز، ارىپتەستەرى، تالانتىن باعالاي العانىمىزبەن، وعان پاتەر الىپ بەرە الامىز با؟ قوعام باعالاۋى كەرەك. سەبەبى سۋرەتشى كەڭ بۇقاراعا تانىلماسا، باعاسىن الا المايدى.

– جوعارى وقۋ ورنىنا دە­يىنگى بەينەلەۋ ءپانىنىڭ وقى­تى­لۋىنا كوڭىلىڭىز تولا ما؟ بۇگىنگى تالاپكەرلەردىڭ قيالىن ۇشتاپ، قاناتتاندىرۋداعى مەك­تەپتىڭ ءرولى قانداي؟

– مەكتەپ وقۋشىسى كەزىمدە ادەبيەت ءپانىن كەرەمەت ءسۇيىپ وقى­دىم. سەبەبى ادەبيەت وقۋلىعىن اشىپ قاراساڭ، ءبىر بەتىندە ق.تەل­جانوۆتىڭ، ءبىر بەتىندە م.كەن­باەۆتىڭ، ك.شاياحمەتوۆتىڭ، باس­قا دا بەلگىلى سۋرەتشىلەردىڭ كا­سى­بي جازىلعان كارتينالارى وقۋ­شىعا ارنالعان اقىن-جازۋ­شى­لاردىڭ شىعارماسىنىڭ ماز­مۇ­­نىن اشىپ، باعدارلاماعا لا­يىقتالىپ ءار بەرىپ تۇراتىن. سۋ­رەت ونەرىن باعالاۋ، سۋرەتشىنى قۇرمەتتەۋ مەكتەپتەن باستالاتىن. سۋرەتشىلەر «الىپپەنى»، بەينەلەۋ ونەرى، دۇنيەتانۋ، تا­عى دا باسقا وقۋلىقتاردى بە­زەن­­دىرۋگە بەلسەندى قاتىسىپ وتى­­­راتىن. بۇل ءۇردىس، بالكىم، بۇ­­­گىندە ساقتالىپ وتىرعان بولار، بىراق سۋرەتشىلەردىڭ ۇزدىك شى­­عارمالارىن ناسيحاتتاۋدىڭ ءبىر كوزى رەتىندە اياسىن تارىلت­پا­عانى دۇرىس. كەيىنگى جىلدارى مەكتەپتەردەگى سۋرەت ساباعى بىرەسە قىسقارتىلادى، بىردە بار بولادى، بىردە جوق بولادى. ال سۋرەت ءپانىن مەكتەپ وقۋشىلارىنا وقىتۋدىڭ جاڭا باعدارلاماسى ءتۇزىلىپ، سونىڭ نەگىزىندە جاس بۋىندى سۋرەتشىلەردىڭ شىعار­ماشىلىعىمەن ۇزدىكسىز تانىس­تىرىپ وتىرسا، قوعامنىڭ ويلى ازاماتتارىنىڭ قاتارى ءوسىپ، سۋرەت ونەرىنە كوزقاراسىنىڭ تۇزەلۋىنە سەپتىگى تيەر ەدى.

نەگىزگى قىزمەتىم ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى ۇلتتىق ونەر اكا­دەمياسىنداعى كەسكىندەمە، ءمۇسىن جانە ديزاين فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى بولعاندىقتان، جىل سا­­يىن مەكتەپ ءبىتىرۋشى تالاپكەر­لەرمەن جولىعىپ جاتامىز. ولاردى شەبەرحانا جۇمىستارىمەن تانىس­تىرامىز. بىردە ق.تەلجانوۆتىڭ تۇسىنا كەلىپ: «مىنا شىعارمانىڭ اۆتورىن تانيسىڭدار ما؟» دەپ سۇراعانىمدا، جاپاتارماعاي «مەن تانيمىن، مەن بىلەمىن» دە­­گەن بالانى كورە العام جوق. ىشىنەن ءبىر قىز بالا عانا تانىپ، بەلگىلى سۋرەتشىنىڭ ەسىمىن اتاعان كەزدە، ەلجىرەگەنىم سونداي، جىلاپ جىبەرۋگە شاق قالدىم. ءسوز جوق، بۇل بالالاردىڭ ءبارى دە تالانتتى، ۇزدىكتەردىڭ ۇزدىگى، بى­راق وتكەنمەن تانىستىعى از. «بو­لاشاقتا سۋرەتشى بولامىن» دەپ كەلىپ تۇرعان بالالاردىڭ ءتۇرى وسىنداي، ال جالپى قوعامداعى جاس­تاردىڭ بەينەلەۋ ونەرىمەن تانىستىعى قالاي؟ مىنە، بۇل سۇ­راق.

– ارت-ديلەر نەمەسە سۋرەتشى پروديۋسەرى دەگەن كاسىپتىڭ يەلەرى وسى ۋاقىتقا دەيىن ءوز شوعىرىن قالىپتاستىرا الدى ما؟

– مەيلى ارت-ديلەر دەلىك، مەيلى پروديۋسەر دەلىك، ولاردى قالاي اتاساق تا، ونەردىڭ قولداۋشىسى بولامىن دەگەندەر بىردەن پايدا تاپقىسى كەلەدى. ال پايدا تاباتىن بىردەن-ءبىر ونەر سالاسى، بۇل – ەسترادا. تەلەديداردى قوسىپ، گازەتتى اشىپ قالساڭىز «بالەننىڭ جۇلدىزىن جاققان مەن» دەگەن سۇحباتتاردان كوز سۇرىنەدى. ال بەينەلەۋ ونەرىندە بىردەن باعاسىن الۋ، سودان كەيىن پايداسىن كورۋ وتە قيىن. ول ۋاقىتتى تالاپ ەتەدى. كەيدە ءوز تالانتىن باعالاي بىلمەيتىن ارىپتەستەرىمە: «سەن – كۇناھارسىڭ. وسىنشا قابىلەتكە يە بولىپ، تەلەگەي-تەڭىز ونەرىڭدى ءارى قاراي تەرەڭدەتە الماعان سەن – كۇناھارسىڭ. شىعار­ما­شىلىعىڭدى ورىستەتپەي، كۇن­كو­رىس ءۇشىن باسقا تابىس كوزىن كۇيتتەپ كەتتىڭ» دەپ قاتتى ايتۋعا ءماجبۇر بولامىن. وزىمشە شامىنا ءتيىپ، نامىسىن قايراپ، كومەكتەسكىم كەلگەن ءتۇرىم. ءۇمىت كۇتكەن ازامات ءوشىپ كەتپەي، ەڭ بولماسا ارت-ديلەرمەن جۇمىس ىستەپ، ونەرىن جالعاستىرسا، ەل تانىپ، باعالانسا ەكەن دەيمىن. بريۋسسەلدە تۇرىپ گالەرەيا ۇس­تا­عان تانىسىم: «سۋرەتشىنىڭ اس­پانداعان ناسيحاتى بولسا، كەز كەلگەن جۇمىسىن باعالاتۋعا بولادى»، دەيدى. ءبىز كوپ جاعدايدا ءوزىمىزدىڭ ەنجارلىعىمىزدى، مىنەزىمىزدىڭ بوستىعىن الەۋمەتتىك داعدارىسپەن اقتاپ، ءوزىمىزدى جۇ­باتۋعا تىرىسامىز، بىراق ونەر­دىڭ دامۋى داعدارىسقا قاراپ تۇر­مايدى. ونەردى تۋدىراتىن تالانتتار تولاسسىز كەلە بەرەدى. تەك ولاردىڭ ناسيحاتىن جۇرگىزىپ، جارناماسىن جاساپ، مەملەكەتتىك تاراپتان قولداۋ كەرەك.

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

اڭگىمەلەسكەن
ايگۇل احانبايقىزى،
«Egemen Qazaqstan»

سوڭعى جاڭالىقتار

دەر كەزىندەگى دەمەۋ

رۋحانيات • بۇگىن، 08:25

تولەم الۋعا – Telegram-بوت

قوعام • بۇگىن، 08:05

پەتروپاۆل كارانتينگە جابىلدى

ايماقتار • بۇگىن، 08:00

قارجى حالىققا باعىتتالادى

ۇكىمەت • بۇگىن، 07:53

قۇپتارلىق قادام

پارلامەنت • بۇگىن، 07:47

مەشىتتە بەتپەردە تسەحى اشىلدى

ايماقتار • بۇگىن، 07:35

ەلگە پايداسى تيگەن ادام جاقسى

پارلامەنت • بۇگىن، 07:30

ءىشىنارا شەكتەۋ ەنگىزىلدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 07:30

اۋدان ءومىرىنىڭ ايناسى

ايماقتار • بۇگىن، 07:27

ارمان الاسارماسىن

رۋحانيات • بۇگىن، 07:22

ديقان ديزەلدى تومەن باعاعا الادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 07:11

كوروناۆيرۋسسىز قوستاناي

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار